Nablus katta masjidi
Наблус масжиди (арабча: جامع نابلس الكبير) — Фаластиннинг Наблус шаҳридаги энг қадимги ва энг катта масжид[1]. Дастлаб Византия черкови сифатида қурилган ва илк ислом даврида масжидга айлантирилган. Салибчилар уни 11-асрда черковга айлантирган, аммо 12-асрда Айюбийлар томонидан масжид қайта масжидга айлантирилган. Масжид Эски шаҳарнинг асосий кўчалари чорраҳасида, туманнинг шарқий чеккалари бўйлаб жойлашган[2]. Кумуш гумбазли.
| Масжид | |
Наблус катта масжиди
جامع نابلس الكبير | |
| Жойлашуви | 32°13′4.82″Н 35°16′9.64″Э / 32.2180056°Н 35.2693444°Э |
| Манзил | Наблус, Ғарбий Соҳил, Фаластин |
| Йўналиши | суннийлик |
| Бинокорлик | ???—10-аср |
| Гумбазлар сони | 1 |
| Гумбазлар сони | 1 |
| Миноралар сони | 1 |
| Миноралар сони | 1 |
Тарихи
Наблусдаги маҳаллий афсонага кўра, масжид Ёқубнинг ўғиллари Ёқубга укаси Юсуфнинг қонга бўялган кўйлагини унинг севимли ўғлининг ўлганига далил сифатида топширган жой бўлган[1].
Масжиднинг жойлашган жойи дастлаб милодий 244-249-йилларда Филипп Араб ҳукмронлиги даврида қурилган базилика эди. Византияликлар кейинчалик базилика харобаларида собор қурдилар ва бу собор милоддан аввалги 600-йилда Мадаба мозаик харитасида тасвирланган[3]. Самарияликлар томонидан 484- ва 529-йилларда босқинлари пайтида бузилган ёки вайрон қилинган, аммо император Юстиниан И (483-565-йилларда ҳукмронлик қилган) соборни қайта тиклаган[4].
Собор 10-асрда Фаластинда ислом араб ҳукмронлигининг дастлабки даврида Наблусдаги Буюк масжидга айлантирилган[5]. Араб географи Муқаддасийнинг ёзишича, Улуғ масжид Наблуснинг „ўртасида“ бўлиб, „жуда нозик асфалтланган“[6]. Салибчилар масжидни черковга айлантирдилар, бироқ фақат бир нечта ўзгартиришлар киритдилар. 1187-йилда Салоҳуддин ал-Айюбий бошчилигидаги Айюбийлар бинони яна масжидга айлантирдилар. Бино Темплар рицарлари томонидан 1242-йил 30-октябрда шаҳарни талон-тарож қилишда ёқиб юборилган[4]
13-аср охирида янги бино мавжуд бўлган, буни араб йилномачиси ал-Дамашқий 1300-йилда масжидни "намоз ўқиладиган, кеча-ю кундуз Қур’он тиловат қилинадиган, унга эркаклар тайинланадиган гўзал масжид деб эслатиб ўтган[7]. 1335-йилда ғарбий саёҳатчи Вероналик Жамес бу масжид „христианлар черкови бўлган, ҳозир эса Сарасенлар масжиди“ деб ёзган[4]. Йигирма йил ўтгач, Ибн Батута унга ташриф буюрган ва масжиднинг ўртасида „ширин сув идиши“ борлигини таъкидлади[8].
1641-йилда Буюк масжиднинг минораси қайта қурилди, аммо масжид мажмуаси Фаластинда, айниқса 1927-йилда Наблусда кучли зилзила содир бўлгунга қадар ўзининг кейинги фаолияти давомида деярли дахлсиз қолган. Оқибатда масжид гумбази ва минораси вайрон бўлган, аммо 1935-йилда қайта тикланган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Думпер, Станлей анд Абу-Лугҳод, 2007, п. 267
- ↑ Плаcес то Висит (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-09-02 санасида архивланган) Генерал Миссион оф Палестине-Токё.
- ↑ Прингле, 1998, п. 97
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Прингле, 1998, п. 98
- ↑ Думпер, Станлей анд Абу-Лугҳод, 2007, п. 266
- ↑ ал-Муқаддаси қуотед ин ле Странге, 1890, п.511.
- ↑ ал-Димашқи қуотед ин ле Странге, 1890, п.513.
- ↑ Ибн Батута қуотед ин ле Странге, 1890, п.514.
Қўшимча ўқиш учун
| Викиомборда „Наблус катта масжиди“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Cлермонт-Ганнеау, C.С.. [АРП Арчаэологиcал Ресеарчес ин Палестине 1873-1874, транслатед фром тҳе Френч бй Ж. МcФарлане]. Лондон: Палестине Эхплоратион Фунд, 1899. (п. 26)
- Cлермонт-Ганнеау, C.С.. [АРП Арчаэологиcал Ресеарчес ин Палестине 1873-1874, транслатед фром тҳе Френч бй Ж. МcФарлане]. Лондон: Палестине Эхплоратион Фунд, 1896. (пп. 311-312)
- Cондер, C.Р.; Китченер, Ҳ.Ҳ.. Тҳе Сурвей оф Wестерн Палестине: Мемоирс оф тҳе Топограпҳй, Орограпҳй, Ҳйдрограпҳй, анд Арчаэологй. Лондон: Cоммиттеэ оф тҳе Палестине Эхплоратион Фунд, 1882. (п. 203)
- Думпер, Мичаэл. Cитиэс оф тҳе Миддле Эаст анд Нортҳ Африcа: А Ҳисториcал Энcйcлопедиа. АБC-CЛИО, 2007. ИСБН 978-1-57607-919-5.
- Ле Странге, Г.. Палестине Ундер тҳе Мослемс: А Десcриптион оф Сйриа анд тҳе Ҳолй Ланд фром А.Д. 650 то 1500. Лондон: Cоммиттеэ оф тҳе Палестине Эхплоратион Фунд, 1890. ИСБН 0-404-56288-4.
- Прингле, Д.. Тҳе Чурчес оф тҳе Cрусадер Кингдом оф Жерусалем: Л-З (эхcлудинг Тйре). Cамбридге Университй Пресс, 1998. ИСБН 0-521-39037-0.