Ziyosfera

Nguyen Van Lin

Нгуен Ван Линҳ, ветнамча: Нгуйễн Вăн Линҳ (1915-йил 1-июл, Ханой яқинидаги Ҳунг Ен — 1998-йил 27-апрел, Хошимин шаҳри) — Ветнам инқилобчиси ва сиёсатчиси, Ветнам уруши даврида Ветнам Конг сиёсий куратори, Коммунистик партия Марказий қўмитасининг бош котиби. 1986-йилдан 1991-йилгача Ветнам партияси. Ҳокимиятда бўлганида у „янгиланиш“ сиёсатининг фаол тарафдори бўлган, бунинг учун у „Ветнам Горбачев“[1]деб номланган.

Ёшлиги

Тасдиқланмаган маълумотларга кўра, у бадавлат оиладан чиққан. Туғилганда у Нгуен Ван Кук деб номланган, ветнамча: Нгуйễн Вăн Cúc, кейинчалик у партия номини Нгуен Ван Линга ўзгартирди. У Мёи Кук номи билан ҳам танилган.

14 ёшида у франсуз мустамлакачиларига қарши яширин коммунистик ҳаракатга қўшилди, Инқилобий ёшлар иттифоқига аъзо бўлди. 1930-йилда,16 ёшида, у франсуз ҳукуматига қарши варақалар тарқатгани учун ҳибсга олинади ва 1936-йилгача қамалди. Озод қилинганидан сўнг у Ветнам Коммунистик партиясига қўшилди, у ерда партия ҳужайраларини ташкил қилишда ёрдам бериш учун Сайгонга юборилди, бунинг учун у 1941—1945-йилларда яна қамоққа ташланган, инқилоб ғалабасидан кейин озод қилинган.

Партия фаолияти

1945-йилдан кейин у яна Жанубий Ветнамда ишлади, яширин шаҳар партия қўмитасининг котиби, кейин Сайгондаги зонал партия қўмитасининг котиби бўлди. 1949-йилдан Ветнам Коммунистик партияси Марказий Қўмитасининг Жанубий Ветнам бюроси (СВБ) аъзоси. 1957—1960-йилларда — ва. ҳақида. Жануби-Шарқий банк котиби, 1960-йилдан — котиб ўринбосари.

1960-йилда CПВ ИИИ Конгрессида МК аъзолигига сайланди.

Мустақиллик учун уруш йилларида у ҳокимиятга эга бўлди ва партия иэрархиясида кўтарила бошлади. 1960-йилда CПВ Марказий Қўмитаси аъзоси этиб сайланди.

Ветнам уруши пайтида у Жанубий Ветнам учун мас’ул партия котиби бўлиб, америкапараст Жанубий Ветнам ҳукуматига қарши партизан операцияларини назорат қилиб, уларга шимолликлар томонидан ташкилий ёрдам кўрсатди. Сайгонга агитаторларни жўнатиб, ташвиқот билан ҳам шуғулланган. 1968-йилда у америкаликларга қарши Тет ҳужумига раҳбарлик қилди, бу урушда бурилиш нуқтаси бўлди.

Сиёсий бюро аъзоси

Уруш тугагандан ва 1975-йилда Ветнам бирлашгандан сўнг, у Ветнам Коммунистик партияси Марказий Қўмитаси Сиёсий бюроси аъзоси ва Хоши Мин шаҳар қўмитасининг 1-котиби бўлди. 1976-йилдан бери — Ветнам Коммунистик партияси Марказий Қўмитасининг социалистик ўзгаришларни амалга ошириш бўлими бошлиғи, сўнгра Марказий қўмитанинг оммавий ва Ватан фронти билан ишлаш бўлими бошлиғи, мамлакат касаба уюшмалари федерацияси раиси. 1976-CПВ ИИИ Конгрессида МК Сиёсий бюроси аъзолигига сайланди.

У жанубий капиталистик иқтисодиётни тубдан ўзгартиришлар ўрнига аста-секин ва босқичма-босқич ўзгартириш тарафдори эди, бунинг учун у чап қанот партияси аъзоларини душман қилди. 1970-йилларнинг охирида у истиқболли сиёсатчи сифатида партия раҳбари Ле Дуан билан тобора кўпроқ тўқнаш келди. 1982-йилда Жанубий Ветнам келажаги бўйича келишмовчиликдан сўнг, унинг танишларига кўра, у хусусий капитални сақлаб қолиш зарур деб ҳисоблаган[2][3][4].

1981—1986-йилларда у яна Хошимин шаҳар қўмитасининг котиби бўлган.

Либерал иқтисодий ислоҳотлар

1980-йилларнинг ўрталарида. Ветнам иқтисодиёти инқирозни бошдан кечирди ва натижада кўпроқ й сиёсатчилари либерал иқтисодий ислоҳотларга мойил бўла бошладилар. Шу муносабат билан, 1985-йилда Нгуен Ван Лин яна Сиёсий бюро аъзоси бўлди, 1986-йил июн ойидан — Марказий Қўмита котиби ва 1986-йил декабрда консерватив Труонг Тинҳ ўрнига Ветнам Коммунистик партияси Марказий Қўмитаси Бош котиби этиб тайинланди. .

