Nicola Calipari sahifasining manbasini koʻrish

{{Harbiy arbob bilgiqutisi
| ismi              = Nicola Calipari
| asl_ismi          = 
| native_name_lang  = 
| tasvir     = [[Fayl:Kalipari N.webp|320px]]
| image_size    = 
| alt           = 
| tasvir_tavsifi = 
| tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1953|06|23}}
| vafot_sanasi = {{death date and age|2005|03|04|1953|06|23}}
| tugʻilgan_joyi = {{tavalludJoyi|Reggio Calabria}}, [[Italiya]]
| vafot_joyi = [[Bagʻdod aeroporti yoʻli]], {{vafotJoyi|Bagʻdod}} [[Iroq]]
| placeofburial =
| placeofburial_label =
| placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->
| nickname =
| birth_name =
| fuqaroligi = {{flag|Italiya}}
| qoshin_turlari = [[SISMI]]
| serviceyears =
| unvoni = [[General-mayor]] (''generale di divisione'')
| servicenumber = <!--Do not use data from primary sources such as service records.-->
| unit =
| commands =
| jang = [[Juliana Sgrenani qutqarilishi]]
| battles_label =
| awards = [[File:Valor militare gold medal BAR.svg|22px|border]] [[Harbiy jasorat uchun oltin medal]]
| turmush oʻrtogi = 1 ta
| bolalari = 2 ta
| laterwork =
| signature =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
}}
'''Nikola Calipari''' (1953-yil 23-iyun – 2005-yil 4-mart) – Italiyalik [[general-mayor]] va [[SISMI]] harbiy [[Razvedka|razvedkasi]] xodimi edi. Calipari 2005-yil Iroqda [[Garovga olingan|garov]]dan ozod etilgan italiyalik jurnalist [[Giuliana Sgrena]]ni [[Bagʻdod xalqaro aeroporti]]ga kuzatib borayotganda, amerikalik askarlar tomonidan bexosdan otib oʻldirilgan.

1990-yillarda Calipari Italiyada [[Ndrangheta]] va boshqa jinoiy tashkilotlar tomonidan oʻgʻirlangan odamlarni qutqarish ishlarida faol qatnashgan. U oʻz faoliyatining asosiy qismini Italiya politsiyasida oʻtkazib, yuqori lavozimga koʻtarilgan. Vafotidan ikki yil avval Italiya harbiy xavfsizlik va razvedka xizmatiga ([[SISMI]]) ishga oʻtgan.

Caliparining oʻlimi [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] tugaganidan beri AQSH va Italiya oʻrtasidagi eng jiddiy diplomatik mojarolardan birini keltirib chiqargan. Calipari Iroq va Afgʻonistondagi harbiy harakatlar davomida yaralangan yoki halok boʻlgan AQSH yoki Yevropalik boʻlgan beshta general-ofitserlaridan biri hisoblanadi.

== Shaxsiy hayot ==
Calipari 1953-yil 23-iyunda [[Reggio Calabria]] shahrida tugʻilgan. Caliparidan keyin rafiqasi va ikki farzandini qolgan.

== Karyera ==

=== Giuliana Sgrenaning qutqarilishi ===
{{Asosiy|Juliana Sgrenani qutqarilishi}}

Calipari Andrea Carpani bilan birga nomaʼlum vaziyatda Giuliana Sgrenani garovga olganlardan qutqargan. [[Bagʻdod xalqaro aeroporti]]ga qaytayotganlarida, ular safarida boʻlgan [[Toyota Corolla]], Amerika elchisi [[John Negroponte]] [[konvoy]]ini himoya qilish uchun toʻsiq oʻrnatgan amerikalik askarlar tomonidan bahsli vaziyatda oʻqqa tutilgan.

