Nekrotizan fasiit
Некротизан фасиит (НФ), шунингдек, гўшт еювчи касаллик сифатида ҳам танилган, тананинг юмшоқ тўқималари қисмларининг ўлимига олиб келадиган бактериал инфексиядир. Бу тўсатдан бошланган оғир касаллик бўлиб, тез тарқалади. Симптомлар одатда зарарланган ҳудуддаги қизил ёки бинафша рангли тери, кучли оғриқ, иситма ва қусишни ўз ичига олади. Энг кўп зарарланган жойлар оёқ-қўллардир[1].
Ярани тўғри парвариш қилиш ва қўл ювиш билан некротизан фасиитнинг олдини олиш мумкин. Одатда инфексияланган тўқималарни олиб ташлаш учун жарроҳлик ва вена ичига антибиотиклар билан даволанади. Кўпинча пенициллин Г, клиндамицин , ИВ ванкомицин ва гентамицин каби антибиотикларнинг комбинацияси қўлланади. Жарроҳликдаги кечикишлар о'лим хавфининг анча юқорилиги билан боғлиқ. Юқори сифатли даволанишга қарамай, ўлим хавфи 25 дан 35% гача[2].
Белгилари
Аломатлар орасида иситма, шишиш ва ҳаддан ташқари оғриқ шикоятлари бўлиши мумкин. Терининг дастлабки ўзгаришлари селлулит ёки хўппозга ўхшайди, шунинг учун эрта босқичларда ташхис қўйиш қийин. Тери ва юмшоқ тўқималарнинг қаттиқлашиши ва терининг ўзгариши ҳудудидан ташқарида шишиш одатда эрта некротик ўзгаришларга дучор бўлганларда учрайди. Қизариш ва шишиш одатда атрофдаги нормал тўқималарга аралашади. Устидаги тери порлоқ ва таранг кўриниши мумкин. Некротик ўзгаришларни кўпроқ кўрсатадиган бошқа белгилар (лекин 7-44% ҳолларда кейинги босқичларда мавжуд) қуйидагилардир: терига қон кетиши, тери некрозидан олдин мавжуд бўлган (терининг ўзгариши), қон томирларининг тромбози туфайли қизилдан бинафша ва қора ранггача ўзгариши, тўқималарда газ борлиги ва тери устида сезувчанликнинг камайиши ёки йўқлиги (пастки нервларнинг некрози туфайли). Антибиотик терапиясига қарамай шокка тез ўтиш некротизан фасиитнинг яна бир белгисидир[3].
Диагностика
Эрта ташхис қўйиш қийин, чунки касаллик кўпинча эрта босқичда оддий юзаки тери инфексияси каби кўринади. Бир қатор лаборатория ва тасвирлаш усуллари некротизан фасиитга шубҳа туғдириши мумкин бўлса-да, ҳеч ким буни инкор эта олмайди. Ташхис қўйишнинг олтин стандарти юқори жарроҳлик текширувидир. Шубҳа туғилганда, таъсирланган тўқималарга кичик кесма қўйиш мумкин ва агар бармоқ тўқималарни фасциал текислик бўйлаб осонгина ажраца, ташхис тасдиқланади ва кенг қамровли тозалашни амалга ошириш керак[4].
Олдини олиш
Ярани яхши парвариш қилиш ва қо'л ювиш орқали некротизан фасиит қисман олдини олиш мумкин[5].
Даволаш
Жарроҳлик йўли билан тозалаш (таъсирланган тўқималарни кесиш) некротизан фасиитни даволашнинг асосий усули ҳисобланади. Эрта тиббий даволаниш кўпинча тахминийдир, шунинг учун антибиотиклар ушбу ҳолатга шубҳа қилинган заҳотиёқ бошланиши керак. Тегишли антибиотик қопламини аниқлаш учун тўқималар маданияти (яра тампонлари ўрнига) олинади ва натижаларни ҳисобга олган ҳолда антибиотиклар ўзгартирилиши мумкин. Қон босимини назорат қилиш ва гидрациядан ташқари, беқарор ҳаётий кўрсаткичлари ва сийдик чиқариши паст бўлганлар учун ёрдамни бошлаш керак[6].
Эпидемиологияси
Некротизан фасиит АҚШда йилига ҳар 100 000 кишидан 0,4 нафарига таъсир қилади. Қўшма Штатларда йилига 1000 га яқин некротизан фасиит ҳолатлари рўй беради, аммо бу кўрсаткичлар ортиб бормоқда. Бунинг сабаби, бу ҳолат ҳақида хабардорликнинг ортиши бўлиши мумкин, бу эса ҳисоботларнинг кўпайишига ёки бактериал вирулентликка ёки антибиотикларга нисбатан бактериал қаршиликнинг ошишига олиб келади. Дунёнинг айрим ҳудудларида бу ҳар 100 000 кишидан биттаси каби кенг тарқалган[7].
Ҳаволалар
Манбалар
- ↑ ҳттпс://мй.cлевеландcлиниc.орг/ҳеалтҳ/дисеасес/23103-неcротизинг-фасcиитис
- ↑ ҳттпс://www.wебмд.cом/скин-проблемс-анд-треатменц/неcротизинг-фасcиитис-флеш-эатинг-баcтериа
- ↑ ҳттпс://www.cдc.гов/гроуп-а-стреп/абоут/неcротизинг-фасcиитис.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://www.нҳс.ук/cондитионс/неcротисинг-фасcиитис/
- ↑ ҳттпс://дермнетнз.орг/топиcс/неcротисинг-фасcиитис
- ↑ ҳттпс://www.пеннмедиcине.орг/фор-патиэнц-анд-виситорс/патиэнт-информатион/cондитионс-треатед-а-то-з/неcротизинг-фасcиитис
- ↑ ҳттпс://эмедиcине.медсcапе.cом/артиcле/784690-овервиэw?форм=фпф