Ziyosfera

Mysore saroyi

Мйсоре саройи, шунингдек, Амба Вилас саройи сифатида ҳам танилган, тарихий сарой ва қироллик қароргоҳи (уй). У Ҳиндистоннинг Карнатака штатининг Мйсоре шаҳрида жойлашган. У илгари Вадияр сулоласининг расмий қароргоҳи ва Майсор қироллигининг қароргоҳи бўлган. Сарой Мйсор марказида жойлашган бўлиб, шарқ томон Чамунди тепаликларига қараган. Майсор одатда „Саройлар шаҳри“ деб таърифланади ва еттита сарой, мавжуд. Бироқ, Мйсоре саройи янги қал’а ичидаги саройга тегишли.

Мйсоре саройи
Жойлашув Мйсоре, Карнатака Чамаражпура, Ҳиндистон
Бинокор Ҳенрй Ирwин
Тури Сарой
Қурила бошлаган 1897-йил
Қурилиш тамомланган 1912-йил
Вебсайт ҳттпс://мйсорепалаcе.гов.ин
Харита

Ҳозирда сарой жойлашган ер дастлаб мйсуру (сўзма-сўз „қал’а“) деб аталган. Ядурая ХИВ асрда Эски қал’а ичида биринчи саройни қурди, у бир неча марта ёниб кетган ва қайта қурилган. Эски қал’а ёғочдан қурилган ва шунинг учун осонгина ёниб кетган, ҳозирги қал’а эса тош, ғишт ва ёғочдан қурилган. Ҳозирги иншоот 1897-1912-йилларда қурилган, Эски сарой ёниб кетганидан сўнг, ҳозирги иншоот Янги Форт деб ҳам аталади. Мйсоре саройи Ҳиндистоннинг Тож Маҳалдан кейин энг машҳур сайёҳлик жойларидан бири бўлиб, ҳар йили олти миллиондан ортиқ киши ташриф буюради[1].

Муҳандислик ва қурилиш

Ҳозирда Эски Сарой ёки Ёғоч сарой деб номланувчи охирги сарой 1896-йилда тўй пайтида ёниб кул бўлган. Маҳаража Кришнаража Водеяр ИВ ва унинг онаси Маҳарани Кемпананжамманни Деви британиялик архитектор Генри Ирвинга янги сарой қуришни топширди[2]. ЭW Фритчлей маслаҳатчи муҳандис бўлиб ишлаган. Бу орада подшо оиласи яқин атрофдаги Жаганмоҳан саройида қолди. Қурилиш Мйсоре саройи бўлимининг ижрочи муҳандиси томонидан назорат қилинди. У Деҳли, Мадрас ва Калкуттага ташрифи чоғида пухта архитектура тадқиқотлари олиб борди ва улар янги саройни режалаштиришда фойдаланилди. Қурилиш қиймати 41 47 913 рупий (инфляцияга қараб 30 миллион доллар атрофида) бўлган ва сарой 1912-йилда қуриб битказилган[3][4].

Сарой тахминан 1930-йилда Маҳаража Жаячамаражендра Вадияр ҳукмронлиги даврида (шу жумладан, ҳозирги Публиc Дурбар Ҳалл қанотининг қўшилиши) янада кенгайтирилди[5].

Архитектура

Сарой гумбазларининг меъморий услуби одатда ҳинд, бобурий, ражпут ва готика услублари аралашмаси билан ҳинд-сараценик деб таърифланади. Бутун архитектура ва қурилиш тегишли бўлинманинг ижрочи муҳандиси томонидан назорат қилинади ва текширилади. Бу мармар гумбазли уч қаватли тош конструкция бўлиб, 145 футлик беш қаватли минорага эга. Сарой катта боғ билан ўралган. Кириш дарвозаси ва аркда Мйсор қироллигининг герби жойлашган бўлиб, унинг атрофида қиролликнинг шиори санскрит тилида ёзилган: „न बभॆति कदाचन“ (ҳеч қачон қўрқманг). 

Асосий мажмуа 245 та фт узунлиги ва 156 фт кенглигида. Ҳар қандай ёнғиннинг олдини олиш мақсадида саройнинг барча қисмларида ёнғин ўчириш мосламалари ўрнатилган[6]. Саройнинг учта кириш жойи бор: шарқий дарвоза (олд дарвоза, фақат Дасара даврида ва улуғвор шахслар учун очилган), жанубий кириш (омма учун) ва ғарбий кириш (одатда фақат Дасара даврида очилган). 

Чуқур пушти мармар гумбазли нозик кулранг гранитдан ясалган уч қаватли тош бинонинг жабҳаси бир нечта кенг арклар ва баланд устунлар билан мустаҳкамланган марказий аркнинг ён томонида жойлашган иккита кичикроқ. Марказий равоқнинг тепасида бойлик, фаровонлик, омад ва фаровонлик маъбудаси Гажалакшмининг филлари билан ҳайкали ўрнатилган. Олд Форт ичида учта йирик эксклюзив маъбад бинолари ва марказий сарой биносида тахминан 18 таси бор. Сарой бундан ҳам эски Паракала Мутт қароргоҳига туташ бўлиб қурилган бўлиб, унинг раҳбарлари Мйсор қиролларининг ражагурлари (қироллик ўқитувчиси ва йўриқчиси) бўлиб қолган. Мйсор шоҳлари Чамунди маъбудасининг ихлосмандлари бўлган, шунинг учун сарой Чамунди тепаликларига қараган[7]. Саройда иккита дурбар зали (қироллик саройининг тантанали йиғилиш заллари) мавжуд бўлиб, у бир қатор ҳовлилар, боғлар ва биноларни ўз ичига олади. 

