Nazir Safarov
Назир Сафарович Сафаров (1905-йил 9-январ Жиззах, Туркистон генерал-губернаторлиги (ҳозирги Жиззах вилояти) – 1985-йил 1-апрел Тошкент) – ўзбек совет ёзувчиси, ссенарийнавис ва носир, драматург, журналист, мухбир. Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси (1975), Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган санъат арбоби (1950). Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати (1968). СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзоси (1934)[1][2].
| Назир Сафаров | |
|---|---|
| Таваллуди |
9-январ 1905-йил |
| Вафоти |
1-апрел 1985-йил Тошкент |
| Ижод қилган тиллари | ўзбек, рус |
| Фуқаролиги |
 СССР |
| Фаолият йиллари | 1928–1985 |
| Жанр | проза, драма, ссенарий |
Ҳаёти
Сафаровнинг отаси темирчи бўлган. Аввал эски ўзбек тилидаги ўқитилувчи мактабда, кейин эса совет мактабида ўқиган. Инқилобдан кейин кечки таълимда таҳсил олди. Самарқандда партия кадрларини тайёрлаш мактабида ўқишни давом эттирди. 1925-йилда КПСС(б) сафига кирди.
Комсомол ташкилотлари ишида фаол иштирок этган. 1931-йилдан республика даврий матбуотида ҳамкорлик қилди.
Ташкилий бюронинг, сўнгра Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси масъул котиби бўлди (1932–1935).
1934-йилда СССР Ёзувчиларнинг биринчи қурултойида Ўзбекистон ССРдан делегат бўлиб, СССР Ёзувчилар уюшмасининг биринчи аъзоларидан бири бўлди.
1935-йилда Ўзбекистон ССР Компартияси Марказий Қўмитаси ҳузуридаги Марксизм-ленинизм институтини тамомлаган.
Улуғ Ватан уруши қатнашчиси. У фаол армия таркибида сиёсий ходим ва уруш мухбири бўлган, Совет Армияси аскарлари билан бирга Кавказдан Венагача юришда иштирок этган.
Ижодий фаолияти
бир қатор тарихий асарларни наср, драматургия йўналишида ёзган.
У 1928-йилда дебют қилган. Унинг биринчи асари „Унутилмас кунлар“да 1916-йилда мазлум деҳқон оммасининг чоризмга қарши қўзғолони тасвирланган.
Назир Сафаровнинг илк очерк ва фелетонлари 1926-йилда „Рабочий“ газетасида босилиб, орадан бир неча йил ўтиб „Янги ҳаёт учун кураш“ умумий сарлавҳаси остида туркум очерклари пайдо бўлди. 1916-йилги Жиззах қўзғолони ҳақида ҳикоя қилувчи „Қора кунлар соялари“ китоби ҳам чиқди.
40-йилларнинг боши Сафаровнинг драматургияга келишига тўғри келди. „Тарих гапирди“ инқилобий драмаси муаллифи (Зиё Саидов билан ҳаммуаллифликда) ўзини совет ҳокимияти душманларининг яширин режаларини дадил фош этувчи, деб эълон қилди. Ҳамза театри томонидан саҳналаштирилган спектакл катта муваффақият билан ўтди ва ёш адибнинг келажакдаги ижодий йўлини белгилаб берди. Сафаровнинг асосий мавзуси инқилоб мавзуси, янги тузум душманларига қарши кураш, меҳнаткашларнинг социалистик онгини шакллантириш мавзулари эди. Сафаровнинг „Уйғониш“ ва „Шарқ тонги“ асарларининг саҳналаштирилгани ўзбек театри тарихидаги муҳим босқичлар бўлди.
Ёзувчининг ҳарбий очерклари („Ўқ ўтмас ботир“, „Водиллик қаҳрамон“, „Комиссар Қорабоев“, „Севги“, „Сўнгги нафасгача“, „Ўзбек фарзандлари“, „Қаҳрамоннинг туғилиши“ ва бошқалар) нашр этилган. СССРнинг қатор газета ва журналларида Сафаровнинг урушдан кейинги биринчи китоби рус тилида нашр этилган „Юртдошлар“га киритилган[3].
„Юртдошлар“ (1958), „Олтиной“ (1961), „Бир томчи қон“ (1967) ҳикоя ва очерклар тўпламлари, „Узоқни кўзлаган аёл“ (1961) ва „Кўрган-кечирганларим“ ҳикоялари муаллифи. (Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти, 1968), „Лаънатлар куни ва умидлар куни“ (рус тилида, 1970) ва „Наврўз“ („Оқ лайлаклар даври“, 1973) романлари. Сафаров Улуғ Ватан урушидаги ғалабанинг 30 йиллигига бағишланган „Лукаш ботир“ драмасини (Й. Худойқулов билан ҳаммуаллифликда) ёзган. „Уйғониш“ (1938) спектакли 1916-йил Ўрта Осиёда бўлган қўзғолонга, „Шарқ тонги“ (1948) спектакли Ўзбекистондаги инқилобий воқеаларга бағишланган. „Ҳаёт мактаби“ драмаси (1954), ишчилар синфининг янгилик учун кураши ҳақида ҳикоя қилувчи „Ким вой, ким кулар“ комедияси (1963), „Элмурод“ песаси (М. Худойқулов билан ҳамкорликда) ва бошқалар замонавий мавзулар асосида ёзилган.
Сафаровнинг асарлари СССР халқларининг кўплаб тилларига таржима қилинган.
Мукофотлари
Сафаров 1985-йил Ленин ордени, Октябр инқилоби ордени, 1980-йил Меҳнат Қизил Байроқ ордени, Халқлар дўстлиги ордени, 2 марта „Ҳурмат белгиси“ ордени, ИИ даражали Ватан уруши ордени, Қизил юлдуз ордени, „Жанговар хизматлари учун“ медали, СССР медаллари, 1975-йил Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси, 1950-йил Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист ва 1968-йил Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти билан тақдирланган.
Вафоти
Манбалар
- ↑ Сафаров, Назир. „Назир Сафаров“. Правда востока (1985-йил 3-апрел), с. 3. 2022-йил 31-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-декабр.
- ↑ Убайдуллаев Ш., Назир Сафаров, Т., 1976..
- ↑ „Назир Сафаров (1905-1985)“ (2013-йил 3-июн). Қаралди: 2023-йил 7-сентябр.