Nikolay Shumilov
Николай Василевич Шумилов (1875-йил, Златоуст, Уфа губернаторлиги – 1919-йил 19-январ, Тошкент) – ХХ аср бошидаги рус инқилоби, болшевик, Совет ҳокимиятини ўрнатиш учун курашнинг фаол иштирокчиси. Ўрта Осиё, Тошкентдаги октабр қуролли қўзғолони иштирокчиси, Туркистон комиссарларидан бири.
| Николай Василевич Шумилов | |
|---|---|
русча: Николай Васильевич Шумилов | |
| Файл:Шумилов Н. В..ЖПГ | |
| Ишчи ва аскар депутатлар Тошкент кенгаши раиси | |
|
Мансаб даври 1918-йил ноябр – 1919-йил 19-январ | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1875-йил Златоуст, Уфа губернаторлиги, Россия империяси |
| Вафоти |
1919-йил 19-январ Тошкент, РСФСР |
| Сиёсий партияси | РСДИП (болшевиклар) |
| Турмуш ўртоғи | Александра Матвеевна |
| Дафн этилган жойи | Боткин кўчасидаги қабристон |
Таржимаи ҳоли
Николай Шумилов 1875-йилда Уфа вилояти, Златоуст тумани, Златоуст шаҳрида ишчи оиласида туғилган, ҳозирги шаҳар – Челябинск вилоятининг Златоуст шаҳар округининг маъмурий маркази ҳисобланади. Златоустдаги темир йўлда ишчи бўлиб ишлаган: йўл таъмирлаш бригадасида, локомотив депосида.
1904-йилдан Россия Социал-демократик меҳнат партияси (болшевиклар) аъзоси бўлган, 1918-йилда партия РКП (б) деб ўзгартирилган.
1905-1907-йиллардаги инқилоб даврида шаҳарнинг темир йўл туманидан РСДРПнинг Златоуст қўмитаси аъзоси бўлган. Кейин жанговар отряд командири, РСДРПнинг Курган қўмитаси аъзоси бўлган. РСДИП (болшевиклар) нинг Курган гуруҳида Николай Шумилов партиянинг „Николай Черний“ лақабини олган[1]. Курган шаҳрида рафиқаси Александра Матвеевна билан Дворянская кўчасида, Пшеничников уйида яшаган. 1908-йил 31-декабрда оиласи Пшеничниковдан Скобелевская кўчаси 18-сонли Э. А. Коврижнийнинг уйига кўчиб ўтган. 5-январда Николай Василевич ревматизм билан касалхонага борди. Улар 1908-йил 15-январда ҳибсга олинган. 1909-йил 21-февралда Александра Матвеевна Шумилова „жамоат тинчлигига зид мақсадда портловчи моддалар ва бомбаларни сақлашда айбдор“ деб топилиб, Нерчинскда 15 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган. Николай Шумилов бу ишда иштирок этмаган. Дастлабки ҳибсга олиш муддати тугагач, қамоқдан озод этилган. Николай Шумилов полицияга ёзма равишда „менинг судланган рафиқам Александра Матвеевна Шумилова билан оғир меҳнатга эргашмоқчи эмаслиги“ ҳақида ёзма хабар берган[2].
1909-йилда қамоқдан қочиб (ёки дастлабки ҳибсга олиш муддати тугагандан сўнг) у Тошкент темир йўл устахоналарига механик бўлиб ишга кирди ва у ерда социал-демократик доира ташкилотчилари ва раҳбарларидан бирига айланди. 1913-йил январ ойида ҳукуматга қарши варақалар тузгани, чиқаргани ва тарқатгани учун у абадий яшаш учун Енисей вилоятига сургун қилинди. У билан бирга Лукия (Лукеря) Ивановна Солкина ихтиёрий сургунга йўл олди.