Гранит ташқи кўриниши порлоқ пушти мармар билан қопланган

Ўзининг ажойиб меъморчилигидан ташқари, сарой ўзининг беғубор томи, кошинлар ва мозаикалар, қирол оиласининг расмлари ва байрам буюмлари билан ҳам машҳур. Шунингдек, у ерда император армияси томонидан ишлатиладиган эски тўп ва милтиқлар, шунингдек, фил суяги, сандал дарахти ва марварид қутилари, шунингдек, ҳайвонларнинг гранит ўймакорлиги тасвирланган кўргазма хоналари жойлашган.

Мйсоре саройи ён томондан кўринади
Олд томондан Мйсоре саройи

Мйсоре саройи ҳукмдорлари

  1. Ядураялар (тахминан 1399-1423)
  2. Чамаража тепалиги эгалари (1423-1459)
  3. Тҳиммаражанинг хотинлари (1459-1478)
  4. Катта Чамаража қўриқчилари (1478-1513)
  5. Эски тепаликнинг Чамаража қўриқчилари (1513-1553)
  6. Бола Чамаража эгалари
  7. Чамаража тепалик лордлари (барча уч киши 1553-1578)
  8. Қирқ йиллик қирол лордларининг ҳукмронлиги (1578-1618).
  9. Чамаража хотинлари (1617-1637)
  10. Иккинчи подшоҳнинг лордлари (1637-1638) атиги 1 йил ҳукмронлик қилди
  11. Нарасаража эгалари
  12. Буюк Лордларнинг Рабби (1659-1673)
  13. Чиккадеваража эгалари (1673-1704)
  14. Чиккадеваража Водеярснинг ўғли (1704-1714 йиллардаги онаси, вазирлар ёрдамида)
  15. Буюк Кришнаража қўриқчилари (1714-1734)
  16. Анганаҳалли Чамаража эгалари
  17. Имоди Кришнаража Водеяс (1766-йилгача асраб олинган ўғилларнинг иккаласи ҳам ўша пайтдаги ҳукмрон вазирлар томонидан қизиқишган)
  18. Нанжаража хотинлари (1766-1770)
  19. Ҳилл Чамаража қўриқчилари (1770-1776)
  20. Хаса Чамаража Wандерерс (1776-1796) Ҳайдер Али 1782-йилда вафот этган Нанжаража Водеяс даврида Мйсоре штати устидан ҳокимиятни эгаллади. Унинг ўғли Типу Султон князлик давлатининг султони эди, фақат Нанжаража, тепалик чамаражас, фақат хасаража.
  21. Муммиди Кришнаражанинг лордлари (улар 1799-йилда ҳокимият тепасига келганларида атиги 5 ёшда эдилар) 1810-йилдан мустақил равишда Британия тактикаси бўйича ҳукмронлик қилдилар, Муммиди Кришнаража хотинлари бошқарувни Британия комиссарига топширишлари керак эди.
  22. Чамаража хотинлари (1881-1902)
  23. Налвади Кришнаража Водеярс (1902-1940)
  24. Жаячамаража Водеяс (1940-йилдан демократия ўрнатилгунга қадар у қиролнинг бошлиғи ва губернатори бўлиб хизмат қилишда давом этди.
  25. Срикантҳатта Нарасимҳаража Водеяр Баҳадур (1953-йил 20-феврал — 2013-йил 10-декабр)
  26. Ядавир Кришна Дутта Чамаража Водеяр (2015-йил 28-май — ҳозир)

Галерея

  • Mysore Palace main approach
    Мйсоре саройининг асосий ёндашуви
  • Mysore Palace lighting during Mysore Dasara 2012
    Мйсоре Дасара 2012 пайтида Мйсоре саройининг ёритилиши
  • Roof artwork
    Ички ко'риниши
  • Audience hall
    Томошабинлар зали
  • A Courtyard of Mysore Palace during day
    Кун давомида Мйсоре саройининг ҳовлиси
  • A side view of the Mysore Palace
    Мйсоре саройининг ён ко'риниши
  • A very well lit Durbar Hall (ceremonial meeting hall of the royal court) of Mysore Palace during day
    Кун давомида Мйсоре саройининг жуда яхши ёритилган Дурбар зали (қироллик саройининг тантанали мажлис зали)

Манбалар

  1. ↑ „Тоурисм ин Мйсоре“ (2014-йил 22-апрел).
  2. ↑ „Маҳаража'с Палаcе“. Мйсоре Дистриcт. Қаралди: 2014-йил 17-феврал.
  3. ↑ „Мйсоре Палаcе“. cултуралиндиа.нет. 2020-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.
  4. ↑ „Мйсоре палаcе wилл cомплете 100 еарс нехт еар“. Деccан Ҳералд.
  5. ↑ „Мйсоре Палаcе Карнатака: Фамоус монумент Валуатион, Кей фаcц, Ҳисторй“ (эн-ГБ). Ҳоусинг Неwс (2020-йил 30-декабр). Қаралди: 2022-йил 12-июл.[сайт ишламайди]
  6. ↑ „Арчивед cопй“. 2005-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2005-йил 13-феврал.
  7. ↑ Чамунди

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mysore_saroyi" dan olindi