Сайланганидан сўнг дарҳол Ветнам иқтисодиётини ислоҳ қилишни бошлади. Иқтисодиётдаги мафкуравий ақидалар буйруғини рад этиб, у муаммоларнинг сабаби деб ҳисоблаган ҳолда, у хусусий корхоналар ташкил этишга ва бозор нархларида савдо қилишга рухсат берди, шунингдек, совхоз ва колхозларни тарқатиб юборди. Унинг сиёсати „янгиланиш“ деб аталди. Ташқи алоқалар соҳасида у Ветнамнинг икки собиқ душмани — АҚШ ва Хитой билан муносабатларини яхшилашга ҳаракат қилди. 1989-йилда у Ветнам қўшинларини Камбоджадан олиб чиқиб кетишни буюрди, у ерда улар 1979-йилда улар устидан тўлиқ бўлмаган ғалабадан кейин қизил Кхмерлар қаршиликларини бостиришга уриниб кўрдилар. Хитой ўзининг барча тарафдорлари деб ҳисоблаган қизил Кхмерларнинг мағлубияти учун қасос олишда етакчилик қилди.

Ички сиёсатда у бир партиявий тизимни сақлаб қолиш зарур деб ҳисоблади. „Плюрализм ва кўппартиявийлик учун сиёсий механизмни ўрнатишга обектив эҳтиёж йўқ“, дея Ғарб демократик тизимларини „ демагогик буржуа демократияси“ деб атади. Шу билан бирга, у собиқ коммунистик Ветнам ҳукмдорларининг сиёсатини танқид қилиб, уларни коррупсияда айблади. Бу унинг сиёсатини CПВ сафидаги кўпроқ консерватив элементларнинг танқиди нишонига айлантирди.

1991-йилда у бир йил олдин бўлажак истеъфога чиқишини эълон қилиб, бош котиблик лавозимидан истеъфога чиқди. Истеъфога сабаб, айниқса, 1989-йилда бўлганлиги сабабли, соғлиғининг ҳолати эди. юрак хуружидан сўнг касалхонага ётқизилди, аммо партия ичидаги рақобат муҳим рол ўйнаган бўлиши мумкин. Унинг ўрнини унинг тарафдори ва издоши До Мёи эгаллади[2][3][5].

Истеъфодан кейин

1991-йилдан 1997-йил декабргача Полша Коммунистик партияси Марказий Қўмитасининг маслаҳатчиси бўлган[6].

1996-йилда Партия қурултойида у кутилмаган нутқ сўзлади ва у ерда ўз сиёсатининг харажатларини танқид қилиб, хорижий инвесторларни ўз мамлакатини эксплуатация қилишда ва социализмга зарар этказишда айблади. Бу нутқидан сўнг у партия матбуотида шу каби қатор мақолалар билан чиқди. Бойлар ва камбағаллар ўртасидаги тафовут ўсиб бораётганини танқид қилиб, АҚШ компанияларини Ветнамга сармоя ва технология билан ёрдам бериш ўрнига истеъмол товарлари билан тўлдиришда айблади. У „Шошилинч аҳамиятга эга бўлган масалалар“ рукни остида доимий рукн ёзди, унда Ветнам сиёсий элитаси сафидаги коррупция ва лаёқацизликни танқид қилди[2][7].

1998-йил 27-апрелда Хошимин шаҳрида жигар саратонидан вафот этди[2].

Адабиётлар

  1. ↑ Стоwе, Жудй: „Обитуарй: Нгуен Ван Линҳ“. Тҳе Индепендент. Април 28, 1998.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Шенон, Пҳилип: „Нгуен Ван Линҳ, Виэтнам’с Эх-Партй Чиэф, Диэс ат 82.“. Неw Ёрк Тимес. Април 28, 1998.
  3. ↑ 3,0 3,1 "Нгуен Ван Линҳ" ин Энcйcлопедиа оф Wорлд Биограпҳй. ИСБН 978-0-7876-2546-7.
  4. ↑ Cроссетте, Барбара: „Виэтнамесе Чиэф Буилдинг Политиcал Басе ин Соутҳ“. Неw Ёрк Тимес. Фебруарй 3, 1989.
  5. ↑ "Лике Cеаусесcу". Тҳе Эcономист. Фебруарй 10, 1990.
    "Виэтнам Cоммунист Партй ҳеад сеcретлй виситед Чина". Жапан Эcономиc Неwсwире. Септембер 17, 1990.
    "Марч оф тҳе поор анд фриэндлесс (Виэтнамесе Cоммунист Партй ҳолдс иц 7тҳ Cонгресс)". Тҳе Эcономист. Жуне 29, 1991.
    "Нгуен Ван Линҳ то ретире ас партй чиэф нехт еар". Жапан Эcономиc Неwсwире. Марч 29, 1990.
    "Виэтнамесе леадер Линҳ ҳоспитализед". Жапан Эcономиc Неwсwире. Новембер 29, 1989.
  6. ↑ „Натионал Cонгрессес оф тҳе Cоммунист Партй оф Виэтнам“ (эн). нҳандан.cом.вн. 2005-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 8-май.
  7. ↑ "Нгуен Ван Линҳ". Сан Франcисcо Чрониcле. Април 28, 1998. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nguyen_Van_Lin" dan olindi