Ziyosfera

Navab Bai

Раҳмат-ун-Нисса (1691-йилда вафот этган), Наwаб Баи (форсча: نواب بائی‎‎) унвони билан машҳур. ; „Буюк“ деган маънони англатади[1]), Бобирийлар императори Аврангзебнинг иккинчи даражали хотини эди.[2] У Аурангзебнинг икки тўнғич ўғлини, жумладан 1707-йилда Бобурийлар императори бўлган Баҳодур Шоҳ И ни дунёга келтирди. Навоб Бай Бобурийлар саройида машҳур бўлмаган ва умрининг бошидаёқ эрининг меҳрини йўқотган, ўғиллари Муҳаммад Султон ва Муҳаммад Муаззамнинг нотўғри хатти-ҳаракати эса унинг кейинги ҳаётини ёмонлаштирган. У эри ва болаларидан узоқ йиллар ажралганидан кейин 1691-йилда Деҳлида вафот этди.

Оила ва насл

Навоб Байнинг ота-онаси ҳақида иккита қарама-қарши маълумот мавжуд.[2] Бир маълумотга кўра, у Кашмирдаги Ражаури штатидан Ража Тожуддин Хоннинг қизи бўлиб, Жаррал уруғига мансуб эди.[1][3][2][3][4]

Бироқ, Бобурийлар тарихчиси Хофи Хоннинг сўзларига кўра, у Ражаури тепаликларида нафақага чиққан Абдул-Қодир Ғилонийнинг авлоди Сайид Шоҳ Мир исмли мусулмон авлиёнинг қизи эди. Бу муқаддас одамга яқинлашиб қолган Ражаури Ражаси унга қизини турмушга таклиф қилди. Сайид Шоҳ Мир рози бўлди ва улар бир ўғил ва бир қизнинг ота-онаси бўлишди. Кейин авлиё Маккага ҳажга борди, у ерда унинг барча излари йўқолди.[2] Кейинчалик Шоҳ Жаҳон Ражадан пул[3]ва унинг уйининг қизини талаб қилганида, Ража унга ўзининг гўзаллиги, яхшилиги ва ақл-заковати билан машҳур бўлган бу набираси Навоб Байни юборди.[2] Замонавий тарихчиларнинг фикрига кўра, унга Баҳодиршоҳга ўзини саййид деб аташ ҳуқуқини бериш учун бу сохта насл берилган.[2][3]

Император ҳарамида унга сарой хулқ-атворини биладиган бир қатор хўжайинлар, губернаторлар ва форс аёллари тил ва маданиятни ўргатдилар ва 1638-йилда Аврангзебга турмушга чиқди[2]унинг иккинчи хотини бўлди.[2] Турмуш қурганидан кейин унга Раҳмат-ун-Нисса номи берилди.[2]

Бир йил ўтгач, у Аврангзебнинг биринчи ўғли шаҳзода Муҳаммад Султон Мирзони дунёга келтирди. У 1639-йил 29-декабрда Матҳурада туғилган.[2] Кейинги саккиз йил ичида у яна иккита бола туғди. Улар шаҳзода Муҳаммад Муаззам Мирзо (бўлажак император Баҳодиршоҳ И) ва Қур’он ҳофизи малика Бадр-ун-Нисса Бегим эди.[2]

Наэаб Бай Аврангзебнинг биринчи ўғлини дунёга келтирган бўлса ҳам, унинг биринчи хотини, форс маликаси Дилрас Бану Бегум ҳамон унинг бош турмуш ўртоғи ва севимлиси бўлиб қолди[5].

Аурангзеб ҳукмронлиги

Ўғиллари Муҳаммад Султон ва Муҳаммад Муаззамнинг нотўғри хатти-ҳаракати унинг кейинги ҳаётини бузди.[2] 1659-йилги ворислик урушида унинг тўнғич ўғли Муҳаммад Султон амакиси Шоҳ Шужага қўшилди ва қизи Гулрух Бану Бегимга уйланди. Бироқ у кўп ўтмай шаҳзодани ташлаб, 1660-йилнинг февралида отасининг олдига қайтиб келди[6]. Аурангзебнинг буйруғи билан у ҳибсга олинди ва Салимгарх қал’асига юборилди[7]. ва кейинчалик 1661-йилда Гвалиор қал’асига кўчирилди.[8]

1662-йилда, Аврангзеб касал бўлганида, унинг синглиси Рошанара Бегум унга раҳбарлик қилди ва ўзининг ишончли одамларидан бошқа ҳеч кимга уни кўришга рухсат бермади[9]. Акасининг омон қолишига умид йўқлигига ишонган Рошанара давлат бошқарувини ўз зиммасига олди. Навоб Бай бундан хабар топиб, шикоят қилганида, Рошанара жаҳли чиқиб, унинг сочидан ушлаб, Аврангзебнинг хонасидан судраб олиб чиқди.

1669-йилда Абдуллоҳ исмли бир киши Навоб Байга ўғли ишдан бўшатилгандан сўнг, Арандоле фауждори лавозимини унга бериш тўғрисида ариза билан мурожаат қилади. Аммо масала Аврангзебга топширилганда, у рад этилди[10].

