Naim ibn Hammad
Abu Abdulloh Nuaym ibn Hammad al-Xuzaiy al-Marvaziy (arabcha: أبو عبد الله نعيم بن حماد الخزاعي المروزي; v. hijriy 228-yil 13 Jumada al-avval/milodiy 843-yil 18-fevral Samarrada) — marvirudlik hadis olimi bo‘lib, keyinchalik Misr va Bag‘dodda faoliyat yuritgan. U meros huquqi (faroid) sohasidagi obro‘-e’tibori sababli Farid yoki Faradi taxallusi bilan tanilgan[1].
| Arabic name | |
|---|---|
| Shaxsiy (Ism) |
Nuaym نعيم |
| Otasining ismi (Nasab) |
Ibn Hammad ابن حماد |
| Taxallus (Kunya) |
Abu Abdulloh أبو عبد الله |
| Toponimik (Nisba) |
al-Marvaziy المروزي |
Hayoti
Alloma az-Zahabiy shunday deydi: “Nuaym ilmda yuksak martabali edi, biroq men uning rivoyatlariga [ishonchlilik nuqtayi nazaridan] moyil emasman”[2][3].
Hofiz Ibn Rajab al-Hanbaliy yozadi: “Nuaym (rahimahulloh), ayrimlar uni ishonchli deb e’lon qilgan bo‘lsalar-da, buni uning Sunnatga qat’iyligi va bid’at ahlini rad etishda qattiqqo‘lligi sababli u haqda yaxshi gumonda bo‘lganlari uchun qilganlar. U [hadis rivoyatida] (beixtiyor) xato qilishi aytilgan. Muhaddislar uning ko‘plab hadislarda xato qilganini anglagach, uni zaif deb e’lon qildilar”[4].
Uning hadis to‘plovchi sifatidagi ilmiy faoliyati ilk yirik kanonik to‘plamlar tuzilishidan avvalgi davrga to‘g‘ri keladi. Hadis ilmidagi ishlarida uning izidan boshqalar qatori al-Buxoriy ham borgan. Nuaym ibn Hammad avval Basrada tahsil olgan va dars bergan, so‘ng Misrga ko‘chib o‘tgan va u yerda qirq yil yashagan. Aqidaviy masalalarda u islomiy ilohiyotning asosiy oqimiga ergashgan.
Shu bois, Mihna davrida Qur’onning yaratilganligi (خلق القرآن) va mu’taziliylar qabul qilgan boshqa ta’limotlarni rad etgan; natijada Misrdan Bag‘dodga surgun qilingan. U Samarrada, Bagʻdodda qamoqda vafot etgan.
Asarlari
Uning magnum opusi — Kitab al-Fitan, Qiyomat kunidan oldingi alomatlar haqida keng qamrovli asar.
Manbalar
- ↑ Pellat, Ch.. "Nuʿaym b. Ḥammād". Encyclopaedia of Islam (2nd nashri). Leiden: Brill. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5960. ISBN 9789004161214.
- ↑ Mizanul Itidal, vol. 5, pg. 29.
- ↑ Siyar Alam an-Nubala vol.10, pg.600.
- ↑ Jamiul Ulumi Wal Hikam, vol. 2, pg. 270.