Nef (kema)
Неф — ўрта асрлар ва Уйғониш даврига оид қимматбаҳо металлардан кема шаклида ясалган қимматбаҳо дастурхон безаклари ва жимжимадор ошхона анжомлари. Франсуз тилида махсус турдаги кема неф деб аталади.
Тавсифи
Нефдан ошхона безак воситасидан ташқари, ўша пайтларда олтинга тенг бўлган туз ёки зираворлар, шунингдек, ошхона анжомлари ва ҳатто сочиқларни жойлаш учун идиш сифатида фойдаланилган. „Берри герцогининг муҳташам часослови“нинг Январ миниатюрасидаги йирик неф дастурхонда фойдаланилган олтин сервиз анжомларини сақлаш ва эҳтимол ювиш учун ҳам ишлатилган[1].
Нефлар 1239-йилдан Франсияда пайдо бўлган[2]. Аввалига улар оддий кема шаклида бўлиб, ичиш учун мўлжалланган; 15-асрга келиб, анча моҳирона ишланган мураккаб намуналарида кема устунлари, елканлар ва ҳатто экипажи пайдо бўлиб, улар кичик қисмларга тўлиб кетганидан идишлик вазифасини бажара олмай қолди. Британия музейида сақланадиган „механик галлеон“ деб аталмиш 16-аср охирида Германияда ишлаб чиқарилган нефда соат ва мусиқа жўрлигида ҳаракатланувчи шакллар ҳам бор.
Одатда неф кумуш, зарҳал кумуш ёки олтиндан ясалган, қисман эмал билан қопланган ва қўшимча равишда қимматбаҳо тошлар билан безатилган. Кема корпуси, кўпинча, Бургҳлей ҳоусе нефи каби, наутилус чиғаноғидан ясалган. Баъзи нефларга столнинг бир четидан иккинчисига етказиш қулай бўлиши учун ғилдиракчалар ҳам ўрнатилган. Лекин кўп ҳолларда уларга оёқчалар ёки устунчалар ўрнатилган. Зиёфатда давранинг энг обрўли меҳмонининг мавқеини таъкидлаш учун неф унинг олдига қўйилган.
Черков анжомлари орасида ладандон (ладан тутатқи) ёки кичик кема маъносини билдирадиган навиcула нефнинг эквиваленти ҳисобланади. Навиcула инглиз тилида ҳам хушбўйлар учун кема шаклидаги идиш маъносини англатади[3].
Чор Россиясида нефлар ХВИИ аср бошидан маълум бўлиб, уларнинг аксари Кремл хазинасида сақланган. А.Ф.Малиновский ХИХ аср бошларида тузилган „Москва тавсифи“да шундай ёзади: „Подшоҳнинг тушлик дастурхонига кумуш кемалар ҳам жойланган. 1601-йилда инглиз қироличаси Елизавета элчиси Ричард Лей билан Царевич Федор Борисовичга Родос Колоссу тасвирига ўрнатилган лангарга таянган, 12 тўп (пушка) ва учта устунли кемани юборди“.
Манбалар
- ↑ Cампбелл, Гордон. Тҳе Грове Энcйcлопедиа оф Деcоративе Арц, Волуме 1 (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-05-06 санасида архивланган), п. 412, Охфорд Университй Пресс УС, 2006, ИСБН 0195189485, 9780195189483
- ↑ Лигҳтбоwн, Р. W. Сеcулар Голдсмитҳ’с Wорк ин Медиэвал Франcе: А Ҳисторй. Лондон: Соcиэтй оф Антиқуариэс оф Лондон, 1978. Паге 3.
- ↑ ОЭД, „Навиcула. 3“
Ҳаволалар
- Ўрта асрлар ва Уйғониш давридаги нефлар Архивная копия Музейлардаги нефларга ҳаволалар, шунингдек, нефларнинг 17-асргача қандай ишлатилганлигини кўрсатадиган ўрта аср тасвирлари.