Николай Александрович Булганин (русча: Николай Александрович Булганин; 1895-1975)— Совет Иттифоқи давлат ва сиёсат арбоби, Министрлар Совети Раиси (1955—1958), Давлат банки раиси (1938—1940, 1940—1945, 1958). 1953—1955-йил. Мудофаа вазири, 1947—1949-йил. Қуролли кучлар вазири. 1937—1938-йил. Россия ХКС раиси. ССРИ Олий Совети депутати (1937—1962). Меҳнат қаҳрамони (1955)[1][2][3][4][5][6].

Николай Александрович Булганин
русча: Николай Александрович Булганин
 Совет Иттифоқи Компартияси Марказий кенгаши политбюро аъзоси
Мансаб даври
1948-йил 18-февралдан – 1958-йил 5-сентябргача
 ССРИ давлат банки раиси
Мансаб даври
1958-йил 31-мартдан – 15-августгача
Ўтмишдоши Василий Попов
Вориси Александр Коровушкин
 ССРИ Министрлар Совети Раиси
Мансаб даври
1955-йил 8-февралдан – 1958-йил 27-мартгача
Ўтмишдоши Георгий Маленков
Вориси Никита Хрушчёв
 ССРИ Мудофаа вазири
Мансаб даври
1953-йил 15-мартдан – 1955-йил 9-февралгача
Ўтмишдоши Александр Василевский
Николай Кузнецов
Вориси Георгий Жуков
 ССРИ Қуролли кучлар вазири
Мансаб даври
1947-йил 3-мартдан – 1949-йил 24-мартгача
Ўтмишдоши Иосиф Сталин
Вориси Александр Василевский
 ССРИ давлат банки раиси
Мансаб даври
1940-йил 12-октябрдан – 1945-йил 23-майгача
Ўтмишдоши Николай Соколов
Вориси Яков Голев
 ССРИ давлат банки раиси
Мансаб даври
1938-йил 2-октябрдан – 1940-йил 17-апрелгача
Ўтмишдоши Алексей Гричманов
Вориси Николай Соколов
ХКС раиси
Мансаб даври
1937-йил 22-июлдан – 1938-йил 17-сентябргача
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 11-июн 1895-йил
Нижний Новгород
Вафоти 24-феврал 1975-йил(1975-02-24)
(79 ёшда)
Москва
Мукофотлари Андоза:Меҳнат қизил байроқ ордени «Mehnatda jasorat ko’rsatgani uchun (Harbiy jasorati uchun) yubiley medali. Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan»
Унвони Маршал
(1947-1958)
Генерал-полковник(1944-1947, 1958-йилдан)

Биографияси

Ўз таржимаи ҳолида у отасининг шаҳардан 50 километр узоқликдаги Сейма станциясида Бугров ширкатининг буғ тегирмонида хизмат қилганини кўрсатди[7]. Хусусан, бошқа маълумотларга кўра, унинг отаси Александр Павлович Булганин (1857-1947) Семёнов шаҳридан, ўша пайтдаги машҳур дон саноатичиси Н. А. Бугров заводларида хизматчи бўлиб ишлаган; Володарскдаги Н. А. Бугров музейида Булганиннинг имзолари бўлган касса китоби ҳанузгача сақланади[8][9].

Меҳнат фаолиятини 1915-йилда Нижний Новгородда электротехника муҳандиси шогирди сифатида бошлаган. 1917-йилда мактабни тугатди. Кейин котиб бўлиб ишлади. 1917-йил март ойидан РСДРП(б) аъзоси[10].

1917-1918-йилларда Нижний Новгород вилоятидаги Растяпинский портловчи моддалар заводида қўриқчи бўлган.

1918-йилдан хавфсизлик органларида ишлаган, 1918-1919 – Москва-Нижний Новгород темир йўли хавфсизлик бўлими раисининг ўринбосари. 1919-1921-йилларда – Туркистон фронти махсус бўлимининг транспорт бўйича оператив бўлими сектор мудири. 1921-1922-йилларда – Туркистон ҳарбий округи транспорт бўлинмаси бошлиғи. 1922-йилда – РСФСР ГПУ транспорт бўлими бошлиғининг ўринбосари.

1922-1927-йилларда Марказий минтақа электротехника трести раисининг ёрдамчиси, СССР ХХОК давлат электротехника трести раиси.

1927-1931-йилларда Куйбишев номидаги Москва электр қувурлари заводининг (МЕЛЗ) директори. 1930-йилда завод СССР саноат корхоналари орасида биринчи бўлиб Ленин ордени билан тақдирланди. Булганин СССРда биринчи Ленин ордени соҳибларидан бири бўлди. Никита Хрушчёвнинг ўзи заводни текширган комиссияни бошқарган. 1950-йилларнинг ўрталарига қадар яқин муносабатларда бўлган.

1931-1937-йилларда Москва шаҳар кенгаши ижроия қўмитасининг раиси.