1670-йилда Муҳаммад Муаззам хушомадгўйлар томонидан ўз хоҳиш-истаклари билан мустақил ҳаракат қилишга ундади. Аврангзебнинг маслаҳат мактуби ҳеч қандай натижа бермагач, у Деҳлидан Навоб Байни чақириб, унинг хатти-ҳаракатларини тузатиш учун ўғлига жўнатди. У 1670-йил апрел ойида Сикандрага етиб келди, у ерда Муҳаммад Акбар, Бакшимулк Асад Хон ва Баҳрамандхон уни император ҳарамига олиб боришди.[8] 1670-йил май ойида у Аурангободга йўл олди ва ўғли Муҳаммад Султон билан Гвалиорда икки кун бўлишни буюрди. У ерда бир муддат тургандан кейин Сарбуландхон уни Муҳаммад Муаззамгача кузатиб қўйди.[8]

1686-йилда у Гоа шаҳрида машҳур италян ёзувчиси ва саёҳатчиси Николао Мануччи билан учрашди[1], у Наваб Байдан йилига икки марта қон кетишини айтди[11].

1687-йилда Муҳаммад Муаззам Голконда ҳукмдори Султон Абул Ҳасан билан алоқадорликда гумон қилинган[12]. Унинг маслаҳати ва ҳатто шахсий илтимоси ҳам унга таъсир қилмади ва ниҳоят Аврангзебнинг буйруғи билан у ҳибсга олинди.[2] Муаззамнинг ўғиллари[13] ва унинг биринчи хотини ва бош турмуш ўртоғи Нур-ун-Нисса Бегим ҳам алоҳида қамоқхоналарда қамалган[14].

Маълумки, Навоб Бай Фардапурда, довон этагида сарой қурган, шунингдек, Аурангобод чеккасида жойлашган Байжипурага асос солган.[2]

Ўлим

У эри ва болаларидан узоқ йиллар ажралганидан кейин 1691-йил ўрталарида Деҳлида вафот этди. Аврангзеб қизи Зинат-ун-Нисса билан бирга Муҳаммад Муаззамнинг ҳузурига таъзия учун келди.[8]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Мануccи 1907.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Саркар 1912.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Ирвине.
  4. ↑ „Ҳисторй | Ражоури,Говернмент оф Жамму анд Кашмир | Индиа“.
  5. ↑ Cоммиссариат, Мāнекшāҳ Сорāбшāҳ. А Ҳисторй оф Гужарат: Мугҳал период, фром 1573 то 1758. Лонгманс, Греэн & Cомпанй, Лимитед, 1958 — 151-бет. 
  6. ↑ Эллиот, Сир Ҳенрй Миэрс. Тҳе Ҳисторй оф Индиа, ас Толд бй Иц Оwн Ҳисторианс. Тҳе Муҳаммадан Период: Эд. фром тҳе Постҳумоус Паперс оф тҳе Лате Сир Ҳ. М. Эллиот.... Трüбнер анд Cомпанй, 1877 — 249–51-бет. 
  7. ↑ Сен, Сурендра Натҳ. Индиан Травелс оф Тҳевенот анд Cарери: Беинг тҳе Тҳирд Парт оф тҳе Травелс оф М. де Тҳевенот Инто тҳе Левант анд тҳе Тҳирд Парт оф а Вояге Роунд тҳе Wорлд бй Др. Жоҳн Франcис Гемелли Cарери. Натионал Арчивес оф Индиа, 1949 — 370-бет. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Саркар 1947.
  9. ↑ Эралй, Абраҳам. Эмперорс оф тҳе Пеаcоcк Тҳроне: Тҳе Сага оф тҳе Греат Мугҳалс. Пенгуин Боокс Индиа, 2000 — 536-бет. ИСБН 978-0-141-00143-2. 
  10. ↑ Мажид (Проф.), Сиддиқуи. Тҳе Бритиш Ҳисториcал Cонтехт анд Петитионинг ин Cолониал Индиа. Аакар Боокс, 1-январ 2005-йил — 13-бет. ИСБН 978-8-187-87950-3. 
  11. ↑ Эралй, Абраҳам. Тҳе Мугҳал Wорлд: Лифе ин Индиа'с Ласт Голден Аге. Пенгуин Боокс Индиа, 1-январ 2007-йил — 145-бет. ИСБН 978-0-143-10262-5. 
  12. ↑ Шарма, С. Р.. Мугҳал Эмпире ин Индиа: А Сйстематиc Студй Инcлудинг Соурcе Материал, Волуме 2. Атлантиc Публишерс & Дист, 1-январ 1999-йил — 605-бет. ИСБН 978-8-171-56818-5. 
  13. ↑ Шаши, Шям Сингҳ. Энcйcлопаэдиа Индиcа: Аурангзеб анд ҳис административе меасурес. Анмол Публиcатионс, 1999 — 270-бет. ИСБН 978-8-170-41859-7. 
  14. ↑ Сривастава, М. П.. Тҳе Мугҳал администратион. Чугҳ Публиcатионс, 1995 — 247-бет. ИСБН 978-8-185-61397-0.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Navab_Bai" dan olindi