Мянмадаги арманлар (бирм.မြန်မာနိုင်ငံမှအာမေးနီးယန်းများ, арманча: Հայերը Մյանմայում) — Мянмада яшайдиган этник арманлар. Биринчи арманлар 1612-йилда Бирма шаҳрига келиб, Танхлинга жойлашди, биринчи арман қабр тошлари 1725-йилга тўғри келди, у ердаги арман аҳолиси асосан савдогарлар эди[1].

Тарихи

Маккертич Ж.Майнс, Конбаун давридаги Мелун губернатори келиб чиқишига кўра арман эди

ХВИИ аср бошларида арманлар кўп миқдорда Исфахон (Форс) чеккасидаги Нор-Жугуга сургун қилинган. Кўпчилик ХВИИИ асрда Форсда улар учун ноқулай турмуш шароити вужудга келганда Ҳиндистон ва Жануби-Шарқий Осиёга кўчиб ўтган. ХИХ асрга келиб арман жамоалари асосан Бирма, Малай ярим ороли (айниқса, Пенанг ва Малакка) ва Ява[2][3] да учрайди. Улар биринчи жаҳон урушидан сўнг у ердан кўчиб кетишган, айниқса Австралияга.

Бирмада йирик арман савдогарлари Бирма қироллари томонидан расмий шахслар, айниқса, божхона ва чет элликлар билан алоқалар учун мас’уллар сифатида ёлланганлар[4]. Улар 1826-йилда инглизлар Аракан ва Тенассеримни аннексия қилганда Биринчи Бирма урушидан омон қолишди, аммо 1852-йилда мамлакатнинг савдо маркази бўлган Қуйи Бирма инглизлар томонидан босиб олиниши арман савдогарларини Британия ҳокимиятига қарши бўлганлик ва россияпарастликда[5] янги айбловларга (инглизлар томонидан) олиб келди. Бироқ, Янгон арманлари 1862-йилда уларга Бирма қироли томонидан берилган ерларда ўз черковларини қурдилар.

1871-1872-йилларда Британия Ҳиндистонида ўтказилган аҳолини рўйхатга олиш шуни кўрсатдики, у ерда асосан Калкутта, Дакка ва Янгонда 1250 арман яшаган[6]. 1881-йилги аҳолини рўйхатга олишда бу кўрсаткич 1308; Бенгалда 737 ва Бирмада 466 одамни ташкил этди. 1891-йилга келиб уларнинг умумий сони 1295 тани ташкил этди. Британия Ҳиндистонидаги 1901-йилдаги аҳолини рўйхатга олиш Бирмада 256 арман истиқомат қилишини кўрсатди.

Бугунги кунда Мянмадаги ягона Арман апостол черкови бу Янгондаги Авлиё Иоанн Чўқинтирувчи черкови[7].

Таниқли вакиллар

Такернинг ҳинд қўлланмасида Бирма бизнеси ва ҳукуматида арман тилидаги кўплаб номлар мавжуд. Ака-ука Саркислар (Жануби-Шарқий Осиё бўйлаб меҳмонхоналар тармоғига асос солганлиги билан машҳур бўлган тўрт нафар арман ака-ука гуруҳи) дастлаб 1884-йилда Пенанг шаҳрида Эастерн & Ориэнтал меҳмонхонасини очган ва кейинчалик ўз бизнесини 1901-йилда Сингапурдаги Раффлес ва Янгондаги Тҳе Странд Ҳотел меҳмонхоналаригача кенгайтирган[8]. Бирмада қолган кўплаб арманлар ҳам Англия-Ҳинд ёки, аниқроғи, Англия-Бирма ҳамжамиятининг бир қисми ҳисобланиши мумкин эди[9]. Яна бир машҳур Бирма армани — Диана Абгар.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ К. С. Папазиан. Мерчанц фром Арарат, а бриэф сурвей оф Армениан траде тҳроугҳ тҳе агес // Арарат Пресс. — Неw Ёрк, 1979.
  2. ↑ Маргарет Саркиссиан. Арменианс ин Соутҳ-Эаст Асиа // Интердисcиплинарй Жоурнал оф Соутҳеаст Асиан Студиэс. — 1987. — С. 1—33.
  3. ↑ Надиа Ҳ. Wригҳт. Респеcтед cитизенс: Тҳе ҳисторй оф Арменианс ин Сингапоре анд Малайсиа. Аммасиа Публишинг, 2003. 
  4. ↑ Г.Э. Ҳарвей. Ҳисторй оф Бурма: Фром тҳе Эарлиэст Тимес то 10 Марч 1824, 1925 — 346-бет. 
  5. ↑ Ваҳé Баладоуни анд Маргарет Макепеаcе. Армениан Мерчанц оф тҳе Севентеэнтҳ анд Эарлй Эигҳтеэнтҳ Cентуриэс: Энглиш Эаст Индиа Cомпанй Соурcес. Пҳиладелпҳиа: Америcан Пҳилосопҳиcал Соcиэтй, 1998 — 294-бет. 
  6. ↑ {{{заглавие}}}.
  7. ↑ "Тҳе преачер рефусинг то гиве уп тҳе кейс то а Янгон чурч". — 2014.
  8. ↑ Илса Шарп. Тҳере Ис Онлй Оне Раффлес, Тҳе Сторй оф а Гранд Ҳотел, 1981, Соувенир Пресс Лтд.. ИСБН 0 285 62383 4. 
  9. ↑ „Андреw Wҳитеҳеад артиcле фор ББC Неwс wебсите Аугуст 2014 он Мянмар'с ласт Арменианс“.