Наблус масжиди (арабча: جامع نابلس الكبير‎‎) — Фаластиннинг Наблус шаҳридаги энг қадимги ва энг катта масжид[1]. Дастлаб Византия черкови сифатида қурилган ва илк ислом даврида масжидга айлантирилган. Салибчилар уни 11-асрда черковга айлантирган, аммо 12-асрда Айюбийлар томонидан масжид қайта масжидга айлантирилган. Масжид Эски шаҳарнинг асосий кўчалари чорраҳасида, туманнинг шарқий чеккалари бўйлаб жойлашган[2]. Кумуш гумбазли.

Масжид
Наблус катта масжиди
جامع نابلس الكبير
Жойлашуви 32°13′4.82″Н 35°16′9.64″Э / 32.2180056°Н 35.2693444°Э / 32.2180056; 35.2693444
Манзил Наблус, Ғарбий Соҳил, Фаластин
Йўналиши суннийлик
Бинокорлик ???—10-аср
Гумбазлар сони 1
Гумбазлар сони 1
Миноралар сони 1
Миноралар сони 1
Масжид ичида

Тарихи

Наблусдаги маҳаллий афсонага кўра, масжид Ёқубнинг ўғиллари Ёқубга укаси Юсуфнинг қонга бўялган кўйлагини унинг севимли ўғлининг ўлганига далил сифатида топширган жой бўлган[1].

Масжиднинг жойлашган жойи дастлаб милодий 244-249-йилларда Филипп Араб ҳукмронлиги даврида қурилган базилика эди. Византияликлар кейинчалик базилика харобаларида собор қурдилар ва бу собор милоддан аввалги 600-йилда Мадаба мозаик харитасида тасвирланган[3]. Самарияликлар томонидан 484- ва 529-йилларда босқинлари пайтида бузилган ёки вайрон қилинган, аммо император Юстиниан И (483-565-йилларда ҳукмронлик қилган) соборни қайта тиклаган[4].

Собор 10-асрда Фаластинда ислом араб ҳукмронлигининг дастлабки даврида Наблусдаги Буюк масжидга айлантирилган[5]. Араб географи Муқаддасийнинг ёзишича, Улуғ масжид Наблуснинг „ўртасида“ бўлиб, „жуда нозик асфалтланган“[6]. Салибчилар масжидни черковга айлантирдилар, бироқ фақат бир нечта ўзгартиришлар киритдилар. 1187-йилда Салоҳуддин ал-Айюбий бошчилигидаги Айюбийлар бинони яна масжидга айлантирдилар. Бино Темплар рицарлари томонидан 1242-йил 30-октябрда шаҳарни талон-тарож қилишда ёқиб юборилган[4]

13-аср охирида янги бино мавжуд бўлган, буни араб йилномачиси ал-Дамашқий 1300-йилда масжидни "намоз ўқиладиган, кеча-ю кундуз Қур’он тиловат қилинадиган, унга эркаклар тайинланадиган гўзал масжид деб эслатиб ўтган[7]. 1335-йилда ғарбий саёҳатчи Вероналик Жамес бу масжид „христианлар черкови бўлган, ҳозир эса Сарасенлар масжиди“ деб ёзган[4]. Йигирма йил ўтгач, Ибн Батута унга ташриф буюрган ва масжиднинг ўртасида „ширин сув идиши“ борлигини таъкидлади[8].

1641-йилда Буюк масжиднинг минораси қайта қурилди, аммо масжид мажмуаси Фаластинда, айниқса 1927-йилда Наблусда кучли зилзила содир бўлгунга қадар ўзининг кейинги фаолияти давомида деярли дахлсиз қолган. Оқибатда масжид гумбази ва минораси вайрон бўлган, аммо 1935-йилда қайта тикланган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Думпер, Станлей анд Абу-Лугҳод, 2007, п. 267
  2. ↑ Плаcес то Висит (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-09-02 санасида архивланган) Генерал Миссион оф Палестине-Токё.
  3. ↑ Прингле, 1998, п. 97
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Прингле, 1998, п. 98
  5. ↑ Думпер, Станлей анд Абу-Лугҳод, 2007, п. 266
  6. ↑ ал-Муқаддаси қуотед ин ле Странге, 1890, п.511.
  7. ↑ ал-Димашқи қуотед ин ле Странге, 1890, п.513.
  8. ↑ Ибн Батута қуотед ин ле Странге, 1890, п.514.

Қўшимча ўқиш учун