1934-йил феврал ойида бўлиб ўтган Бутуниттифоқ Болшевиклар Коммунистик партиясининг ХВИИ сездида Болшевикларнинг Бутуниттифоқ Коммунистик партияси Марказий Қўмитаси аъзолигига номзод этиб сайланди.

1937-йил июлдан 1938-йил сентябргача РСФСР Халқ Комиссарлари Советининг раиси. Бутуниттифоқ Болшевиклар Коммунистик партияси Марказий Комитетининг 1937-йил октябр пленумида Болшевиклар Коммунистик партияси Марказий Комитети аъзолигига номзоддан аъзоликка ўтказилди. 1938-йил сентябрдан 1944-йил майгача – СССР Халқ Комиссарлари Совети раисининг ўринбосари. 1938-йил октябрдан 1940-йил апрелгача ва 1940-йил октябрдан 1945-йил майгача СССР Давлат банки бошқаруви раиси. 1939-йил 1-августда СССР Давлат банкида инкассация хизматини яратди[11].

1944-йил ноябрдан 1946-йил февралгача – СССР Мудофаа халқ комиссарининг ўринбосари, армия генерали (1944-йил 17-ноябр). СССР Давлат мудофаа қўмитаси аъзоси (1945-йил сентябрда тугатилгунга қадар). 1945-йил феврал ойида Олий қўмондонлик штабига тайинланган. 1946-йил март ойидан – СССР Қуролли Кучлари вазирининг биринчи ўринбосари.

1946-йил март ойида Сиёсий бюро аъзолигига номзод ва Болшевиклар Бутуниттифоқ Коммунистик партияси Марказий Комитети Ташкилий бюроси аъзоси этиб сайланди.

1947-йил 3-мартда Н. А. Булганин СССР Қуролли Кучлари вазири этиб тайинланди, ундан олдин бу лавозимни 1941-йилдан бери бевосита Сталин эгаллаб турган. Ҳеч қачон қўшинларга қўмондонлик қилмаган фуқаролик сиёсатчиси Булганиннинг ҳарбий бўлим бошлиғи лавозимига тайинланиши, эҳтимол, Сталиннинг урушдан кейинги даврда армия устидан назоратни сақлаб қолиш ва уруш пайтида пайдо бўлган машҳур ҳарбий раҳбарларнинг кучайишига йўл қўймаслик истаги билан боғлиқ. Ҳарбий қисмдан армия ва флотнинг тинч позициясига ўтказилишини бевосита бошқарган, уларнинг сони 1945-йил майидаги 11 миллион кишидан 1948-йилга келиб 2,874 миллион кишига камайди[12]. 1947-йилдан 1950-йил 7-апрелгача бир вақтнинг ўзида СССР Вазирлар Кенгаши Раисининг ўринбосари. Бундан ташқари, 1947-йил май ойидан 1949-йил августигача СССР Вазирлар Совети ҳузуридаги 2-сонли қўмита раиси[13].

1949-йил 24-мартда Булганин „Миллий ишлар бўйича Вазирлар Кенгаши Бюросига ўтказилганлиги муносабати билан“ СССР Қуролли Кучлари вазири лавозимидан озод қилинди. СССР Вазирлар Кенгаши раисининг ўринбосари сифатида унга Молия вазирлиги, Авиация саноати вазирлиги, Қурол-яроғ вазирлиги, СССР Вазирлар Кенгашининг реактив технологиялар ва радар қўмиталари ишини назорат қилиш топширилди[14].

Сталин вафотидан сўнг, 1953-йил март ойида СССР Ҳарбий-денгиз флоти вазирликлари СССР Мудофаа вазирлигига бирлаштирилгач, вазирликни Булганин бошқарган, шу билан бирга СССР Вазирлар Кенгаши Раисининг 1-ўринбосари бўлган. Булганин бошчилигидаги КПСС Марказий Қўмитаси Президиуми ҳузуридаги Мудофаа масалалари бўйича доимий комиссия тугатилди.

1955-йил феврал ойида партия ва давлат ҳокимияти тармоқлари ўртасидаги қизғин кураш пайтида Георгий Маленков СССР Вазирлар Кенгаши раиси лавозимидан четлатилди. Унинг ўрнини, камроқ зиддиятли шахс сифатида Булганин эгаллади. Булганин ўрнига Георгий Жуков мудофаа вазири бўлди.

СССР ҳукумати бошлиғи сифатида Булганин (Хрушчёв билан бирга) бир қатор муҳим расмий ташрифларни амалга оширди: Югославияга (СССР раҳбарияти Иосип Броз Тито билан ярашган), Ҳиндистон ва Буюк Британияга. 1956-йилда Япония Бош вазири Ҳатояма билан Москвада муносабатларни нормаллаштириш тўғрисида совет-япон декларациясини имзолади.

