Ziyosfera

Nasi uduk

Наси удук зираворлари

Наси удук - кокос сути билан димланувчи оқ гуручдан тайёрланган ва мускат ёнг'ог'и, должин, занжабил, лимон ўти ва қалампирдан иборат миллий индонез таоми. Бу таом ҳозирги кунда энг машҳур Бетаwи таомларидан бири ҳисобланади ва энг кўп ушбу ҳудудда тайёрланади[1][2].

Наси удук одатда қовурилган чипслар, қовурилган тофу, омлет ёки тўғралган ва қовурилган тухум, қуритилган ва майдаланган темпеҳ, қовурилган пиёз, товуқ, бодринг ва ерёнғоқ соуси билан бирга исте'мол қилинади. Бу таом кўчада сотилувчи овқатлар қаторидан жой эгаллаган бўлиб, одатда эрталаб нонушта учун, кечқурун эса кечки овқат учун тез-тез сотилади. Кечаси наси удук кўпинча катта шаҳарларда асосий йўллар бўйлаб сотилади. Наси удук Жава оролидаги шаҳар ва вилоятларда кенг сотилади, аммо уни Жавадан ташқарида топиш жуда қийин.[манба керак]

Этимологияси

Индонезия ошпазлик академияси томонидан тузилган "Селакса Бетаwи Тасте & Сториэс" (2016) китобига кўра, удук этимологик атамаси "қийин" деган ма'нони англатади, бу эса илгари бу таомни одатда фермерлар, малакасиз ишчилар ёки оддий одамлар исте'мол қилганлигини англатади[1].

Бошқа бир манбаларга кўра эса, удук атамаси аралашиш атамаси билан боғлиқ, шунинг учун наси удук "аралаштирилган гуруч" ёки "аралаш гуруч" деган ма'нони англатади[3].

Бироқ, Наси Удук таомини матарамлик Султон Агунг билан боғлайдиганлар ҳам бор. Матарамлик Султон Агунг бу гуручли таомни арабча “тавадҳу” сўзидан келиб чиққан ҳолда “наси таваду” деб атагани айтилади[4][5]. Амалдаги диалектга қараб, уни ява тилида удук ёки wудук деб ҳам аташ мумкин[6]. Бу гуруч кўпинча сега шо'р (та'мли гуруч) деб аталади, бу белги эса ўзаро унинг та'мига ишора қилади, бошқа таомлардан шу жиҳатидан ҳам фарқ қилади[6].

Тарихи

Лиллй Т. Эрвиннинг "Маканан Кҳас Бетаwи" (2018) китобига кўра, наси удук - жуда машҳур ва Жакартанинг ҳар бир бурчагида топиш осон бўлган бетави таомидир[1]. Бу таом ҳозир Жакарта билан боғланган бўлса-да, ошпазлик тарихчилари наси удукнинг келиб чиқишини икки пазандачилик маданияти та'сиридан кузатиш мумкинлигини та'кидлайдилар; я'ни Малай ва Ява[1].

Тарихчиларнинг та’кидлашича, Малакка ва Батавия порт шаҳарлари ўртасида яқин миграция ва савдо алоқалари бўлган, я’ни Малаккадан савдогарлар ва муҳожирлар Батавияга келиб ўрнашган. Бетави ошпазлик мутахассиси Пудентиянинг сўзларига кўра, "Бетаwи ошпазлик маданияти" номли мунозарада ба'зи малайликлар Малаккадан Батавияга келиб ўрнашган ва у ерда улар ўзларининг махсус таомларини, я'ни наси лемакни олиб келишган[1]. Шу билан бирга, Матарамдан келган явалик муҳожирлар ҳам гуручни ҳиндистон ёнғоғи сути билан пиширишга одатланганлар, бу сега шўр деб аталади[1]. Айниқса, 1641-йилда Португалияга тегишли бўлган Малакка Голландия қўлига ўтгандан сўнг, Малака ва Батавиа ўртасидаги савдо алоқалари яқинроқ бўлди, чунки иккаласи ҳам голландларга тегишли эди. Малайларнинг Батавияга кўчиши исботини Шарқий Жакартадаги Жатинегара яқинидаги Кампунг Мелаю, я'ни малай нуанcеига эга бўлган ном мавжудлигидан кўриш мумкин.

