Naqd pul
Етказиб бериш бўйича нақд пул — почта жўнатувчининг топшириғига биноан почта орқали юборилганда ва жўнатувчига (ёки шахсга кўрсатган) почта ёки телеграф орқали юборилганда почта жўнатмасидан олинадиган пул миқдори[1].
Тавсиф
Ушбу почта хизмати, масалан, почта орқали ёки Интернет орқали маҳсулот сотиб олиш имконини беради. Унинг моҳияти қуйидагича: жўнатувчи (сотувчи), посилкани ёки посилкани юбориб, почта манзилига (харидорга) маълум бир, олдиндан белгиланган пул миқдорини тўлашдан кейин беришни буюради; бу ҳолда пул жўнатувчига юборилади.
Уйдаги ҳамма қаватлар ёки посилкалар почта бўлимига келгандан сўнг у ерда сақланади ва қабул қилувчи почта манзилига почта ёки посилка номи билан қабул қилинади. Шу билан бирга, қабул қилинган жўнатмани почта орқали сақлаш бепул — тасдиқланган муддат ичида (масалан, беш кун) ёки барча сақлаш вақтида (қоидаларга боғлиқ). Агар бирор киши посилкани тўлашдан бош торца ёки маълум бир вақт ичида (Россияда 15 кун) келмаса, у ҳолда посилка жўнатувчига қайтарилади
Ушбу почта хизмати, айниқса, онлайн-дўконлар ва китоб ва почта орқали буюртма компаниялари томонидан кенг қўлланади.
Почта жўнатмаларини етказиб беришда нақд пул билан белгилаш учун нақд пул етказиб бериш бўйича стикерлар — белгиланган шаклдаги махсус почта стикерлари (ёрлиқлари) қўлланади.
Тарих
Халқаро амалиёт
Почта орқали тўловларни талаб қилиш билан ёзишмаларни юбориш шакли (яъни, қабул қилувчидан тўловни тўлаш йўли билан) ХИХ асрдан бошлаб фаол ишлатилган. Хорижий давлатларда нақд пул билан ишлаш ички ва халқаро ёзишмаларга тарқалди.
Бундан ташқари, Постауфтраг (олмонча: Постауфтраг , франсузча: реcоувремент, италянча: рисcосионе), бу пост қарздордан векселлар, счёт-фактуралар, счёт-фактуралар ва шунга ўхшаш ҳужжатлар бўйича тўловларни ундиришни ўз зиммасига олганлиги ва уларни эгалик ҳуқуқи бўйича кредиторга юборишидан иборат эди. Биринчи марта 1874 йилда Германияда жорий этилган ушбу операция кейинчалик почта хизмати жўнатувчи кредиторнинг илтимосига биноан нафақат қабул қилувчи қарздорга тўловни олиш учун векселларни тақдим этиши, балки зарурат туғилганда уларга тобе бўлиши маъносида кенгайтирилди. умумий белгиланган тартибда норозилик билдириш. Белгияда почтачилар ҳатто улар учун махсус яратилган соддалаштирилган шаклда норозилик билдириш ҳуқуқига эга эдилар. Германия ва Белгияда почта бўлими бошқа турдаги топшириқни ўз зиммасига олди: у векселларни қабул қилувчига (тўловчига) аксепт учун тақдим этди ва аксепт бўлмаса, протест билдиришга мажбур бўлди. 1885-йил Лиссабонда бўлиб ўтган Wелтпостконгресс 1885 почта жўнатмалари бўйича операциялар амалга оширилган давлатлар ўзаро ушбу операцияни ўзаро муносабатларига кенгайтириш тўғрисида келишув туздилар. Ушбу шартномага Австрия-Венгрия, Белгия, Германия, Италия, Люксембург, Нидерландия, Норвегия, Португалия, Руминия, Туркия, Франсия, Швейсария, Швеция, Миср, Тунис, Марказий Американинг собиқ Бирлашган провинсиялари (Гондурас) қўшилди., Никарагуа, Эл Салвадор), Бразилия, Сан Доминго, Чили.
1896-йилда Жаҳон почта иттифоқи мамлакатларида жами 50 миллион почта жўнатмалари ва етказиб бериш бўйича нақд пуллар қайд этилган.
Россияда бу почта операцияси 1888-йил 1-январда почта бўлимида жорий этилган. 1896-йилда, ички шахарлик билан жавоб билан CОД етказиб 667 018 (687 607) участкалари ва 435 352 (442 276) 11 412 027 (11 658 075) рубл (тегишли кўрсаткичлар Финландияни ҳисобга олган ҳолда қавс ичида берилган). Ички маҳаллий ёзишмалар учун почта хизматларининг бу шакли деярли ишлатилмаган: худди шу 1896-йилда этказиб беришда нақд пул билан 233 рубллик атиги 10 та посилка ва 57 та бошқа нарсалар мавжуд эди. Шу билан бирга, этказиб бериш бўйича нақд пул билан ёзишмалар учун умумий комиссия Россия почта бўлими 130 670 ташкил этди.
СССР
СССРда, қоида тариқасида, этказиб бериш бўйича нақд пул миқдори чексиз эди, лекин буюмнинг ўзини баҳолаш миқдоридан ошмаслиги керак эди. Кўпинча Wертбриэф баҳоси ва этказиб беришдаги нақд пул миқдори бир хил бўлган ва шунинг учун этказиб беришдаги нақд пул ҳам суғурта обектлари бўлган (энди суғурта обекти „суғурта обекти“ деб аталади).
СССРда 1980-йилларда почта бўлими бир марта қайтарилган маҳсулотни нақд пул билан ҳеч қандай қўшимча тўловсиз қайта жўнатиши мумкин эди. Бундан ташқари, улар жўнатишни қайтариш учун ҳақ олишмаган.
СССР почта хизмати этказиб беришда нақд пулдан фойдаланмаган ва уларнинг ўрнига одатда бундай почта жўнатмаларига тегишли маркалар қўйилган.
Замонавийлик
Россия Федерацияси
Россия Федерацияси Ҳукуматининг 2005-йил 15-апрелдаги 221-сонли қарори билан тасдиқланган „Почта алоқаси тўғрисида“ Федерал қонунига мувофиқ „Почта хизматларини кўрсатиш қоидалари“, этказиб бериш бўйича нақд пулнинг қуйидаги таърифи берилган:
"Етказиб бериш бўйича нақд пул" — бу федерал почта алоқаси обектлари ўртасида жўнатилган қиймати эълон қилинган почта жўнатмаси бўлиб, уни тақдим этгандан сўнг жўнатувчи федерал почта алоқаси обектига ўзи томонидан белгиланган пул миқдорини адресатдан ундириш ва жўнатувчининг манзилига юборишни буюради.
Худди шу қоидалар суғурталанган жўнатишни „жўнатувчи томонидан белгиланадиган қўшимчанинг қийматини баҳолаш билан қабул қилинган почта жўнатмаси“ деб белгилайди. Бундан ташқари, ушбу қоидалар қуйидагиларни белгилайди:
Рўйхатдан ўтган почта жўнатмалари қўшимчалар инвентаризацияси, Авис де рécептион ва етказиб беришда нақд пул билан юборилиши мумкин. Илова тавсифи, етказиб бериш тўғрисидаги билдиришнома ва нақд пул билан жўнатиладиган почта жўнатмаларининг турлари ва тоифалари рўйхати почта алоқаси операторлари томонидан белгиланади.
Яна қаранг
Адабиётлар
- „Отправления почтовые с наложенным платежом“. 2016-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 9-май.