1917-йилдаги Феврал инқилоби билан чиқарилган. 1917-йилда Тошкент партия қўмитаси, сентабрдан Тошкент Совети ижроия қўмитаси аъзоси бўлган. 1917-йил сентабрдан Ҳарбий инқилобий қўмита аъзоси. Тошкентдаги октабр қуролли қўзғолони иштирокчиси. Тошкент темир йўл бошқармаси бошлиғи. 1918-йил апрелдан Туркистон Совет Федератив Республикаси темир йўллари халқ комиссарининг ўринбосари. 1918-йил июлдан Туркия Республикаси Ҳарбий-сиёсий штаб-квартираси аъзоси. 1918-йил ноябрдан Тошкент ишчи ва солдат депутатлари кенгаши раиси бўлган.
Николай Василевич Шумилов 1919-йил 19-январда Турк республикаси ҳарбий комиссари К. П. Осипов буйруғи билан РСФСР Туркистон Совет Федератив Республикаси (ҳозирги Ўзбекистон Республикасининг пойтахти), Сирдарё вилояти Тошкент тумани, Тошкент шаҳридаги Советларга қарши Тошкент қўзғолони пайтида отиб ўлдирилган.
Қўзғолон бостирилгандан сўнг, 1919-йил 26-январда қатл қилинган жойдан унчалик узоқ бўлмаган Искандар майдонида – 2-пиёда полкининг казармаларида (қўзғолончилар штаб-квартираси) Туркистон комиссарларининг тантанали дафн маросими бўлиб ўтган. 1923-йилда бу ерда Ўзбекистон Компартияси Марказий назорат комиссияси раиси М. П. Кафанов дафн этилган ва майдон унинг номи билан атала бошлаган. 1970-йилларда инқилобчилар ва партия етакчилари қабри бўлган ҳудуд „Коммунарлар майдони“ деб номланган. Кейинчалик темирйўлчилар боғидаги оммавий қабр устига уларга ҳайкал ўрнатилган. 2000-йилда Кафанов майдонидаги комиссарларнинг дафн этилган жойидаги Обелиск демонтаж қилинган ва комиссарларнинг хоклари Тошкент шаҳрининг „Коммунистик қабристон“ деб номланган Боткин кўчаси бўйлаб жойлашган 1-сонли қабристонга қайта кўмилган.
Хотира
Тошкент шаҳридаги вокзал яқинидаги кўчалардан бирига Н. В. Шумилов номи берилган.
14 нафар Туркистон комиссарлари ҳайкали 1962-йилда Тошкентдаги Вокзал майдонида ўрнатилган. Ёдгорлик муаллифлари ҳайкалтарош Д. Б. Рябичев, меъморлар Н.Миловидов ва С.Озҳегов. 1996-йилда ёдгорлик демонтаж қилинган.
Шумиловский шаҳарчаси – Тошкент шаҳрининг Яшнобод туманидаги Чкаловская метро бекати, ҳозирги "Дўстлик" ва Куйбишев шоссеси (ҳозирги Фарғона йўли – Фарғона шоссеси) оралиғидаги ҳудуд.
Дастлаб, 20-йилларнинг ўрталарида темир йўлчилар оилалари учун қишлоқ сифатида қурилган ва „Гудок“ уй-жой бирлашмаси деб номланган. Кейин Н. В. Шумилов шарафига ном олган. Кейин қишлоқда ҳарбийлар учун уйлар қурила бошланди, шунинг учун у норасмий „Воэнка“ номини олган. Ҳозир ушбу жой „Пулемас шаҳарчаси“ номини олган.
Совет даврида Тошкентдаги 60-мактаб Шумилов номи билан аталган.
Оиласи
Хотини – Александра Матвеевна Шумилова, дастлабки шарифи Литкина, Оренбург губернияси, Челябинск уэзди, Звериноголовская қишлоғидаги казак қизи бўлган.
Манбалар
- ↑ „Песня „крамолная“ из печатни подполной“. 2014-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-август.
- ↑ „Зауралская генеалогия. СХВАТКА (ЭПИЗОДИ ПРОТИВОБОРСТВА ЖАНДАРМСКО-ПОЛИЦЕЙСКИХ ОРГАНОВ И РЕВОЛЮЦИОННИХ БОЕВИКОВ)“. 2014-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-август.