Буюк Княз Николай Константинович (2-(14) феврал 1850-йил, Санкт-Петербург – 14-(27) январ 1918-йил, Тошкент) – Россия императори Александр ИИ нинг укаси Буюк княз Константин Николаэвичнинг тўнғич фарзанди. Николай Ининг набираси, Александр ИИИнинг амакиваччаси. 1918-йил 14-(27) январда Тошкент яқинидаги дала-ҳовлисида пневмониядан вафот этган.

Шахсий маълумотлари
Таваллуди 2-феврал 1850-йил
Санкт-Петербург, Россия империяси
Вафоти 14-январ 1918-йил
Тошкент
Онаси Александра Иосифовна
Отаси Константин Николаевич

Ҳаёти

Болалиги

1868-йилда Бош штаб академиясини тамомлаган ва Романовлар орасида биринчи бўлиб олий ўқув юртини, энг яхши битирувчилар орасида кумуш медал билан тамомлаган. Ўқишни тугатгандан сўнг чет элга саёҳат қилишга чиқади ва у ерда Ғарбий Европа расмлари тўпламини йиğишни бошлайди.

Европа бўйлаб саёҳатдан қайтгандан сўнг, лейб-гвардиянинг отлиқ полкига ўқишга киради ва 21 ёшида эскадрон командири бўлади. Маскарад балларидан бирида у америкалик раққоса Фанни Лирни (ҳақиқий исми Гарриэт Блекфорд, 1848-1886) учратади. Фанни Николай билан тенгдош эди, лекин турмушга чиққан ва кичкина қизи бор эди. Улар ота-онасини ташвишга соладиган иш бошлашди. Константин Николаевич ўғлини Петербургдан олиб чиқиш учун баҳона топди. 1873-йилда Николай Константинович рус экспедиция кучлари таркибида Хивага[1] қарши юришга чиқди. Энг кўп йўқотишларга учраган Казалинский отрядининг авангардлари бошида Қизилқум чўли орқали энг қийин йўллардан бирини босиб ўтди[2]. У бошчилигидаги биринчи разведка гуруҳи шу қадар зич артиллерия ўқига тушдики, отряд уларнинг тирик қайтишини кутмаган эди. Хива юришида қатнашгани учун 3-даражали Муқаддас Владимир ордени билан тақдирланган.

Туркистонда

Буюк княз дастлаб Туркистонда полковник Волинский номи билан яшаган. Кейинчалик ўзини Искандар деб атай бошлаган. Княз Искандар фамилияси (кейинчалик Олий томонидан қонунийлаштирилган) унинг авлодлари давом эттирган.

Қайсар характерга эга бўлган Николай Константинович кўплаб эзгу ишлари билан шуҳрат қозонган. Сарой қурилиши учун императордан 300 минг рубл олиб, бу пулга Тошкентда театр қурдирган[3]. Унинг қароргоҳи учун Тошкент марказида қурилган ҳашаматли Романов саройи ҳамон Тошкентнинг диққатга сазовор жойларидан бири бўлиб қолмоқда. Сарой ҳозирда Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигининг халқаро қабулхоналар уйидир[4].

Николай Константинович Россиянинг машҳур ўқув юртларида ўқиши учун пул тўлай олмаганлиги сабабли, Туркистонлик муҳожирлар учун ўнта стипендия таъсис этган. У ўз васиятномасида миллион рубл даромад келтирган Олтин Ўрда мулкини 10 қисмга бўлиб, ярмини Тошкент шаҳар ногиронлар думасига, Туркистон ирригация иншоотларини сақлаш бошқармасига (инқилоб аллақачон содир бўлган ва шаҳзода бу бошқарув қандай бўлишини билмаса ҳам), қишлоқ мактаблари ўқитувчиларини тайёрлаш учун Тошкент университетига, Туркистон ўқитувчилар семинариясининг ташкил этилишга сарфлаган[5]. Қолган ярмини тирик қолган фарзандлари орасида бўлиб берган.

Тадбиркорлиги

Буюк княз тадбиркорлик билан шуғулланган ва Тошкентда бир қатор корхоналарнинг эгаси бўлган. Масалан: совун заводи, фотография устахоналари, билярд хоналари, квас сотиш, гуручни қайта ишлаш, совун ва пахта заводларини ишга туширган. Барча корхонлар унинг хотинига тегишли бўлган. Николай тадбиркорлик фаолиятидан олинган маблағ эвазига Тошкентда биринчи кинотеатр (шунингдек, „бизнес лойиҳаси“ сифатида) – „Хива“ни қурдирган ва ўз маблағлари эвазига Мирзачўлда суғориш каналлари ётқиздирган.

Николай Константинович Тошкент шаҳрини ободонлаштиришда иштирок этган. У кўчаларни асфалтлаган, сарой қуриш учун суд томонидан ажратилган пулга театр, клуб, камбағаллар учун касалхона, садақахона ва сирк қурирган.

У темир йўл яқинида бозор ташкил қилган, у ерда савдогарлар фақат бозор эгасининг тарозидан фойдаланишга ҳақли эди. „Мирзачўлдаги Буюк княз бозори“да сотилган ҳар бир фунт картошка учун савдогардан 1 тийин, ҳар бир тарвуз ёки тарвуз учун 30 тийиндан ундирилган[6].

Манбалар

  1. ↑ „Хивинский поход 1873 г. в описании великого князя Николая Константиновича // Источник. Документы русской истории, № 4 (58). 2002“. Восточная литература. 2011-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-феврал.
  2. ↑ „Хивинский поход 1873 г. в описании великого князя Николая Константиновича“. 2011-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-май.
  3. ↑ „«Ташкентский Великий князь», продолжение 1 — Письма о Ташкенте“ (ру). мйташкент.уз. 2018-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 27-январ.
  4. ↑ „Интервью с Борисом Голендером. «Новости Узбекистана», Выпуск № 24 (254) от 17 июня 2005 года.“ (деадлинк). 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 12-август.
  5. ↑ Виктор Григорьев. „Великий Князь Николай Константинович Романов“ (2015-йил 20-март). Қаралди: 2018-йил 27-январ.
  6. ↑ Канский Юрий Ростиславович. Единственная из Романовых. (русский) // Бизнес-Класс : журнал. — 2018. — Февраль (№ 1 (140)). — С. 42—49. — ИССН 1691-0362.