Nadiya Anjuman
Бу мақола викилаштирилиши керак. |
Надиа Анжуман (نادیا انجمن) Афғон шоираси (1980-2005)
Ҳаёти ва таълимоти
Афғонистонлик аёл шоира Надиа Анжуман Херавий 1980-йил 27-декабрда Афғонистон шимоли-ғарбидаги Ҳирот шаҳрида туғилган. У Афғонистондаги сўнгги нотинч даврларда катта бўлган олти фарзанднинг бири эди. 1995-йил сентабрида Толибон Ҳиротни эгаллаб, вилоятнинг ўша пайтдаги губернатори Исмоилхонни ҳокимиятдан ағдарди. Ҳокимиятда янги Толибон ҳукумати билан аёллар эркинликлари кескин чекланди. Мактабнинг ўнинчи йилида иқтидорли талаба бўлган Анжуман энди таълимдан умиди йўқ келажакка дуч келди, чунки Толибон қизлар мактабларини ёпиб қўйган ва қизларга хусусий ўқитишни таъқиқлаган.
1996-йилда Анжуман бошқа маҳаллий аёллар билан бирлашди ва Ҳирот университети профессори Муҳаммад Али Раҳяб устозлигида ёш аёллар томонидан ташкил этилган „Олтин игна тикувчилик мактаби“ номли ер ости таълим тўгарагига қатнаша бошлади. „Олтин игна“ мактаби аъзолари ҳафтада уч марта тикувчиликни ўрганиш ниқоби остида йиғилишади (Толибон ҳукумати томонидан тасдиқланган амалиёт), аслида эса учрашувлар Ҳирот университети профессорларининг адабиёт бўйича муҳокамалари билан маъруза қилишлари эди. Лойиҳа хавфли эди. Агар қўлга олинса, қамоққа олиш, қийноқлар ва эҳтимол, осиб қўйиш мумкин бўлган жазо қўйилар эди. Ўзларини ҳимоя қилиш учун иштирокчилар ўз фарзандларини бино ташқарисида ўйнатиб, кузатувчи сифатида ҳаракат қилдиришди. Улар аёлларни диний полицияга яқинлашаётгани ҳақида огоҳлантирар эдилар, ўша пайтда талабалар китобларини яшириб, тикувчилик ишларини олиб боришарди. Дастур бу даврда Толибоннинг бутун ҳукмронлиги пайтида давом этди.
Профессор Раҳёб ёзув ва адабиётда Анжуманга устози бўлди. Аёлларга ўз уйларини тарк этишга рухсат берилмаган бир даврда Раҳёб ўн олти ёшли Анжуманга сабоқ бериб, унинг ўзига хос ёзувчи овозини ривожлантиришга ёрдам беради. Шунингдек, уни ижодига катта таъсир кўрсатадиган кўплаб ёзувчилар билан таништирди, жумладан Ҳофиз Шерозий, Бедил Деҳлавий, Фору’ф Фаррохзод ва бошқалар.
2001-йилда Толибон режими ағдарилганда Анжуман 21 ёшда эди. Энди у расмий таълим олиш учун эркин, Ҳирот университетига адабиёт факултетига қабул қилинди ва 2002-йилда уни тамомлади. Анжуман адабиёт бўйича илмий даражани қўлга киритаётиб, Афғонистон, Покистон ва Эронда машҳур бўлган „Гул-э-доди“ („Тут гули“) шеърий китобини нашр эттирди.
Анжуман Ҳирот университетининг адабиёт факултетини тамомлаган ва у ерда кутубхона мудири бўлган Фарид Аҳмад Мажид Неияга турмушга чиқди. Неиа ва унинг оиласи аёл бўлгани учун Анжуманнинг ёзиши уларнинг обрўсига путур етказади, деб ишонишган, аммо Анжуман шеър ёзишда давом этган. Анжуман 25 ёшида ўлдирилишидан сал аввал эр-хотиннинг битта ўғли бор эди.
Ижоди
Анжуман 2005-йилда „Гуле Дуди“ ёки „Қора гул“ номли шеърий тўпламини нашр этди. У 2006-йилда „Ек сàбад дéлҳоре“ („Ташвишнинг кўплиги“) деб номланган иккинчи шеърий жилдини нашр этишни режалаштирган эди, унда унинг турмушида ёлғизлик ва қайғусини ифодаловчи шеърлар мавжуд бўлган.
Вафоти
2005-йилнинг 4-ноябр куни Анжуман ва унинг эри ўртасида жанжал келиб чиқади. Неиянинг сўзларига кўра, Анжуман кўчага чиқиб, оила ва дўстларни зиёрат қилмоқчи бўлган, бу Рамазон ҳайитида (муқаддас Рамазон ойининг охирги куни) одатий ҳолдир. Неия синглисини зиёрат қилишига рухсат бермаслигини айтди. Анжуман эътироз билдиради ва улар муштлашишиб кетишади. Ўша кечаси Неия Анжуманни ҳушидан кетгунича калтаклайди. Бир неча соат ўтгач, Неия уни рикша билан касалхонага олиб боради. Аммо Неия жасадини рикшага қўйганида Анжуман аллақачон ўлиб бўлган эди.
Таржима қилинган шеърлари
Диана Артериан Марина Омар билан ҳамкорликда Надиа Анжуманнинг бир қанча шеърларини таржима қилган. Парчалар Асймптоте, Тҳе Бруоклйн Раил, Cирcумференcе, Эхчангес ва бошқа жойларда чоп этилган.
Анжуман шеъриятининг инглизча таржимасидаги танлови Фарзона Мари томонидан таҳрирланган ва таржима қилинган „Шеърларни қурол каби юкланг: Ҳиротдан аёллар шеърлари, Афғонистон“ (Муқаддас сигир! Матбуот, 2015) китобида келтирилган. Китобда саккиз нафар афғон шоири шеъриятининг ҳам форс, ҳам инглиз тилидаги вариантлари, жумладан, Анжуман ижоди ҳам ўрин олган. Шунингдек, муқаддимада шоирнинг оила аъзолари, дўстлари, курсдошлари, профессор-ўқитувчилари билан суҳбатлар ва Ҳиротда олиб борилган изланишлар асосида Анжуманнинг ҳаёт ва ўлими ҳақида батафсил ҳикоя қилинади.
Кристина Контилли, Инес Скарполо ва М. Бадиҳиан Амир 2006-йилда нашр этилган „Элегиа пер Надиа Анжуман“ номли жилдда Анжуман асарини италян тилига таржима қилинган.