Nikita Salogor
Никита Леонтевич Салогор (русча: Никита Леонтьевич Салогор — Никита Леонтевич, руминча: Ничита Леонтиэ Салогор ёки Салагор, украинча: Микита Леонтійович Салогор, Микита Леонтиёвйч Салоҳор, 1901-йил 15-август — 1982-йил 24-июн) — Молдавия ва Совет сиёсатчиси, 1942—1946-йилларда Молдавия Коммунистик партиясининг (МКП) биринчи котиби бўлиб ишлаган. Руминиялик украин ёки молдованлар зотидан бўлган унинг она томондан аждодларида қулоқлар (совет ҳукумати даврида зододгон, бойлар синфига тааллуқлиларга қўлланган атама) бор эди.
| Никита Леонтевич Салогор | |
|---|---|
Никита Леонтьевич Салогор | |
| Файл:Никита Леонтевич Салогор - МКП бош котиби | |
| Молдавия Коммунистик партиясининг (МКП) биринчи котиби | |
|
Мансаб даври 1942-йил 7-сентабр – 1946-йил 18-июл | |
| Вориси | Ниcолаэ Cовал |
| Аввалгиси | Пиотр Бородин |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1901-йил 15-август Константиновка қишлоғи ўша пайтда Россия империясининг Херсон губернаторлиги таркибига кирган ҳудуд (ҳозирда Украинанинг Николай вилояти) |
| Вафоти |
Константиновка қишлоғи бўлиб, бу ҳудуд ўша пайтда Россия империясининг Херсон губернаторлиги таркибига кирган (ҳозирда Украинанинг Николай вилоятида Молдова, Кишинёв |
| Сиёсий партияси | Молдавия Коммунистик Партияси |
| Бошқа сиёсий бирлашмалари |
Совет Иттифоқи Коммунистик Партияси бир вақтнинг о`зида а'зо) (1930-1981) |
Қисқа тавсиф
Салогорнинг дастлабки фаолияти Украина ССР ва Молдавия Автоном Совет Социалистик Республикасининг қишлоқ хўжалиги муассасаларида бўлиб, у ерда ҳам сиёсий жиҳатдан ривожланган. 1940-йилда Совет қўшинлари Бессарабияга ҳужум қилганидан сўнг, у Молдавия ССР раҳбариятига қўшилди. Дарҳол МКПнинг кичик котиби лавозимига кўтарилди, у 1941-йил бошида унинг Сиёсий бюросига сайланди ва тарихчи Ион Варта томонидан маҳаллий руминияликларнинг депортацияси билан боғлиқ деб таърифланган ишчи кучини ёллаш кампаниясида қатнашди.
Германиянинг Совет Иттифоқига ҳужумидан кўп ўтмай, Салогор ва бошқа МКП раҳбарлари Совет Россиясига чекинишди, лекин барибир Бессарабияда ташкил этилган партизан бўлинмалари устидан қўмондонликни амалга оширишга ҳаракат қилишди. Бу вақт оралиғида Салогор Бородиннинг биринчи котиби лавозимини эгаллади. Ниҳоят, 1944-йил март ойида у Совет Молдавиясига қайтиб келди ва Сорокада тузилган муваққат ҳукумат таркибига кирди. 1944-йил август ойида минтақани қайта босиб олиш пайтида ва ундан кейин у партия тузилмаларини қайта қуриш ва антикоммунистик қаршиликнинг тарқалишини текшириш билан шуғулланган. У Молдавия очарчиликка қарши кураш олиб борди ва Молдавия Давлат университетини ташкил этди.
Миллий коммунизмни тарбиялаб, вафотидан кейин молдовенист деб аталган Салогор бутун Руминия Молдавиясини, шунингдек, Буджак ва Буковинани (Катта Молдова) қўшиб Молдавия ССРни кенгайтиришга умид қилиб, ирредентистик лойиҳани илгари сурди. Ушбу таклифлар Украина ССРнинг ҳудудий яхлитлигига таҳдид солган ва Никита Хрушчев томонидан вето қилинган. Салогор кўп ўтмай МКПдаги лавозимини йўқотди ва Краснодар ўлкасига қишлоқ хўжалиги бошлиғи сифатида ишга юборилди. 1950-йилда Молдавия Бош вазири Герасим Руди уни вазирлар маҳкамасида кичик лавозимларга тайинлаганида, унга қайтишга рухсат берилди. У фақат 1970-йилларда аллақачон нафақага чиққан ва касал бўлишига қарамай Марказий Қўмита аъзолигига киритилган.