Наси удук матарамлик Султон Агунгнинг кебули гуручини илк марта та'тиб кўргандан сўнг, бу гуруч мзасини бошқа турдаги гуручлардан устун кўргани сабабли келиб чиққан деб ишонадиганлар ҳам бор[7]. Бу таом Ява ороли аҳолиси томонидан тайёрлана бошланган ва кейинчалик Голландиянинг Шарқий Ҳиндистонида оммалашган[7].

Бабад Танаҳ Жавийнинг сўзларига кўра, Матарам султони "араб гуручини" исте'мол қилишни яхши кўрар эди, у ҳар хил палов ёки араб гуручидан тайёрланган таомларни севиб исте'мол қиларди. Араб гуручли таомлари кўпинча наси кебули (индонезлар орасида машҳур Арабистондан келиб чиққан) ёки наси биряни (ҳинд мусулмон таоми) деб аталади. Бу икки таом ўша пайтда Ява мусулмонлари орасида энг кўп ма'лум бўлган. Кейин Султон Агунг маҳаллий маҳсулотлардан фойдаланган ҳолда "араб таомининг" маҳаллий шаклини яратишга қарор қилди. У буни қисман давлат харажатларини камайтириш (араб гуручидан тайёрланган таомларни тайёрлаш учун импорт қилинадиган маҳсулотларни сотиб олиш нархи жуда юқори бўлган) ва маҳаллийликни ошириш учун қилди[4].

Кўп ўтмай, сега удук ан'анавий яваликларнинг "миннатдорчилик" маросимидаги "одатлар" нинг бир қисмига айланди, бу кўпинча банcа'ан (банcакан) ёки сламетан деб аталади. Наси удукни сега не'матида[8], озиқ-овқат қаторида (одатда гуруч, сабзавотлар ва ёнма-овқатлар мавжуд) топиш мумкин ёки маросим ёки тадбир тугагандан кейин тарқатиладиган тумпенг сифатида хизмат қилади. Сега удук, шунингдек, Вивитан пайтида тақдим этилиши керак бўлган асосий таом бўлиб, одатда Жаванинг бир нечта ҳудудларида ўтказиладиган ҳосил олдидан маросимнинг асосий таркибий қисмидир[9].

Наси удук Батавияга 1628 йилда Жавадан келган муҳожирлар томонидан кириб келган ва кейинчалик Батавияда машҳур миллий таомгалар сафига киритилган[7]. Ушбу таомни сотадиган бетаwи аҳолиси кўпинча женгкол гüвеç, Бетаwи тwист билан биргаликда сотишади. Наси удук Суринам ва Нидерландиядаги Ява диаспораси орасида ҳам машҳур. Голланд тилида наси удук рижст верменгд мет онруст ван де лиэфде (қисқартирилган жалоэрсе рижст ) деб аталади[манба керак].

Наси удук билан бирга исте'мол қилинувчи маҳсулотлар

Қовурилган мол гўшти эмпал, семур женгкол ва креcек (аччиқ кокос сутида пиширилган мол го'шти териси) билан Наси удук
Бетаwи удук гуруч, тухум, темпеҳ, чили соуси, қовурилган вермишел ва кракер каби барча ёнма-овқатлар ликопчада аралаштирилади.
Наси удук ўрамига майдаланган товуқ гўшти, тўғраган бодринг, майдаланган омлет ва темпеҳ орек (соя соусида қовурилган темпеҳ ) қўшилган.

Муайян тадбирлар ёки маросимлар учун наси удук одатда қуритилган темпеҳ, урап ва қовурилган самбал (картошка, креcек / сигир териси, ҳамси / ҳамси ва бошқалар) каби ан'анавий ява маҳсулотлари билан тортиқ қилинади. Қовурилган тухум, темпеҳ ёки тофу каби оқсил манбаларига бой маҳсулотлар ҳам ёнма-ён овқат сифатида исте'мол қилиниши мумкин.

