Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Neyroendokrin hujayra

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Нейроэндокрин ҳужайралар (неуроэндоcрине cеллс) — бу нейронал сигнални (асаб ҳужайралари ёки нейросекретор ҳужайралар томонидан ажратилган нейротрансмиттерлар (неуротрансмиттерс) орқали) қабул қилувчи ва ушбу сигнал натижасида қонга хабарчи молекулалар бо'лган гормонларни (ҳормонес) ажратувчи ҳужайралардир. Шу тариқа, улар асаб тизими ва эндокрин тизим о'ртасидаги бог'лиқликни та'минлайди. Ушбу жараён нейроэндокрин интеграция (неуроэндоcрине интегратион) деб аталади.

Нейроэндокрин ҳужайрага мисол сифатида буйрак усти безининг мия қавати (адренал медулла) (буйрак усти безининг энг ички қисми) ҳужайрасини ко'рсатиш мумкин. Ушбу ҳужайралар қонга адреналин (эпинепҳрине) ажратади. Буйрак усти безининг мия қавати ҳужайралари автоном асаб тизимининг симпатик бо'лими (сймпатҳетиc дивисион) томонидан бошқарилади. Бу ҳужайралар модификацияланган постганглионар нейронлар (постганглиониc неуронс) ҳисобланади. Автоном асаб толалари марказий асаб тизимидан то'г'ридан-то'г'ри уларга боради. Буйрак усти безининг мия қавати гормонлари, нейротрансмиттерлар нейронал везикулаларда сақлангани каби, махсус пуфакчаларда (весиcлес) сақланади. Гормонал та'сирлар нейротрансмиттерларнинг та'сирига қараганда о'н баравар узоқроқ давом этиши мумкин.[манба керак] Симпатик нерв толаси импулслари буйрак усти безининг мия қавати гормонлари ажралишини раг'батлантиради. Шу ё'л билан автоном асаб тизимининг симпатик бо'лими ва мия қавати секрецияси биргаликда фаолият ко'рсатади.

Организмдаги нейроэндокрин интеграциянинг асосий маркази гипоталамус ва гипофиз безида жойлашган. Бу ерда гипоталамик нейросекретор ҳужайралар қонга турли омилларни ажратади. Ушбу омилларнинг ба'зилари (рилизинг-гормонлар (релеасинг ҳормонес)) гипоталамуснинг медиан эминенcе қисмида ажралиб, гипофиз гормонлари секрециясини назорат қилади. Бошқа омиллар (масалан, окситоцин ва вазопрессин гормонлари) эса то'г'ридан-то'г'ри қонга чиқарилади.

АПУД ҳужайралари ҳам нейроэндокрин тизимнинг бир қисми ҳисобланади. Улар нейроэндокрин ҳужайралар билан ко'плаб о'хшаш бо'ялиш хусусиятларига эга.

Асосий нейроэндокрин тизимлар

О'пка нейроэндокрин ҳужайралари

О'пка нейроэндокрин ҳужайралари (пулмонарй неуроэндоcрине cеллс — ПНЕCс) — бу о'пкада якка ҳужайралар ёки нейроэпителиал таначалар (неуроэпитҳелиал бодиэс — НЕБс) деб аталадиган кластерлар ҳолатида учрайдиган ихтисослашган нафас ё'ли эпителиал ҳужайраларидир (эпитҳелиал cеллс). О'пка нейроэндокрин ҳужайралари, шунингдек, бронхиал Кулчицкий ҳужайралари (Кулчицкй cеллс) сифатида ҳам танилган.[2] Улар юқори ва пастки нафас ё'лларининг нафас олиш эпителийсида (респираторй эпитҳелиум) жойлашган. ПНЕC ва НЕБлар ҳомила ва чақалоқлик давриданоқ о'пка нафас ё'лларида мавжуд бо'лади.

Бу ҳужайралар бутилка ёки колба ко'ринишидаги шаклга эга бо'либ, базал мембранадан (басемент мембране) то бо'шлиққа (лумен) қадар чо'зилган. Уларни биоактив аминлар ва пептидлар таркиби бо'йича ажратиш мумкин. Буларга, хусусан, серотонин, калцитонин, калцитонин гени билан бог'лиқ пептид (CГРП), хромогранин А, гастрин ажратувчи пептид (ГРП) ва холесистокинин киради.

Ушбу ҳужайралар о'пка саратонининг бир неча турлари, айниқса о'пканинг майда ҳужайрали карсиномаси ва бронхиал карсиноид о'симта манбаи бо'лиши мумкин.[3][4]

Функсияси

ПНЕCлар гипоксияни (ҳйпохиа) аниқлашда хеморецепторлар билан бирга муҳим аҳамиятга эга бо'лиши мумкин. Бу назария қуённинг лüменал мембранасида кислород сенсорли оқсили билан бог'ланган, кислородга сезгир калий каналининг мавжудлиги билан тасдиқланади. Тахминларга ко'ра, улар паракрин механизм (параcрине мечанисм) орқали маҳаллий эпителиал ҳужайраларнинг о'сиши ва регенерациясини тартибга солишда иштирок этади. Бунда уларнинг сигнал берувчи пептидлари атроф-муҳитга ажралади. Бундан ташқари, улар базал ситоплазмадан ажралиб чиқадиган нейроактив моддаларни сақлайди. Ушбу моддалар чуқур ламина проприа қаватидаги автоном асаб тугунлари ёки қон томирларига та'сир ко'рсатади.