Биографияси
Ёшлиги
Салогор 1901-йил 15-августда туғилган[1], лекин унинг расмий таржимаи ҳолларида 1902-йил туғилган дейилган[2]. Унинг туғилган жойи Константиновка қишлоғи бўлиб, бу ҳудуд ўша пайтда Россия империясининг Херсон губернаторлиги таркибига кирган (ҳозир Украинанинг Николай вилоятида жойлашган)[1]. 1924-йилдан бошлаб Константиновка яқинидаги ҳудудлар Украина ССРда руминлар ва молдованлар учун тузилган Молдавия АССР томонидан ўзлаштирилди (ҳозирги Молдованинг катта қисми ёки тарихий Бессарабия ўша пайтда Руминия билан бирлашган эди).
Насаби
Тарихчи Лилия Крудунинг таъкидлашича, Салогор ҳам ўзининг ҳамкасби Николай Ковал каби „молдовалик“ ёки „молдавиялик“ бўлган[3]. Худди шунга асосланиб этник румин муаллифи Ион Костаş Салогор ва Ковални „ўлчовдан ташқари мафкуралаштирилган“ ва энди маълум бир этник маданиятга тегишли эмас деб билади[4]. Бунга бошқа бир олим Игор Касу қарши чиқади, у Салогор Украинадан бўлган этник румин ва бир вақтнинг ўзида молдовалик эканлигини таъкидлайди. Касу уларни бир- бирини тўлдирувчи иккита ўзига хослик деб билади[5]. „Молдова“ ёрлиғи унинг сиёсий файлларидаги миллат рубрикасида ҳам учрайди[6][7].
Ўз сўзларига кўра, у 1918-йилда, онаси бошқага турмушга чиққанида, у билан алоқани тўхтатган[8].
Салогор 1930-йилда маҳаллий сиёсий тузилмаларни қаттиқроқ сталинизм билан сингдириш учун келган янги келганлар тўлқинининг бир қисми сифатида у ерга кўчиб ўтди[9]. Ўшанда у Совет Иттифоқи Коммунистик партиясининг аъзоси бўлган ва 1940-йилгача унинг аъзоси бўлиб қолган[6]
1937-йилда Салогор Украина озиқ-овқат саноатидаги халқ комиссарлари академиясини[10]. ва Москвадаги Сталин академиясини тамомлаган[11]. Ўша йили у Совет Иттифоқи Олий Кенгашига Молдавия депутати этиб сайланди ва 1939-йилга келиб Слобозиа округида вилоят Советининг раҳбари бўлди[10][12].
1940-йил июн ойининг охирида Совет қўшинлари Бессарабияни босиб олдилар. Вилоятнинг катта қисми аввал Молдавия АССР таркибига киритилган ҳудудлар билан бирлаштирилиб, Молдавия ССР ни ташкил этди, жанубда Буджак ва шимолда Хотин округи эса Украина ССР таркибига қўшилди. Салогор янги республикага кўчиб ўтди ва 1940-йил августда Молдавия Коммунистик партиясининг (МКП) кичик котиби бўлиб, Пиотр Бородин бошчилигида хизмат қилди[1]. У қўшимча равишда Орхей округи Советининг раҳбари эди[10][11]. 1941-йилги бир партиявий қонунчилик сайловларида у Олий Кенгашда Теленешт депутати бўлди[2]
1940-йил август-ноябр ойларида Салогор Совет саноати учун Бессарабиялик ишчиларни жалб қилишда шахсан иштирок этди. Унинг „Совет саноати учун меҳнатни ташкилий сафарбар қилиш“ тўғрисидаги маърузасида „собиқ Бессарабия“дан 59,5 минг киши жалб қилинганлиги эътироф этилган, аммо ўз навбатида бунга норозилигини ҳам билдирган. Чунки бу режалаштирилган 77,000 кишидан кам эди[13]..
Уруш давридаги раҳбарлик
1941-йил июл ойида Салогор МКП Сиёсий бюросига қўшилганида[14] фашистлар Германияси Совет Иттифоқига ҳужум бошлади. Бу юришда Бессарабияда бу минтақани қўшиб олишга муваффақ бўлган Руминия қўшинлари ҳам иштирок этди. МКП янада ички қисмда қайта ташкил этилди, аммо унинг ҳудудий тузилмалари парчаланиб кетди.
