Nanometr sahifasining manbasini koʻrish

{| class="infobox" style="background:;"
! colspan="2" class="infobox-above" |Nanometr
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Birliklar sistemasi]]
| class="infobox-data" |[[Metric system|metrik sistema]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Birlik
| class="infobox-data" |[[Uzunlik]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Belgilanishi
| class="infobox-data" |nm
|-
! colspan="2" class="infobox-header" |Almashtirish
|- class="nowrap"
|1&nbsp;nm
|''… ga teng''
|- style="display:none"
! colspan="2" |
|-
! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>Si sistemasida
| class="infobox-data" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;1<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>−9</sup>&nbsp;[[Metre|m]]</span>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;Tabiiy birliklar sistemasida</span>
| class="infobox-data" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1877<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>25</sup></span>&nbsp;<span class="texhtml ">[[Planck length|<var>ℓ</var><sub>P</sub>]]</span><br /><br /> <span class="nowrap">18.897</span>&nbsp;[[Bohr radius|''a''<sub>0</sub>]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>AQSH birliklar sistemasida
| class="infobox-data" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>3.9370<span style="margin:0 .15em 0 .25em">×</span>10<sup>−8</sup>&nbsp;[[Inch|in]]
|}

[[Fayl:Chiraltube.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Chiraltube.png/220px-Chiraltube.png|thumb| Bir nanometrik [[Uglerod nanotubkasi|uglerod nanonaycha]]. [[Skanerli tunnel mikroskopi|Skaner tunnel mikroskop]] bilan suratga olingan]]
 
[[Fayl:EM_Spectrum_Properties_edit.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/EM_Spectrum_Properties_edit.svg/330px-EM_Spectrum_Properties_edit.svg.png|thumb|330x330px| [[Elektromagnit spektr]]ga nisbatan turli uzunliklar, metr va uning ulushlari bilan oʻlchanadi. Nanometr koʻpincha atom miqyosida va asosan [[Molekula|molekulyar]] miqyosdagi oʻlchamlarni ifodalash uchun ishlatiladi.]]
'''Nanometr''' ([[Xalqaro birliklar tizimi|SI]] belgisi: '''nm''') [[metrik tizim]]dagi [[uzunlik]] [[Oʻlchov birligi|birligi]] boʻlib, [[Milliardinchi|metrning milliarddan]] biriga ([[Qisqa shkala|qisqa masshtab]]) [[Metr|teng]] {{Val|0.000000001|u=m}}). Bir nanometr [[ilmiy belgi]]larda {{Val|1|e=-9|u=m}} sifatida ifodalanishi mumkin. Baʼzi hollarda {{Sfrac|{{val|1000000000}}}}metr kabi ham keladi.

== Tarix ==
Nanometr ilgari millimikrometr sifatida tanilgan&nbsp;— yoki, odatda, qisqacha millimikron&nbsp;— chunki u{{Sfrac|1000}} [[mikron|mikrometr]]) va koʻpincha '''mμ''' belgisi bilan belgilanadi<ref name="ReferenceA">{{Jurnal manbasi|first1=The|last=Svedberg|first2=J. Burton|last2=Nichols|title=Determination of the size and distribution of size of particle by centrifugal methods|journal=Journal of the American Chemical Society|year=1923|volume=45|issue=12|pages=2910–2917|doi=10.1021/ja01665a016}}</ref><ref name=":2">{{Jurnal manbasi|first1=The|last=Svedberg|first2=Herman|last2=Rinde|title=The ulta-centrifuge, a new instrument for the determination of size and distribution of size of particle in amicroscopic colloids|journal=Journal of the American Chemical Society|year=1924|volume=46|issue=12|pages=2677–2693|doi=10.1021/ja01677a011}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|first=Karl|last=Terzaghi|authorlink=Karl von Terzaghi|title=Erdbaumechanik auf bodenphysikalischer Grundlage|publisher=Franz Deuticke|location=Vienna|year=1925|page=32}}</ref>.

== Etimologiya ==
Bu nom SI prefiksini birlashtiradi ''nano-'' ([[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] {{Lang|grc|νάνος}} , ''{{Lang|grc-Latn|nanos}}'' , „mitti“) bilan ''Metr'' (yunoncha {{Lang|grc|μέτρον}}, ''{{Lang|grc-Latn|metrοn}}'' , „oʻlchov birligi“) soʻzlarini birlashtiradi. ('''nano+metr = nanometr''')

Oʻlchov birligidan boshqa narsa uchun [[prefiks]] sifatida foydalanilganda '''nano''' [[nanotexnologiya]]ga yoki odatda nanometrlar shkalasida sodir boʻladigan hodisalarga ishora qiladi ([[nanoskopik shkala]]ga qarang)<ref name="ReferenceA"/>.

== Qoʻllanilishi ==
Nanometr koʻpincha atom oʻlchamidagi masofalarni ifodalash uchun ishlatiladi: [[geliy]] atomining diametri, masalan, taxminan 0,06&nbsp;nm ga teng, [[ribosoma]]niki esa 20&nbsp;nm ga yaqin. Nanometr odatda [[Elektromagnit spektr|spektrning]] koʻrinadigan qismiga yaqin [[elektromagnit nurlanish]] [[toʻlqin uzunligi]]ni aniqlash uchun ishlatiladi: koʻrinadigan yorugʻlik 400&nbsp;nm dan 700&nbsp;nm gacha<ref name=":1">Hewakuruppu, Y., et al., ''[https://www.researchgate.net/publication/257069746_Plasmonic__pump__probe__method_to_study_semi-transparent_nanofluids?ev=prf_pub Plasmonic " pump — probe " method to study semi-transparent nanofluids]'', Applied Optics, 52(24):6041-6050</ref> oraliqqa tegishli. 0,1&nbsp;nm ga teng boʻlgan [[Angstrem (birlik)|angstrem]], ilgari ushbu maqsadlar uchun ishlatilgan.

1980-yillarning oxiridan boshlab, [[32 nanometr|32 nm]] va [[22 nanometr|22 nm]] [[Yarimo'tkazgichli tugun|yarimoʻtkazgich tugunlari]] kabi foydalanishda, shuningdek, [[Yarimo'tkazgich sanoati|yarimoʻtkazgich sanoatida]] miniatyuralashtirish uchun ITRS yoʻl xaritasining keyingi avlodlarida tipik xususiyat oʻlchamlarini tavsiflash uchun ham foydalanilgan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://adsabs.harvard.edu/abs/2001SPIE.4434..158G Optik tuzoq nanometriyasida yaqin maydon Mie tarqalishi]

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}