Nasta Rojc
Жерка Ҳермина Лжубиcа Рожc (1883-йил 6-ноябрда туғилган – 1964-йил 6-ноябрда вафот этган) – Наста Рожc номи билан ҳам машҳур бўлган хорват рассоми.
| Наста Рожc | |
|---|---|
 Лудwиг Гриллич томонидан ишланган портрет, 1926-йилдан олдин | |
| Таваллуди |
Жерка Ҳермина Лжубиcа Рожc 6-ноябр 1883-йил Бжеловар, Хорватия–Славония Қироллиги, Австрия–Венгрия |
| Вафоти |
6-ноябр 1964-йил (81 ёшда) Загреб, Хорватия Социалистик Республикаси, Югославия Социалистик Федерал Республикаси |
| Касби | рассом |
| Фаолият йиллари | 1909–1949 |
1883-йилда Бжеловарда таваллуд топган Наста Рожc соғлиги заиф ва жамоадан ажралиб яшайдиган қиз бўлган. Мактабда ўқишнни ҳам, бошқа болалар билан ўйнашни ҳам ёқтирмасди, бироқ ов қилиш ва от минишни севарди. Ёшлигида ўзини атеист деб эълон қилганидан сўнг отаси уни монастир мактабига ўқишга юборган. Рожc тушкунликка тушиб қолади ва 15 ёшида денгиз бўйидаги Кралжевиcа шаҳрига юборилади. У ерда Бранко Šэноа билан танишади ва Šэноа унга рассом бўлиш учун илҳом беради. Отаси бунга қарши чиқади, бироқ Рожc овқат пиширишни ўрганишга рози бўлгач, отаси унинг санъат мактабига боришига рухсат беради. Рожc Загреб, Вена ва Мüнченда таҳсил олган, расм чизиш, ҳайкалтарошлик ва ўймакорлик санъатини ўрганган. Отаси уни турмушга чиқишга мажбур қилганида лезбиан Рожc Бранко Šэноа билан лаванда никоҳ қурган. Бунинг эвазига отаси унга устахона топишда ва яшаш харажатларини қоплашда ёрдам берган.
1909-йилдан бошлаб Рожc Загребдаги Хорватия санъат жамияти билан биргаликда ўз асарларини намойиш этди ва Салон Уллричда шахсий кўргазмасини очган биринчи аёлга айланди. Биринчи жаҳон уруши бошлангунга қадар Шарқий Европа пойтахтларида ўтказилган кўплаб кўргазмаларда иштирок этган. Уруш пайтида портретар ишлаш учун кўплаб буюртмалар олди ва автобиография устида ишлади. Айнан шу даврда Рожc уруш пайтида Сербия ва Сараевода хорижий хизмат учун Шотландия аёллар касалхоналарида ишлаган лезбиан аёллар гуруҳи билан танишди. Уруш тугагач, бу аёллар Бажина Баšтада етимхонага асос солдилар. Улар орасида британиялик аристократ Александрина Онслоw ҳам бўлган, у кейинчалик Рожcнинг турмуш ўртоғига айланган.
Ёшлик йиллари ва таълими
Наста номи билан танилган Жерка Ҳермина Любица Рожc 1883-йил 6-ноябрда Австрия-Венгрия империясининг Хорватия-Славония Қироллиги, Бжеловар шаҳрида Слава (қизлик фамилияси Блаžиć) ва Милан Рожc оиласида туғилган[1]. Унинг Славиcа, Лжерка, Слава, Вжера, Милан ва Владимир исмли ака-ука ва опа-сингиллари бор эди. Аммо Славиcа ва Лжерка ёшлигида вафот этган ва Бжеловардаги Авлиё Андреw қабристонига дафн этилган[1]. Отаси Милан таниқли ҳуқуқшунос[2], сиёсатчи ва маданият арбоби бўлиб, Хорватияда ўрта таълимни ривожлантиришда муносиб ҳисса қўшган[1].
Рожc ўз шаҳридаги бошланғич мактабда таълим олган[3]. У доимий касал бўлган, мактабини ҳам, бошқа болалар билан ўйнашни ҳам ёқтирмаган. Бироқ у от миниш ва овчиликка қизиққан[4]. Рожc ўзини атеист деб эълон қилганидан сўнг, отаси уни Австриянинг Грац шаҳридаги Урсулине монастири қошидаги Саcрé Cоэур (Муқаддас юрак) мактабига юборган[2]. Рожc бу даврни „азобли“ дея таърифлаган[5]. Оиласидан кўп меҳр кўрмаганлиги сабабли, тушкунликка тушган ва 15 ёшида соғлиғини тиклаш учун денгизбўйидаги Кралжевиcа шаҳрига юборилган. У ерда рассом Бранко Šэноа билан танишган ва бу дўстлик унинг рассомликка қизиқишини уйғотган[6].
Шундан сўнг отаси унга Бжеловарга қайтишга рухсат берган, у ерда икки йил давомида Реалгймнасиумда таҳсил олган[3] ва Жосип Ҳоҳнжеc билан расм чизишни ўрганган. 1901-йилда[2] Загребдаги Отон Ивековиćнинг шахсий мактабида таълим олган[7]. Кейинги йили Рожc Австриянинг Вена шаҳрига кўчиб ўтган ва у ерда Аёллар ва қизлар санъат мактабига (Кунсцчуле фüр Фрауэн унд Мäдчен) ўқишга кирган. Шу билан бирга Кöллнерҳофгассе кўчасидаги фотография мактабида ҳам дарсларга қатнашган[8]. 1904-йилга қадар Тина Блау, Лудwиг Мичалек ва Ҳанс Тичй қўл остида натюрморт ва табиат манзаралари (плеин-аир) чизишни ўрганган[7].