Салогорнинг ўзи 14-августгача Одессага кўчиб ўтди[15]. Кейин унга Бессарабиядаги совет партизанлари билан алоқа қилиш вазифаси юкланди[10][16] Унинг собиқ қўл остидагиларининг аксарияти Қизил Армия сафига қўшилган бўлса-да, Салогор сиёсий ишларни давом эттирди. 1941-йилнинг ноябрига келиб ҳам у Ленинскда М.М.Бессанов ва Б.И.Кондратенко билан бирга ҳали ҳам МКП раҳбариятини ифодаловчи учта сиёсий арбобдан бири эди[17]..

1942-йил 24-июнда Салогор полковник Абаевдан Бессарабияда партизан бўлинмаларини ташкил этиш режасини олди. Бу ҳақда тарихчи Антон Морару „террорчилар ва диверсионистлар гуруҳлари“ деб таърифлаган[18].
1943-йил бошида Сталинграддаги ғалабадан сўнг Қизил Армия ҳужумга ўтди ва Салогор ҳарбий операцияларнинг бевосита иштирокчисига айланди. У душман чизиғи орқасидаги миссиялар учун МКП кадрларини танлашда шахсан иштирок этган[19]. Совет қўшинлари Украина ерларида ўз мавжудлигини тиклагач, Салогор Николай Михайлович Фроловни Бессарабиядаги партизан бўлинмаларига қўмондонликни олишга чақирди. Фроловнинг хабар беришича, бундай бўлинмалар аслида мавжуд эмас эди, чунки душманлар ва „Бояр Руминияси“ минтақани тўлиқ назорат қилган[20]. Молдавия деб аталган баъзи кўп миллатли гуруҳлар сентябр ойида УкраинаРейхскоммиссарлигининг Шепетивка темир йўл станциясига ҳужумда қатнашган ва 2000 га яқин немисни ўлдирган пайтда ташкил этилган[21].
Морарунинг сўзларига кўра, бу бирликлар одатда молдавиялик руслар ва украинлардан иборат бўлиб, 1944-йилга келиб фақат „20 руслашган молдован“ рўйхатга олинган/[18] 1943-йил охирида Днепр жанги пайтида Салогор украина партизанлари билан ҳам алоқада бўлиб, уларнинг Украина қўзғолончилар армиясига ҳужумлари ҳақида хабар бериб, Киевни якуний босиб олишга тайёргарлик кўрди[22].

1944-йил март ойидан бошлаб Совет Иттифоқининг шимолий Бессарабияни босиб олиши натижасида у Молдавия ССРнинг вақтинчалик пойтахти бўлган Сорокага саёҳат қилди. Фиодор Бровко Молдавия Олий Кенгашига раҳбарлик қилди, Салогор эса „Иккинчи котиб“ сифатида МКП раҳбариятини бажаришда давом этди[23]. Қизил Армия Руминиянинг Днестрянı губернаторлигини, шу жумладан собиқ Молдавия АССРни ҳам назорат қилди, унинг бир қисми Молдавия республикасига қайтарилди. Шундан кейин маҳаллий аҳоли эвакуация қилинди. Сорока ҳукуматидаги НКВД бошлиғи Михаил Маркеев Салогорга бу операция суиистеъмоллик билан амалга оширилганлигини, бу эса қайтиб келган советларга қарши „қаттиқ танқид“ келтириб чиқариши мумкинлигини айтди[24].
Салогор бу фикрни 2-Украина фронти генерали Иван Сусайковга юборган мактубларида такрорлади, унда Қизил Армиянинг Бессарабияда мунтазам талон-торож қилиниши ҳақида батафсил маълумот берилди. Сусайков унга эътибор бермаганида, Салогор Оргбюро аъзоси Георгий Маленковга мурожаат қилиб, унга бундай суиистеъмоллик „ноқонуний антисовет фаолиятининг пайдо бўлиши учун қулай шароит яратиши“ ҳақида хабар берди[25]. Ўша пайтда у Очиул Албда ғалаёнга сабаб бўлган Қизил Армия реквизициясига қарши ҳаракат яширин ўта ўнг гуруҳлар, хусусан Миллий христиан партияси ва Темир гвардия томонидан рағбатлантирилаётганини таъкидлади[26]. Май ойида Салогорнинг ўзи Совет Иттифоқига қарши тартибсизликлар ҳужуми ҳақида хабар олди, бунинг натижасида Cиулуcани шаҳридаги МКП бир гуруҳ ходимлари ишдан бўшатилди[27]. У ҳарбий хизматдан бўйин товлаш ҳолатлари тарқалишини хавотир билан қайд этди ва июн ойида қочқинлар сонини ҳисоблашни талаб қилди[28].