Giuliana Sgrenaning taʼkidlashicha<ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/03/06/il.manifesto/index.html|title=My truth|date=March 6, 2005|first=Giuliana|last=Sgrena|website=cnn.com}}</ref>, Calipari uni himoya qilish maqsadida ustiga oʻzini tashlagan va koʻp oʻtmay chakkasidan oʻq tegishi oqibatida halok boʻlgan. Keyinchalik koalitsiya hisobotida Caliparini otgan askar Nyu-York shtati milliy gvardiyasi aʼzosi, 3-piyoda diviziyasining 69-piyoda polki 1-bataloni askari [[Mario Lozano]] ekanligi aniqlangan.

== Oʻlim ==
=== Italiyadagi munosabat ===
Caliparining vafoti yuzasidan qaygʻu butun millatni birlashtirgan va oʻn minglab italiyaliklar [[milliy qahramon]]ga aylangan Calipariga soʻnggi hurmat bajo keltirish uchun 2005-yil 8-mart kuni [[Rim]]dagi [[Santa Maria degli Angeli e dei Martiri]] ibodatxonasida oʻtkazilgan [[davlat dafn marosimi]]ga tashrif buyurdilar.

Unga 2005-yil 22-martda [[Italiya prezidentlari roʻyxati|Italiya Respublikasi Prezidenti]] [[Carlo Azeglio Ciampi]] tomonidan [[Oʻlimdan keyingi mukofot|vafotidan soʻng]] „[[Harbiy jasorat oltin medali|Harbiy jasorat]]“ oltin medali topshirilgan<ref>http://www.poliziadistato.it/pds/primapagina/caduti_servizio/medaglia_calipari.htm{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

=== Video ===
2007-yil 8-mayda Italiyaning „[[Canale 5]]“ telekanali otishma sodir boʻlgan dastlabki lahzalarni aks ettirgan videoni<ref>{{YouTube|lD1y4Vup6Ck}}</ref> efirga uzatgan. Ushbu videoda Caliparining avtomobili chiroqlari yoqiq holda koʻrinadi (amerikalik rasmiylar esa avtomobil chiroqlari oʻchirilgan holda harakatlanayotganini taʼkidlashgan), hamda avtomobil AQSH armiyasi mashinasidan kamida 50 metr uzoqlikda joylashgan. Bu esa Lozano avtomobilga 50 metrdan ortiq masofada turib oʻq uzganini anglatadi, bu esa Lozanoning oʻz koʻrsatmalariga zid edi<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2007/04/sezioni/cronaca/calipari/video-lozano/video-lozano.html|title="Abbiamo un caduto in azione" Il video della morte di Calipari – cronaca – Repubblica.it|website=repubblica.it}}</ref>.

=== Sud tergovi ===
Italiya [[Prokuratura|prokuraturasi]] Caliparining oʻlimi boʻyicha [[Jinoyat protsessual huquqi|jinoiy tergov doirasida]] Lozano bilan suhbatlashishga intilgan<ref>http://www.nydailynews.com/05-04-2005/news/story/306313p-262102c.html{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

2005-yil 22-dekabrda Rim magistratura xizmatining maxsus prokurorlari Lozanoni [[qasddan odam oʻldirish]] bilan ayblash masalasini koʻrib chiqayotganliklarini maʼlum qilishgan<ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/|title=Page Not Found – Los Angeles Times|access-date=June 1, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/19961221155400/http://www.latimes.com/|archive-date=December 21, 1996|url-status=dead}}</ref>.

2006-yil 18-yanvarda prokurorlar Lozanoni qotillikda ayblashga qaror qilganligi haqida xabar tarqaldi. Prokurorlarning taʼkidlashicha, ular Qoʻshma Shtatlarga yigirmadan ortiq rasmiy soʻrov yuborgan boʻlsa-da, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] Lozanoning shaxsini rasman aniqlashdan bosh tortgan. Lozanoning shaxsini tasdiqlashgach, magistratura xizmati uning manfaatlarini himoya qilish uchun advokat tayinladi. Agar Lozano sud chaqiruvini qabul qilmasa va sudga kelmasa, u [[Sirtdan sud jarayoni|sirtdan sud qilinishi]] mumkin edi<ref>{{cite web |url=http://www.css.ethz.ch/en/services.html |title=Resources|website=css.ethz.ch|date=March 12, 2024 }}</ref>.