Хрушчёвнинг сиёсий позициялари ниҳоят мустаҳкамлангандан сўнг, 1958-йил март ойида, ҳукумат янги чақириқ Олий Кенгаш томонидан тузилганида, Булганин СССР Вазирлар Кенгаши раиси лавозимига қайта тайинланмади. Бунинг ўрнига, Климент Ворошиловнинг таклифи билан Хрушчёвнинг ўзи бу лавозимга тайинланди. 1958-йил 31-мартда Булганин учинчи марта СССР Давлат банки бошқаруви раиси этиб тайинланди. 1958-йил августда Булганин Ставрополга Иқтисодий Кенгаш раиси лавозимига „сургун“га юборилди. 1958-йил сентябр ойида Булганин КПСС Марказий Қўмитаси Президиуми аъзолигидан четлаштирилди. 1958-йил 26-ноябрда Совет Иттифоқи маршали ҳарбий унвонидан маҳрум қилинди ва генерал-полковник унвонига туширилди[15].

1960-йил феврал ойида Булганин нафақага чиқди[16]. У инглиз тили ўқитувчиси Елена Михайловна Коровина (1900-1986) билан турмуш қурган.

Мукофотлари

Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (06.10.1955)

Иккита Ленин ордени (04.09.1931, 19.06.1955)

Қизил Байроқ ордени (28.07.1943)

Суворов ордени, 1-даражали (06.04.1945)

ИИ даражали Суворов ордени (04.09.1943)

Кутузовнинг иккита ордени, 1-даражали (28.09.1943, 29.07.1944)

Икки Қизил Юлдуз ордени (05.14.1935, 21.08.1953)

„Жасоратли меҳнати учун“ медали. Владимир Илич Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан" (1970)

„Ватан уруши партизанлари“ медали (1945)

"Москва мудофааси учун" медали (1944)

"Япония устидан қозонилган ғалаба учун" медали (1945)

"1941-1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун" медали (1945)

„1941-1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушидаги ғалабанинг йигирма йиллиги“ юбилей медали (1965)

"Совет армияси ва денгиз флотига 30 йил" юбилей медали (1948)

"СССР Қуролли Кучларига 40 йил" юбилей медали (1958)

"СССР Қуролли Кучларига 50 йил" юбилей медали (1968)

"Москванинг 800 йиллиги хотираси" медали (1947)

Полша Уйғониш ордени юлдузи билан қўмондон хочи (Полша, 18.07.1945)

1-даражали Виртути ҳарбий ордени (Полша)

Грунвалд хочи ордени, 1-даражали (Полша)

1-даражали Партизан юлдузи ордени (Югославия)

Миллий озодлик ордени (Югославия)

Қизил Байроқ ордени (Мўғулистон Халқ Республикаси, 1942)[17]

Республика ордени (3.03.1942, Тува)

„Корея озодлиги учун“ медали (КХДР, 16.10.1948)

Кинода

Манбалар

  1. ↑ Андрей Сидорчик. Премер Булганин. История неизвестного глави правителства СССР // Аргументи и факти, 11.06.2015.
  2. ↑ „Хлебная стансия“. 2018-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 27-феврал.
  3. ↑ Николай Третий // Свободная пресса, 11.06.2015.
  4. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии и Совецкого Союза 1898—1991, 2018-02-27да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2018-02-27
  5. ↑ Евгений Жирнов. „Булганин не смог болше переносит постоянних злобних випадов Никити“. Беседа с Михаилом Смиртюковим // Коммерсантъ-Власт, № 33, 22.08.2011.
  6. ↑ „История развития Росинкас“. 2017-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 27-феврал.
  7. ↑ Андрей Сидорчик. Премер Булганин: История неизвестного глави правителства СССР // Аргументи и факти, 11.06.2015. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (8-сентябр 2015-йил)
  8. ↑ „Хлебная станция“. 2018-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 27-апрел.
  9. ↑ Валерий Бурт. Николай Третий // Свободная пресса, 11.06.2015. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (23-июн 2015-йил)
  10. ↑ „Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991“. 2018-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-ноябр.
  11. ↑ История развития Росинкас. (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-08-10 санасида архивланган)
  12. ↑ „Булганин Николай Александрович“. Министерство обороны Российской Федерации. 2018-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 3-феврал.
  13. ↑ Макаров П. В. Эволюция органов управления воэнной сферой совецкого государства в послевоэнний период // Военно-исторический журнал. – 2008. – № 1. – С. 17.
  14. ↑ Макаров П. В. Эволюция органов управления воэнной сферой совецкого государства в послевоэнний период // Военно-исторический журнал. – 2008. – № 1. – С. 17—18.
  15. ↑ Омеличев Б. А. Маршали Совецкого Союза: Личниэ дела рассказивают. – Андоза:М.: Любимая книга, 1996. – ИСБН 5-7656-0012-3.
  16. ↑ Валерий Бурт. Николай Третий // Свободная пресса, 11.06.2015. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (23-июн 2015-йил)
  17. ↑ Козлов А. В., Савёлов И. И., Салихов А. Ш. Монголский орден генерала армии Н. Ф. Ватутина // Военно-исторический журнал. – 2022. – № 10. – С. 95.