Июл ойида Салогор Молдавия ССР сиёсий матбуотини молиялаштириш ва қайта тиклашни сўраш учун Москвага борди. Натижада, унга Молдова Соcиалистăни ҳар куни қайта чиқариш вазифаси юкланди[29].
Янги Молдавия ССР давлати

Қизил Армия Руминияни ҳам босиб олишни бошлаганида, Салогор Совет ҳокимияти остида Руминия (Ғарбий Молдавия, шунингдек, Насăуд ва Марамуреş округлари) ва Украина ССР (Буджак) ҳудудига қадар чўзилган янги Молдавия давлатини барпо этиш учун кампания бошлади. Бу Катта Молдавия ҳудуди ХВИИИ асрдаги Князликдан сезиларли даражада катта бўлар эди[30]. 1946-йил 29-июнда Молдавия Олий Кенгаши ирредентистик мақсадларни кўзлаб, энг аввало „Молдова эрларини Руминия боярлари ва капиталистлари бўйинтуруғидан озод қилиш“ зарурлигини эълон қилди[31].
Ковал Хрушчевнинг тарафдори сифатида раҳбарликни ўз зиммасига олди ва республиканинг Украина фойдасига Қора денгизга (Паланкада) киришидан воз кечиши учун жавобгар эди[32]. 1948-йилда Салогор Краснодар ўлкасида сабзавот етиштиришни назорат қилди ва ниҳоят 1950-йилда Молдавия ССРга қайтишга рухсат берилди. У Молдавия Бош вазири Герасим Рудидан унга ҳукумат портфелини белгилашни сўради, лекин ўрмон хўжалигининг кичик вазири этиб тайинланишни очиқчасига рад этди, чунки бу унинг мамлакатдан ташқарига чиқишини англатади; у фақат гўшт ва сут маҳсулотлари бўйича кичик вазир лавозимига вақтинча тайинланишни қабул қилди ва келажакда маҳаллий саноат вазири этиб тайинланиши ваъда қилинди[33]. У 1951-йилги сайловларда, бу сафар Варăнcауда бўлиб ўтган сайловларда Олий Кенгашга қайта сайланган[2]
Сиёсатдаги қарама-қаршиликлар
1947-йил январ ойидан бошлаб Салогор Бессарабиядаги Руминия тарафдори гуруҳлар билан оилавий алоқаларини фош қилиб, Ковални бузишга уринишларда иштирок этди[34].. У 1950-йил июл ойидаги МКП Пленумида Рудига қарши худди шундай ҳужумларни бошқарган, аммо бу фақат ўзининг „носоғлом“ ижтимоий келиб чиқиши муҳокама қилинишига олиб келди. Руди, шунингдек, Салогорнинг вазирлик давридаги ҳақоратли латифалар келтирган ҳолда, рақибининг малакасига шубҳа қилди[35]. Салогор 1957-йил 1-июлда Молдавия сабзавот трести бошқарувчиси лавозимига туширилди[36].
Салогор 1959-йилгача нафақасини йиғиш учун бошқа „муҳим бўлмаган идораларда“ ишлади, лекин 1971-йилда МКП Марказий Қўмитасига қайта киритилди ва 1976-йилда яна чиқариб юборилди[37]. Ўша пайтда, МКП Иван Бодиул бошчилигида эди.
1980-йилга келиб оғир касал бўлиб қолган Салогор Совет Иттифоқи Коммунистик партияси Марказий Қўмитасига номенклатура имтиёзларини, жумладан, каттароқ пенсия олишни сўради. Унинг молдавиялик ҳамкасблари томонидан ижобий баҳоланган бўлса-да, Москвада сўров рад этилди[38]. У умрининг қолган қисмини Молдавия ССРда ўтказди, 1982-йил 24-июнда Кишиневда[11] вафот этди[1]. У 1-даражали Ватан уруши, Октабр инқилоби ва Қизил Байроқ орденлари билан тақдирланган[10].
Ҳаволалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Cруду (2015), п. 8
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Буланcеа, Денис (2015). Мариус Тăрîță (муҳ.). „Совиэтул Супрем ал РСС Молдовенеșти. Дате cу привире ла мембрии Президиулуи алеșи îн прима сесиуне дин 8 фебруариэ 1941“. Cадреле де Партид șи Совиэтиcе дин РАССМ șи РССМ (1924–1956). Чиșинăу: Аcадемй оф Сcиэнcес оф Молдова & Теҳниcа-Инфо. 96-бет. ИСБН 9789975633888.
- ↑ Cруду (2015), пп. 8, 14 & (2018), пп. 208-209, 211
- ↑ Cостаș, п. 11
- ↑ Cаșу (2012), п. 384; Cаșу & Пâслариуc, п. 276
- ↑ 6,0 6,1 "Листа депутаțилор алеșи îн Совиэтул Супрем ал РССМ ла 12 иануариэ 1941", ин Ревиста де Историэ а Молдовеи, Иссуэ 1/2012, п. 57
- ↑ Cруду (2018), пп. 201-202
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, пп. 277, 292
- ↑ Cруду (2018), пп. 195, 197
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 „Салогор, Никита Леонтьевич“ (ро). Професо.ру. 4-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Cаșу & Пâслариуc, п. 277
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, п. 277. Сеэ алсо Cруду (2018), п. 197
- ↑ Варта, пп. 36-38
- ↑ Тăрîță, пп. 38, 44
- ↑ Тăрîță, пп. 39-40
- ↑ Cруду (2015), п. 8; Тăрîță, пп. 39-40
- ↑ Тăрîță, пп. 40-41. Сеэ алсо Cруду (2018), п. 197
- ↑ 18,0 18,1 Морару, Антон (2015). „Миșcареа терористă îн спателе Фронтулуи Ромâн“. Литература șи Арта (руминча). № 16. 3-бет.
- ↑ Cруду (2018), п. 198
- ↑ Фролов, пп. 108-109
- ↑ Фролов, п. 118
- ↑ Бигун, Игор (2016). „Командир Гордій Вротновський-'Гордієнко' ('Варва') в українському повстанському русі“. Украйнскйй Вйзвол'нйй Рукҳ (русча). № Дигест 21. 176–177-бет.
- ↑ Малаcенcо, Алехандру (2019). „Примеле диреcтиве але полиțиэи сеcрете совиэтиcе îн Басарабиа (примăвара–вара 1944)“. Ревиста Милитарă. Студии де Сеcуритате șи Апăраре (руминча). № 2. 165-бет.
- ↑ Cаșу (2013), п. 133
- ↑ Cаșу (2013), п. 135
- ↑ Șэвcенcо (2016), пп. 53-54, 56
- ↑ Șэвcенcо (2016), п. 52
- ↑ Șэвcенcо (2016), п. 54
- ↑ Негру, Нина (2007). „Формареа базеи полиграфиcе а РССМ дупă cел де-ал Доилеа Рăзбои Мондиал (Проблемеле пресеи совиэтиcе дин РССМ îн ании 1944–1946)“. Магазин Библиологиc (руминча). № 3–4. 87–89-бет.
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, пп. 285-289. Сеэ алсо „Ромâниа ла финалул…“, п. 16
- ↑ "Ромâниа ла финалул…", п. 16
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, пп. 290-292
- ↑ Cруду (2015), пп. 16-17
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, пп. 289-290; Cруду (2015), п. 14
- ↑ Cруду (2015), пп. 15-17
- ↑ Cруду (2015), п. 17
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, пп. 277, 289
- ↑ Cаșу & Пâслариуc, п. 289
Қўшимча ўқиш учун
- „Ромâниа ла финалул cелуи де-ал доилеа рăзбои мондиал îн Эуропа. Доcументе инедите“. Магазин Историc (руминча). Жуне 1995. 15–22-бет.
- Cаșу, Игор (12-май 2012-йил). Миҳаи Баcиу; Силвиа Боcанcеа (муҳ.). „Организаțиа де партид cомунистă дин РССМ îн cонтехтул îнcепутулуи Рăзбоиулуи Германо–Совиэтиc (1941)“. Басарабиа Дупă 200 де Ани. Луcрăриле Cонферинțэи Интернаțионале 'Басарабиа Дупă 200 де Ани'. Иаșи (руминча). Иаșи: Институтул Эуропеан, 2012. 363–386-бет. ОCЛC 931021432.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - Cаșу, Игор; Пâслариуc, Виргил (2010). „Честиунеа ревизуирии ҳотарелор РСС Молдовенеșти: де ла проиэcтул 'Молдова Маре' ла проиэcтул 'Басарабиа Маре' șи cаузеле эșэcулуи аcестора (деcембриэ 1943 – иуниэ 1946)“. Арчива Молдавиæ (руминча). ИИ-жилд. 275–370-бет.
