Narkolepsiya
| Нарколепсия | |
|---|---|
| КХК-10 | Г47.4 |
| КХК-9 | 347 |
| ОМИМ | 161400 |

Нарколепсия (қадимги юнонча: νάρκη — ступор, уйқу ва λῆψις — ҳужум) асаб тизимининг гиперсомния билан боғлиқ касаллиги бўлиб, у кундузги уйқучанлик ва тўсатдан уйқуга кетиш ҳуружлари, катаплексия ҳуружлари яъни мушак тонусининг тўсатдан йўқолиши билан тавсифланади. Беморда онгнинг, тунги уйқунинг бузилиши, гипнагогик (ухлаб қолганда) ва гипнопомпик (уйғонганда) галлюцинациялар пайдо бўлади. Баъзида уйғонгандан сўнг дарҳол тананинг қисқа муддатли фалажлари кузатилади.
Нарколептик синдром
Александр Вейн нарколептик синдромнинг пентадасини таътбиқ этган:
Шу билан бирга, нарколепсия ташхиси учун юқоридаги белгиларнинг барчаси кузатилиши шарт ҳисобланмайди, аммо кундузги уйқу апноэсининг бир ёки бир нечта аломатлар билан комбинацияси диагноз қўйиш учун етарли ҳисобланади[5].
Эпидемиология
Нарколепсия одатда ёшларда, кўпинча эркакларда ривожланиши кузатилган. Бази бир назарияларга кўра касаллик вирусли касалликлар[6] каби ташқи қўзғатувчи омил билан вужудга келиши мумкин.
Нарколепсиянинг тарқалгани энг ривожланган давлатларда 100 000 аҳолига 20-40 тага тўғри келади.
ГлахоСмитҳКлиненинг Пандемрих ваксинаси ва нарколепсия ўртасидаги боғлиқлик Финландия ва Швецияда 2009-йилда чўчқа гриппи авж олган пайтда эмлангандан сўнг тахминан 200 болада кузатилган. Изоляция қилинган ҳолатлар Буюк Британия, Ирландияда ва Голландияда ҳам қайд этилган. Скандинавия мамлакатларида ўртача ҳар 15 000-16 000 эмланган болалардан бирида нарколепсия ривожланиши кузатилган[7].
Этиология
Бугунги кунга қадар нарколепсиянинг сабаблари етарлича ўрганилмаган. Улар орексинлар (гипокретинлар), гипоталамус пептидларининг етишмаслигига асосланган деган тахминлар мавжуд[8]. Нарколепсия билан оғриган беморларда мия ликвор суюқлигида орексин миқдори камайганлиги аниқланди[5]. Миянинг кўрсатилган биологик фаол моддаси тез уйқи алмашиш жараёнини тартибга солади[8].
Нарколепсия билан оғриган беморларда гисто-мослашув антигенлари — ҲЛА ДР2/ДҚW1[9] генлари мажмуаси билан яқин боғлиқлик аниқланган.
Терапия

Бугунги кунда таклиф қилинган терапия касалликнинг аломатларини енгиллаштириши ва ҳаёт сифатини яхшилаши мумкин, аммо ундан халос бўлишга ёрдам бермайди.
Ғарб мамлакатларида нарколепсияни даволаш учун психостимуляторлар қўлланади: декстроамфетамин сулфат („Дехедрин“, „Дехедрин-СР“, „декстростат“), метамфетамин („Деоксин“)[10], метилфенидат („Риталин“), пемолин („Cилерт“), мазиндол (санорекс), солриамфетол ва модафинил (провигил)[11]. Модафинил кундузги уйқуни самарали равишда тўхтатади[12] дунё бўйича нарколепсияни даволаш учун ишлатилади. Россия Федерациясида ушбу дориларнинг барчасидан фойдаланиш тақиқланган ва гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва уларнинг прекурсорлари рўйхатига киритилган.
Нарколепсия учун атомоксетин, норепинефринни огоҳлантирувчи бўлмаган қайтариб олиш ингибитори[11] ва Ҳ3-гистамин рецепторлари антагонистлари : питолизант ишлатилади.
Нарколепсияда селектив серотонин ингибиторлари ва антидепрессантлар, кломипрамин, имипрамин, протриптилин ва РЕМ уйқуни минималлаштирадиган бошқа дорилар катаплексияни даволаш учун ишлатилади.
Кечаси уйқу бузилишини тузатиш учун гипноз препаратлар (золпидем ва зопиклон) қўлланади.
АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси томонидан нарколепсия учун тасдиқланган дори натрий оксибутират(Хирем) ҳисобланади[13]. Кўпгина клиник тадқиқотлар шуни кўрсатдики, натрий гидроксибутират катаплексия ва нарколепсия билан боғлиқ бошқа аломатларни даволашда ёрдам берган[14].
Манбалар
- ↑ Сиэболд C, эт ал. „Cрйстал струcтуре оф ҲЛА-ДҚ0602 тҳат протеcц агаинст тйпе 1 диабетес анд cонферс стронг сусcептибилитй то нарcолепсй.“ ПроcПроc Натл Аcад Сcи У С А. 2004 феб 17;101(7):1999-04. ПМИД 14769912
- ↑ Чен Ж, эт ал. „ММДБ: Энтрез’с 3Д-струcтуре датабасе.“ Нуcлеиc Аcидс Рес. 2003 эн;31(1):474-7.
- ↑ В.И. Лебедев, О.Н. Кузнецов. Психология и психопатология одиночества. Рипол Классик, 1972 — 245-бет. ИСБН 978-5-45-838898-6.
- ↑ Вейн 1966.
- ↑ 5,0 5,1 Под ред. Е. И. Гусева, А. Н. Коновалова, В. И. Скворцовой, А. Б. Гехт. Неврология: национальное руководство. ГЭОТАР-Медиа, 2010 — 558-бет. ИСБН 978-5-97-041714-0.
- ↑ Ҳарвей Симон, Ассоcиате Проф оф Медиcине, Ҳарвард Университй; Давид Зиэве. „Нарcолепсй Cаусес“. Университй оф Марйланд Медиcал Cентер. 2012-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 13-апрел.
- ↑ „Вакцина от «свиного» гриппа помогла [приоткрыть тайну нарколепсии“] (ру). медпортал.ру. 2021-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-март.
- ↑ 8,0 8,1 В. Леонкин, А. Дроздов и др. „Нарколепсия“, . Полный справочник невропатолога. Литрес, 2015 — 404-бет. ИСБН 978-5-45-726494-6.
- ↑ Баркер Р., Барази С., Нил М. Перевод с англ. Г.Н. Левицкий „Нарколепсия“, . Наглядная неврология. ГЭОТАР-Медиа, 2009 — 97-бет. ИСБН 978-5-97-041164-3.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ 11,0 11,1 Нишино С., Мигнот Э. „Cентер фор Нарcолепсй » Медиcатионс“ (эн). Станфорд Счоол оф Медиcине. Станфорд Университй (2003-йил 2-июл). 2008-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 1-декабр.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ Эриc П. Бастингс. „ХЙРЕМ® (содиум охйбате) орал солутион, CИИИ. Инитиал У.С. Аппровал: 2002“ (эн). Унитед Статес Фоод анд Друг Администратион (2014-йил 4-ноябр). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 1-декабр.
- ↑ {{{заглавие}}}.