Niihama sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Niihama
| asl nomi             = {{nobold|{{nobold|{{lang|ja|新居浜市}}}}}}
| mavqe = Shahar
| tasvir = View of Niihama city.jpg
| bayroq = Flag of Niihama, Ehime.svg
| mamlakat = Yaponiya
| mintaqa turi =Hudud
| mintaqa = Sikoku
| tuman turi = Prefektura
| tuman = Ehime prefekturasi
| jamoat turi = Tuman
| jamoat =
| rahbar turi = Mer
| rahbar = Katsuyuki Isikava (2012-yil noyabr oyidan beri)
| maydon = 234.50
| aholi = 115,824
| sanalgan yil = 2022-yil 31-iyul
| zichlik = 490
| pochta indeksi =
| sayt = {{Official|1=http://www.city.niihama.lg.jp/}}
| koordinatalar = {{coord|33|58|N|133|17|E|region:JP-38|display=inline,title}}
}}
[[Fayl:Niihama-city-office.JPG|right|thumb|270x270px| Niihama shahar hokimiyati]]
[[Fayl:Niihama_city_center_area_Aerial_photograph.2010.jpg|right|thumb|270x270px| Markaziy Niihamaning tepadan koʻrinishi]]
{{Nixongo|'''Niihama'''|新居浜市|Niihama-si}} Yaponiyaning Ehime prefekturasida joylashgan shahar. 2022-yil 31-iyul holatiga koʻra, shaharda 57,781 xonadonda 115,824 nafar aholi istiqomat qilgan<ref name="Niihama-hp">{{Veb manbasi |url=https://www.city.niihama.lg.jp |sarlavha=Niihama city official statistics |til=ja}}</ref>. Shaharning umumiy maydoni 234,50 kvadrat kilometr (90,54 mi²). Aholisi boʻyicha prefekturada uchinchi oʻrinda. Shahar Bessi mis koni, har yili oʻtkaziladigan Niihama Tayko festivali (shuningdek, „The Man Festival“, otokomatsuri 男祭り nomi bilan ham tanilgan) bilan mashhurdir.

== Geografiyasi ==
[[Fayl:Niihama_Kuchiya_Old_photograph.jpg|thumb| 1881-yilda Niihamadagi Kuchiyaning koʻrinishi]]
Niihama Sikoku orolining shimoliy markazida, Ehime prefekturasining sharqiy qismida joylashgan. Niihama janub va sharqda togʻlar, gʻarbda tepaliklar, shimolda Seto ichki dengizi bilan oʻralgan. Kokuryo daryosi togʻlardan Seto ichki dengiziga oqib oʻtadi va shaharni daryodan sharqdagi - ''kavahigasi'' va gʻarbdagi – ''kavanisi'' kabi hududlarga ajratadi. Kochi prefekturasi bilan chegara shahar markazidan janubda joylashgan togʻlarda joylashgan. Shaharning asosiy qismidan shimoli-sharqda joylashgan Oshima oroli ham Niihama tarkibiga kiradi. Asosan togʻli Besshi qishlogʻi 2003 yilda Niihama shahriga qoʻshildi, shahar hajmini sezilarli darajada oshirdi.

=== Qoʻshni munitsipalitetlar ===
Ehime prefekturasi

* Saydzyo
* Sikokuchuyo

Kochi prefekturasi

* Ino
* Okava

== Iqlimi ==
Niihama nam subtropik iqlimga ega (Köppen ''Cfa''), yozi issiq va qishi salqin, qor yogʻishi bilan ajralib turadi. Niihamada oʻrtacha yillik harorat 13,2&nbsp;°C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1839&nbsp;mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Eng yuqori harorat yanvarda 24,4°C ni, eng pasti ham yanvarda 2,0°C ni tashkil etadi<ref>[https://en.climate-data.org/asia/japan/ehime-prefecture/niihama-5045/ Niihama climate data]</ref>.

== Demografiyasi ==
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra<ref>[https://www.citypopulation.de/php/japan-ehimei.php Niihama population statistics]</ref>, Niihama aholisi [[1980-yil]]lardan beri sezilarli darajada kamaygan.{{Historical populations|1920|49414|1930|61406|1940|88639|1950|88639|1960|117317|1970|126992|1980|132736|1990|129467|2000|125814|2010|121784}}

== Tarixi ==
Niihama qadimiy Iyo provinsiyasida joylashgan boʻlib, tarixdan oldingi davrlardan beri yashab kelgan. Edo davri [[Tokugava|Tokugava syogunati]] davrida u asosan Sayjo domeni yoki Komatsu domenining bir qismi sifatida boshqarilgan. Besshi mis koni 1744 yilda ochilgan. Niihama qishlogʻi 1889 yil 15 dekabrda [[Meiji islohoti|Meiji restavratsiyasidan]] soʻng zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan tashkil etilgan. 1908 yil 1 yanvarda u shahar maqomiga koʻtarildi. 1937 yil 3-noyabrda Niihama Kaneko va Takatsu qishloqlari bilan birlashib, Niihama shahrini tashkil qildi. .