- Cостаș, Ион (2012). „Транснистриа, 1989–1992: Cрониcа унуи рăзбои "недеcларат“ (руминча). Бучарест: РАО Публишинг.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - Cруду, Лилиа (2015). Мариус Тăрîță (муҳ.). „Маргиналии ла биографиа унуи фунcțионар де партид – cазул Гҳерасим Руди“. Cадреле де Партид șи Совиэтиcе Дин РАССМ șи РССМ (1924–1956). Чиșинăу: Аcадемй оф Сcиэнcес оф Молдова & Теҳниcа-Инфо. 7–20-бет. ИСБН 9789975633888.
- Cруду, Лилиа (2018). „Политиcа де cадре а апаратулуи супериор де партид îн РССМ (1940–1941/1944)“. Тйрагетиа (руминча). ХИИ-жилд, № 2. 195–214-бет.
- Думитру, Диана; Cаșу, Игор; Cуșcо, Андреи; Негурă, Петру, муҳ. (2013). „Îнcепутуриле ресовиэтизăрии Басарабиэи șи стареа де спирит а популаțиэи (мартиэ–септембриэ 1944)“. Ал Доилеа Рăзбои Мондиал: Мемориэ Си Историэ ин Эстул Си Вестул Эуропеи (руминча). Эдитура Cартиэр & Эдитура Cодех. 121–140-бет. ИСБН 978-9975-79-803-7. 2022-10-01да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-19.
- Фролов, Николаи Микҳаилович (1968). „Поезда летели под откос“. Б боях за Молдавию (русча). ИИ-жилд. Чиșинăу: Cартеа Молдовенеасcă. 105–127-бет.
- Șэвcенcо, Руслан (2008). „Cреареа Университățии де Стат дин Молдова (1944–1946). Пагини неcуносcуте“. Студиа Университатис. Ревистă а Университățии де Стат дин Молдова (руминча). 16-жилд, № 6. 33–38-бет. ИССН 1857-209Х.
- Șэвcенcо, Руслан (2014). „Тҳе Данубе — тҳе Соутҳерн Бордер оф Молдова. Ҳисториcал Аспеcц“. Жоурнал оф Данубиан Студиэс анд Ресеарч (инглизча). ИВ-жилд, № 2. 151–158-бет.
- Șэвcенcо, Руслан (2016). „Резистенțа антисовиэтиcă îн РСС Молдовенеасcă: анул 1944“. Энcиcлопедиcа. Ревиста де Историэ а Șтиинțэи șи Студии Энcиcлопедиcе (руминча). № 1. 50–59-бет.
- Șэвcенcо, Руслан (2017). „Тҳе Антисовиэт Ресистанcе оф 1945 ин тҳе Соcиалист Републиc оф Молдова“ (ПДФ). Литературе, Дисcоурсес анд тҳе Поwер оф Мултиcултурал Диалогуэ (инглизча). В-жилд. 263–271-бет.
- Тăрîță, Мариус (2015). Мариус Тăрîță (муҳ.). „Приоритățиле Бироулуи CC ал ПC(б)М дин маи 1941 пâнă îн деcембриэ 1944 (И)“. Cадреле де Партид șи Совиэтиcе Дин РАССМ șи РССМ (1924–1956) (руминча). Чиșинăу: Аcадемй оф Сcиэнcес оф Молдова & Теҳниcа-Инфо. 38–48-бет. ИСБН 9789975633888.
- Варта, Ион; эт ал. (2015). Симион Cарп (муҳ.). „Реcрутăри а 59.500 де ромâни басарабени дин Р.С.С. Молдовенеасcă ла мунcи форțате îн периоада 26 аугуст–ноиэмбриэ 1940“. Cриминалитатеа Политиcă: Рефлеcțии Историcо-журидиcе, Манифестăри, Cонсеcинțэ (руминча). Чиșинăу: Șтефан cел Маре Аcадемй. 28–38-бет.
| Ўтмишдоши: Пиотр Бородин |
Молдавия Комунистик Партиясининг биринчи котиб 7-сентабр 1942-йил – 18-июл 1946-йил |
Вориси: Ниcолаэ Cовал |