2007-yil 7-fevralda sudya Sante Spinaci sirtdan sud jarayonini oʻtkazishga ruxsat bergani va sud muhokamasining 17-aprelda boshlanishi haqida xabar berilgan<ref>{{cite web|url=http://news.scotsman.com/latest.cfm?id=204482007|title=News – The Scotsman|website=news.scotsman.com}}</ref>.

2007-yil 25-oktyabrda Italiya sudi Iroqdagi [[Ko‘p millatli kuchlar - Iroq|koalitsiya kuchlari]] faqat ularni yuborgan davlatning yurisdiksiyasi ostida ekanligini aniqlagan holda, Lozanoga qoʻyilgan ayblovlarni rad etgan<ref>[https://www.nytimes.com/aponline/world/AP-Italy-Iraq-US.html?_r=1]{{dead link|date=March 2018}}</ref>.

=== Siyosiy oqibatlar ===

Caliparining oʻlimi [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]]dan soʻng AQSh va Italiya oʻrtasidagi eng jiddiy diplomatik inqirozlardan birini keltirib chiqargan<ref>{{cite web |url=http://brookings.edu/fp/cuse/analysis/laurence20050301.pdf |title=Archived copy |accessdate=June 14, 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613133611/http://www.brookings.edu/fp/cuse/analysis/laurence20050301.pdf |archivedate=June 13, 2006}}</ref>. Bunday voqealarga [[Sigonella inqirozi]], [[1998-yilgi Cavalese kanat yoʻli halokati|1998-yildagi Cavalese kanat yoʻli halokati]], [[Gladio operatsiyasi|Gladio mojarosi]] va 2003-yilda islom ulamosi [[Hassan Mustafa Osama Nasr]]ning oʻgʻirlanishi ([[Abu Umar ishi]]) kiradi<ref name="theguardian.com">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world |title=World news and comment from the Guardian |website=the Guardian}}</ref>.

Yuqori darajada taqdirlangan [[SISMI]] [[Josuslik|agenti]] Calipari Italiyada milliy qahramonga aylangan edi. Natijada, [[Italiya hukumati]]<nowiki/>ga otishma boʻyicha prokuratura tomonidan oʻtkazilayotgan yangi tergovni ochiq qoʻllab-quvvatlash uchun kuchli bosim oʻtkazilgan.

[[Italiya Vazirlar Kengashi raisi|Italiya Bosh vaziri]] [[Silvio Berlusconi]] 2005-yil 5-mayda parlamentda hukumat Caliparining oʻlimi boʻyicha davom etayotgan sud tergovini toʻliq qoʻllab-quvvatlashga sodiq qolishini taʼkidladi. Parlamentning [[Deputatlar palatasi (Italiya)|quyi palatasi]]dagi muxolifatning eng nufuzli yetakchilaridan biri boʻlgan [[Piero Fassino]], AQSHni tergov bilan hamkorlik qilishni osonlashtirishga chaqirgan. U AQSh armiyasi Lozanoni sudyalar tomonidan soʻroq qilinishi uchun taqdim etishi kerakligini taʼkidladi<ref name="theguardian.com"/>.

Italiya [[Yashillar federatsiyasi]] rahbari [[Alfonso Pecoraro Scanio]] esa, agar AQSH Lozanoning soʻroq qilinishiga ruxsat berish orqali ushbu tergovda hamkorlik qilmasa, u [[Xalqaro sud|Xalqaro adliya sudi]]da muhokama oʻtkazilishini talab qilishini bildirgan<ref name="theguardian.com"/>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Calipari}}
[[Turkum:Harbiy jasorat uchun oltin medal sohiblari]]
[[Turkum:SISMI]]
[[Turkum:Iroq urushidagi Italiya]]
[[Turkum:Iroq urushida halok bo‘lgan harbiy xizmatchilar]]
[[Turkum:Doʻstona otishmada halok boʻlganlar]]
[[Turkum:„Italiya Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun“ ordeniga sohib boʻlgan komandorlar]]
[[Turkum:„Italiya Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun“ ordeniga sohib boʻlgan ofitserlar]]