Ziyosfera

Nazli Najafova

Nazli Mammadogʻa qizi Najafova (ozarbayjoncha: Nazlı Məmmədağa qızı Nəcəfova; 1890-yil, Naxichevan, Rossiya imperiyasi – 1977-yil, Naxichevan, Ozarbayjon SSR, SSSR) – Naxichevandagi birinchi qizlar maktabining asoschisi, Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi[1].

Nazli Mammadogʻa qizi Najafova
ozarbayjoncha: Nazlı Məmmədağa qızı Nəcəfova
Tavalludi 1890-yil
Naxichevan (shahar), Rossiya imperiyasi
Vafoti 1977-yil
Naxichevan (shahar), Ozarbayjon SSR, SSSR
Fuqaroligi SSSR bayrogʻi SSSR
Taʼlimi Boku musulmon ayollar maktabi
Kasbi Oʻqituvchi
Otasi Mammadogʻa Tohirov
Onasi Tutu Tohirova
Mukofotlari Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi

Tarjimayi holi

Nazli Najafova 1890-yilda Naxichevanda tugʻilgan[2][3][4]. Nazlining katta bobosi Ogʻasibey va otasi tomonidan bobosi Mirzo Muhammad Tohir Naxichevan xonligining vazirlari boʻlishgan. Uning onasi Kangarli urugʻidan boʻlgan zodagon oiladan chiqqan. Akasi polkovnik Yusufbey Tohirovning qoʻllab-quvvatlashi ostida Nazli Boku musulmon ayollar maktabining birinchi oʻquvchilaridan biri boʻladi[2][5]. Nazliga Mirzo Alakbar Sobir, Najafbek Vazirov, Hasanbey Zardabiy, Abdurahimbek Haqberdiyev kabi maʼrifatparvarlar saboq bergan. Sakkiz yillik taʼlimdan soʻng Nazli oʻsha paytda oilasi yashayotgan Erivanga joʻnab ketadi. Ketishidan biroz oldin Nazli Jalil Mammadqulizoda bilan uchrashdi, Mamadqulizodaning gʻoyalari uning dunyoqarashiga jiddiy taʼsir koʻrsatgan[3]. Erivanida Nazli oʻgʻil bolalar maktabida musulmon qizlar uchun alohida sinf ochilishiga erishgan.

1912-yilda Toirovlar oilasi Naxichevanga qaytib keldi, u yerda Nazli yaqinda ochilgan qizlar uchun kichik maktabda ishlay boshlaydi[2][3]. Avvaliga oʻqituvchilik qilgan, keyin maktab direktori boʻlgan. Maktab faoliyati shaharning baʼzi diniy kayfiyatdagi aholisida salbiy munosabat uygʻotgan[6]. Nazli oʻz ish haqining yarmini xavfsizlik uchun qoʻriqchilarga sarflashga toʻgʻri kelgan. Gʻazanfar Musabekovning singlisi, Boku musulmon ayollar maktabidagi dugonasi Ayna Sultonova unga Naxichevanda ayollar klublarini, mahalliy oʻqituvchilar tayyorlov maktabida qizlar uchun maxsus sektorni, Ordubadda esa qizlar maktabini ochishda yordam bergan[3][7].

1917-yil oktyabr oyida Rashidbey Afandiyev qizlar maktabiga direktor boʻlganidan keyin Nazli va yosh teatr rejissyori Rza Tahmasib maktabda drama toʻgaragini ochishgan[8]. 1921-yilda yovuz niyatli odamlar Nazlini oʻldirmoqchi boʻlib, uning uyiga hujum qilishadi. Suiqasd muvaffaqiyatsiz tugaydi, chunki Nazli bu vaqtda Ozarbayjon oʻqituvchilarining birinchi qurultoyida ishtirok etayotgandi. Oʻsha yili Nazli Naxichevanda qizlar uchun birinchi havaskorlik teatrini ochishga muvaffaq boʻladi. 1937-yilda Nazliga uning maʼrifiy faoliyatida yordam bergan turmush oʻrtogʻi Najafgulu Najafov hibsga olingan[9]. 1942-yilda Nazli xalq dushmanining xotini sifatida Qozogʻistonga surgun qilingan. Qozogʻistonda oilasini boqish uchun Najafova oʻqituvchilik faoliyatini davom ettirgan holda ishchilar brigadasida ham ishlagan[3][4][7][10].

1947-yilda Ozarbayjonga qaytgach, Goychayda ozarbayjon va rus tillaridan dars bergan. Soʻngra umrining oxirigacha Naxichevanda pedagogik faoliyatini davom ettirgan. Nazli Najafova 1977-yilda vafot etgan[3][7].

Manbalar

  1. ↑ „Rusarchives.ru – Наджафова Назлы Магомед кызы (1890—1971), основательница первой женской школы в Нахичевани, засл. учительница АзССР. ГМНО АзССР, № 873, 11 ед. хр., 1925— 1958“. 2011-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 8-fevral.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Azərbaycanda qadın liderliyinin tarixindən“ (ozarbayjoncha). Azerbaijan Gender Information Center. Qaraldi: 2021-yil 5-aprel.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Kangarli, Bahruz „Naxçıvanda ilk qız məktəbinin yaradıcısı - Nazlı Nəcəfova“ (inglizcha). Qadinkimi (2020-yil 1-may). Qaraldi: 2021-yil 5-aprel.
  4. ↑ 4,0 4,1 Ismayilova, Nargiz „Maarifçi qadın Nazlı xanım (Tahirova) Nəcəfova...“ (ozarbayjoncha). Serqqapisi (2014-yil 17-avgust). 2020-yil 11-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 5-aprel.
  5. ↑ Nfa, Farideh Heyat. Azeri Women in Transition: Women in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan (inglizcha). Routledge, 2014-03-05. ISBN 978-1-136-87170-2. 
  6. ↑ Medeniyyet.az – Mədəni-maarifçilik tariximizdə Azərbaycan qadını
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 „Muzeydə görkəmli pedaqoq Nazlı (Tahirova) Nəcəfovaya aid fotoneqativ qorunur“ (ozarbayjoncha). National History Museum of Azerbaijan (2020-yil 2-iyun). Qaraldi: 2021-yil 5-aprel.
  8. ↑ „Feyruz Bağırov, "Tarixin yaddaşı", Bakı, 2009. Mənbə: Ə.Xəlilov, "Naxçıvan teatrının tarixi", Bakı, 1964“. 2012-yil 13-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 17-sentyabr.
  9. ↑ 525.az – Naxçıvanlı məşhur Nəcəfovlardan biri – Nəcəfqulu Nəcəfov haqqında öyrəndiklərimiz
  10. ↑ „Gender-az.org – Azərbaycanda qadın liderliyinin tarixindən“. 2016-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 17-sentyabr. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nazli_Najafova" dan olindi