Николай Николаевич Кулешов (1890-йил 5-(17)декабр, Фарғона – 1968-йил 19-январ, Харков)[2] – атоқли биолог, Украина ССР Фанлар академияси академиги (1951-йилдан ҳақиқий, 1948-йилдан мухбир аъзоси), Украина ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби (1955), қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор, 1926-йилдан 1933-йилгача Бутуниттифоқ ўсимликчилик институти (БЎИ) ходими. Уруғчилик ва уруғчиликка қарши кураш усуллари бўйича мутахассис.

Николай Кулешов
русча: Николай Николаевич Кулешов
Таваллуди 1890-йил 17-декабр
Фарғона, Россия империяси
Вафоти 1968-йил 19-январ
Харков, Украина ССР
Фуқаролиги Sovet Ittifoqi Совет Иттифоқи
Касби селексионер[1]
Институтлар Омск давлат аграр университети
Таълими Киев политехника институти
Илмий даражаси қишлоқ хўжалиги фанлари доктори
Илмий унвони Украина ССР ФА академиги
Мукофотлари

Таржимаи ҳоли

1890-йилда Фарғона шаҳрида сиёсий сургундаги шифокор оиласида туғилган.

1909-йилда Киев бешинчи гимназиясини, 1913-йилда эса Киев политехника институтининг қишлоқ хўжалиги бўлимини тамомлаган.

1912—1913-йилларда Харков тажриба стансиясида маккажўхори бўйича стажёр бўлиб ишлаган.

1914-йилда вақтинча амалий ботаника бюросида А. Г. Лорх (1889—1980) билан биргаликда буғдой, арпа ва сули экинларини ўрганган.

1914—1915-йилларда Дон политехника институтининг умумий қишлоқ хўжалиги кафедрасида ассистент бўлган.

1915—1920-йилларда Харков вилоят тажриба стансиясида мутахассис.

1918—1925-йилларда – Украина ССР Марказий уруғлик стансияси директори, 1922—1926-йилларда – Харков қишлоқ хўжалиги институти қишлоқ хўжалиги профессори.

Ленинградга кўчиб ўтгандан сўнг, 1926—1933-йилларда – раҳбар. Бутуниттифоқ амалий ботаника ва янги экинлар институтининг маккажўхори бўлими (БАБЕИМБ; 1930-йилдан – БЎИ), БЎИ директори ўринбосари; Ўрта Осиё, Мўғулистон ва Кавказортида маданий ўсимликларни ўрганиш бўйича экспедицияларга раҳбарлик қилган.

1933-йил 5-мартда Ленинградда Бирлашган давлат сиёсий бошқармаси томонидан ҳибсга олинган, 29-октябрда Шарқий Сибир ўлкасида 3 йиллик сургунга ҳукм қилинган ва Иркуцкга юборилган. Сургун муддати тугагач, уруғлик лабораториясида, сўнг 1934-йилда ташкил этилган Иркуцк қишлоқ хўжалиги институтининг ўсимликчилик кафедраси мудири лавозимларида ишлаган. 1938-йил январ ойида унга диссертация ҳимоясисиз қишлоқ хўжалиги фанлари доктори илмий даражаси берилган.

Иккинчи марта 1938-йил 29-июнда гуруҳ ишида ҳибсга олиниб, қамоққа ташланган; 1939-йил 16-августда оқланиб озод қилинган.

Озодликка чиққанидан кейин Омскда яшаган, 1939—1945-йилларда – Омск қишлоқ хўжалиги институтининг ўсимликчилик бўлими мудири.

Иккинчи Жаҳон уруши тугаганидан кўп ўтмай, 1945-йилнинг ёзида Харковга кўчиб ўтган. Худди шу йилдан – Харков қишлоқ хўжалиги институтининг ўсимликчилик факултетида умрининг охиригача мудир бўлиб ишлаган.

Шу билан бирга, 1947—1960-йилларда Украина ўсимликчилик, селексия ва генетика илмий тадқиқот институти директорининг ўринбосари ва қишлоқ хўжалиги ўсимликлари экологияси лабораторияси мудири. Инглиз, франсуз ва немис тилларини билган.

Экспериментал стансиянинг, кейин эса БЎИнинг Украина бўлими директори бўлган. Николай Вавиловнинг ҳамроҳи. Николай Кулешов Вавиловнинг 1928-йил ёзида Украина БЎИ тажриба стансиясига ташрифларидан бирини шундай эслайди (улар биргаликда йиғиш майдонларига ташриф буюришади):

Николай Иванович Вавиловнинг қўлида дафтар бор эди: у саволлар бериб, кейин намуналарни кўриб чиқди. Баъзиларининг ёнида тўхтар ва бир неча сўз билан унинг эътиборини тортган нарсани тушунтирарди. Шундан сўнг, намуна янги тарзда тақдим этила бошланди, у илгари эътибордан четда қолган фазилатлар ва хусусиятларни очиб бера бошлади. Биз Украина кузги буғдой намуналарига ўтганимизда, мен Н. Ивановичнинг эътиборини тортдим. У менга шундай жавоб берди: „Бу жуда яхши пойдевор, унга асосланиб, сиз янада яхшироқ намуналарни яратишингиз керак. Ахир бизда буғдой бўйича салоҳият бор. Биз ундан фойдаланиш йўлларини топишимиз керак. Иш қийин ва узоқ. Ёшлар буни давом эттирадилар“[3].

Манбалар

  1. ↑ Кулешов, Николай „Книги геоботаник Николай Николаевич Кулешова“. нлр.ру. Қаралди: 11-июн 2023-йил.
  2. ↑ „Кулешов Николай Николаевич | Научная селскохозяйственная библиотека“. 2017-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-июл.
  3. ↑ Время[сайт ишламайди]

Ҳаволалар