Сламетан пайтида наси удук одатда тўғралган ва қовурилган тухум, зираворланган тухум ёки ренданг каби бошқа таомлар билан бирга берилади. Ба'зи одамлар, шунингдек, Наси Удук таомига қовурилган ноодле ёки вермишел қўшадилар. Кракерлар, мўрт ерфıстığı ёки чипслар билан ҳам биргаликда исте'мол қилиш мумкин.

Жакарта ҳудудининг услубидаги наси удук, шубҳасиз, ява наси удуки ва малай наси лемакининг аралашиши натижасида тайёрланади. Бетаwи услубидаги наси удук одатда семур женгкол билан Бетаwи тwист билан бирга тортиқ қилинади ва бир неча махсус наси лемак қо'шилади, масалан, ҳамси (ява самбал горенг ҳамси каби, лекин камроқ аччиқ ва одатда орек шаклида пиширилади).

Самбал ба'зан ко'ча сотувчиларда сотиладиган оддий наси удукга қўшилади, аммо самбал ма'лум ҳолатларда тақдим этиладиган наси удук учун зарурий маҳсулот ҳисобланмайди. Умуман олганда, ҳар қандай турдаги самбал наси удукн тўлдириш ва янада мазали бўлиши учун ишлатилиши мумкин.

Жакартадаги Наси удук

Жакартадаги ҳар бир ҳудуд наси удукнинг ўзига хос турига эга, наси удукнинг машҳур турларидан бири Г'арбий Жакартадаги Наси удук Слипи туридир. Марказий Жакартадаги Танаҳ Абанг яқинидаги Кебон Каcанг ҳудуди ҳам ўзининг наси удук таомининг ўзгача та'ми билан машҳур[10].

Наси удук - асосан арзонлиги туфайли (бир қисми ўртача 10 000 рупия) Жакартада банд бўлган йўловчилар учун машҳур таомдир. Ушбу таомни ҳеч қандай қийинчиликларсиз куннинг ҳар исталган қисмида топиш мумкин. Ба'зи йўл бойидаги дўконлар фақат эрталаб, тушдан кейин ёки кечқурун очиқ бўлади, бу атрофдаги ҳудуднинг демографик хусусиятларига боғлиқ. Аҳоли пунктлари, бозорлар, вокзаллар ва мактаблар яқинидаги киосклар одатда эрталабдан тушгача очиқ, офислар ва йўл четидагилар эса тушдан кейин ярим тунгача очиқ бўлади[10].

Наси удук турлари

  • Наси беcек
  • Наси гандул
  • Наси гемук
  • Наси кунинг
  • Наси кебули
  • Наси лемак
  • Наси лиwет
  • Наси удук унгу.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Ментари, Алма Эрин. „Сежараҳ Наси Удук, Конон Судаҳ Ада Сежак Ратусан Таҳун Лалу“ (ид). Компас.cом (2021-йил 21-феврал). Қаралди: 2022-йил 15-октябр.
  2. ↑ „Наси Удук Седерҳана Бабе Ҳ. Саман: Легендарй Наси Удук ин Танаҳ Абанг“. Жакарта бй Траин (2013-йил 1-декабр). 2022-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  3. ↑ „Wҳере то Эат ин Cикини: Наси Удук Гондангдиа“. Жакарта бй Траин (2014-йил 11-декабр). 2022-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Маканан Сяриаҳ“. 2024-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  5. ↑ „Wҳат ис Таwадҳу'?“. 2023-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  6. ↑ 6,0 6,1 „Баусастра Жаwа“.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 „Сторй Беҳинд Наси Удук“.
  8. ↑ Сари, Еннй Мустика. „Менгенал Сего Беркат, Наси Бунгкус Даун Жати янг Популер унтук Ҳажатан“. детикcом. 2023-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  9. ↑ „Мелестарикан Традиси Сюкуран Wиwитан Пади дан Ажак Пемуда Кембали ке Саwаҳ“ (ид). Суара.cом (2021-йил 27-сентябр). Қаралди: 13 жануари 2022.
  10. ↑ 10,0 10,1 Пост, Тҳе Жакарта. „Тҳе бест наси удук ин Кебон Каcанг“ (эн). Тҳе Жакарта Пост. Қаралди: 13 жануари 2022. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nasi_uduk" dan olindi