== Hukumati ==
Niihama toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 26 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Niihama Ehime prefekturasi assambleyasiga toʻrtta aʼzodan hissa qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Ehime 3-okrugiga kiradi.

== Iqtisodiyoti ==
[[Fayl:Besshi_dozan_kinenkan_museum.jpg|thumb| Bessi mis koni memorial muzeyi]]
Besshi mis koni (bir paytlar dunyodagi eng mahsuldor konlaridan biri hisoblangan) Sumitomo zaibatsu konini ishga tushishiga sabab bo'lgan. Kon o'sha paytda yopilgan boʻlsa ham, Sumitomo shahardagi katta kon boʻlib qolmoqda. Niihama iqtisodiyoti asosan zavodlar va portlardagi fabrikalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi.

== Taʼlimi ==
Niihamada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 17 ta davlat boshlangʻich maktabi va 12 ta davlat oʻrta maktabi mavjud. Shaharda Ehime prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan beshta davlat yuqori maktabi mavjud. Niihama Milliy Texnologiya kolleji Niihamadagi texnologiya kollejidir.

== Transporti ==

=== Temir yoʻllari ===
[[Fayl:JR_logo_(shikoku).svg|22x22px]] Sikoku temir yoʻl kompaniyasi – Yosan liniyasi

* Takihama – Niihama – Nakahagi

=== Magistral yoʻllar ===

* [[Fayl:JP_Expressway_E56.svg|link=|alt=|25x25px]] Matsuyama avtomagistrali

=== Portlari ===

* Niihama porti

== Qardosh shaharlar ==

* {{Flagicon|China}} – [[Dezhou|Dejou]], [[Shandun]], [[Xitoy]], 1997-yil noyabr oyidan beri.

[[Fayl:Niihama_Taiko_Festival_-_battle.jpg|thumb| Taiko festivali, 2004-yil.]]
[[Fayl:Zuioji2.jpg|thumb|Zuio-dzidagi asosiy ibodatxona]]

=== Zuio-dzi ibodatxonasi ===
Zuio-dzi – janubiy Niihamadagi togʻlar chetida joylashgan Soto Dzen ibodatxonasi. Ibodatxona mehmonlarni yakshanba tongi ''dzadzen'' meditatsiyasida qatnashish yoki bu yerda qolishni tavsiya qiladi. Niihamadagi eng katta buddistlar ibodatxonasidir. 

=== Sharsharalari ===
Niihama va Bessi qishlogʻi orasidagi togʻli hududda ikkita yirik [[sharshara]]: Chosi no Taki va Mato no Taki joylashgan.

=== Otedama ===
Niihamada Otedama no Kai (お手玉の会, Anʼanaviy yapon jonglyorlik uyushmasi) milliy shtab-kvartirasi joylashgan.

=== Planetariy ===
2011-yil mart oyida Nagoya shahar ilmiy muzeyi taʼmirlangunga qadar Niihama dunyodagi eng katta [[Planetariy|planetariyga]] ega boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Largest Planetarium |url=http://www.japantravelinfo.com/press/press_item.php?prid=115 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120117052343/http://www.japantravelinfo.com/press/press_item.php?prid=115 |arxivsana=January 17, 2012 |qaralgan sana=25 January 2013}}</ref>.

== Taniqli shaxslari ==

* [[Nana Mizuki]], yaponiyalik dublyaj aktrisasi va qoʻshiqchi

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{URL|http://www.city.niihama.lg.jp/|Niihama City official website}} {{In lang|ja}}
* [http://www.e-niihama.jp/~concierge/ Niihama concierge (tourism)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060901182726/http://www.e-niihama.jp/~concierge/ |date=2006-09-01 }} {{In lang|ja}}
* [https://web.archive.org/web/20150526110417/http://cgi2.nhk.or.jp/michi/cgi/detail.cgi?dasID=D0004200014_00000 Niihama Taiko Festival] [[NHK]](video)
{{Ehime}}{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Yaponiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]
[[Turkum:Yaponiyadagi port aholi punktlari]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]