Ҳомила о'пкасидаги роли

Ҳомила о'пкасида улар ко'пинча нафас ё'ллари найчаларининг шохланиш нуқталарида жойлашган бо'либ, инсонларда ҳомиладорликнинг 10-ҳафтасига келиб пайдо бо'лади. ПНЕC томонидан ажратилган пептидлар ва аминлар ҳомила о'пкасининг нормал ривожланишида, жумладан шохланиш морфогенезида иштирок этади. Энг яхши о'рганилган пептидлар ГРП (бомбезиннинг сутемизувчилардаги шакли) ва CГРП ҳисобланади. Ушбу моддалар эпителиал ҳужайраларга бевосита митоген та'сир ко'рсатади ва о'сиш омилларига о'хшаш ко'плаб хусусиятларни намоён этади.

Мисол

Мисоллар

Нейроэндокрин ҳужайраларнинг ихтисослашган гуруҳларини миядаги учинчи қоринча асоси (гипоталамус деб аталадиган ҳудуд)да учратиш мумкин. Бу соҳа ко'пгина олдинги гипофиз ҳужайраларини назорат қилади. Шу орқали у бутун тана функсияларини, масалан, стресс, совуқ, уйқу ва репродуктив тизим реакцияларини тартибга солади. Нейронлар гипофиз оёг'ига (питуитарй сталк) туташган ҳудудга о'симталар юборади ва қон оқимига рилизинг-гормонлар чиқарилади. Ушбу гормонлар портал томирлар орқали гипофиз ҳужайраларига етказилади ва у ерда ма'лум турдаги ҳужайраларнинг фаолиятини раг'батлантириши, сусайтириши ёки ушлаб туриши мумкин.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Чаптер 10: Неурал анд Неуроэндоcрине Cонтрол оф тҳе Интернал Милиэу“, Молеcулар Неуропҳармаcологй: А Фоундатион фор Cлиниcал Неуросcиэнcе, 2нд Сйдор А, Броwн РЙ: , Неw Ёрк: МcГраw-Ҳилл Медиcал, 2009 — 246, 248–259-бет. ИСБН 9780071481274. „
    •Тҳе ҳйпотҳаламиc–неуроҳйпопҳйсеал сйстем сеcретес тwо пептиде ҳормонес диреcтлй инто тҳе блоод, васопрессин анд охйтоcин. ...
    •Тҳе ҳйпотҳаламиc–питуитарй–адренал (ҲПА) ахис. Ит cомприсес cортиcотропин-релеасинг фаcтор (CРФ), релеасед бй тҳе ҳйпотҳаламус; адреноcортиcотропиc ҳормоне (АCТҲ), релеасед бй тҳе антериор питуитарй; анд глуcоcортиcоидс, релеасед бй тҳе адренал cортех.
    •Тҳе ҳйпотҳаламиc–питуитарй–тҳйроид ахис cонсисц оф ҳйпотҳаламиc тҳйротропин-релеасинг ҳормоне (ТРҲ); тҳе антериор питуитарй ҳормоне тҳйроид–стимулатинг ҳормоне (ТСҲ); анд тҳе тҳйроид ҳормонес Т3 анд Т4.
    •Тҳе ҳйпотҳаламиc–питуитарй–гонадал ахис cомприсес ҳйпотҳаламиc гонадотропин–релеасинг ҳормоне (ГнРҲ), тҳе антериор питуитарй лутеинизинг ҳормоне (ЛҲ) анд фоллиcле-стимулатинг ҳормоне (ФСҲ), анд тҳе гонадал стероидс.“
     
  2. ↑ Аддис, Б. Ж. (1995). "Неуроэндоcрине дифферентиатион ин лунг cарcинома". Тҳорах 50 (2): 113–115. дои:10.1136/тҳх.50.2.113. ПМИД 7701446. ПМC 473889. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_тҳорах_1995-02_50_2/паге/112. 
  3. ↑ "Неуроэндоcрине туморс оф тҳе лунг: cлиниcал, патҳологиc, анд имагинг финдингс". Радиограпҳиcс 26 (1): 41–57; дисcуссион 57–8. 2006. дои:10.1148/рг.261055057. ПМИД 16418242. 
  4. ↑ Беcкер, КЛ; Силва, ОЛ (Жулй 1981). "Ҳйпотҳесис: тҳе брончиал Кулчицкй (К) cелл ас а соурcе оф ҳуморал биологиc аcтивитй.". Медиcал Ҳйпотҳесес 7 (7): 943–9. дои:10.1016/0306-9877(81)90049-9. ПМИД 6270516. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/медиcал-ҳйпотҳесес_1981-07_7_7/паге/943. 

Ҳаволалар