Nilometr

Нилометр йил давомидаги сув тошқини мавсумида Нил дарёсининг сувини баландлик даражасини ўлчаш учун ишлатилади. Мисрда тирсак бирлигида созланган нилометрларнинг учта асосий тури мавжуд:

Вертикал устун
Нил дарёсига олиб борадиган зинапоя
Қудуқли чуқур қудуқ

Агар сув сатҳи паст бўлса, озиқ-овқат ҳам камроқ бўлар, агар сув сатҳи жуда баланд бўлса, бу ҳам ҳалокатли бўлар эди. Унумдор тупроққа эга бўлиш учун ва далалар учун сув тошқини қанчалик муҳим эканлигини кўрсатадиган ўзига хос белги бор эди^[1].

Июл ва ноябр ойлари орасида Миср орқали ўтадиган Нил дарёси қирғоқларини бузиб юборди. қўшни сув тошқинларини қоплаган эди. Сувлар тахминан сентябр ва октябр ойларида камайди ва экин майдонлари устида қора лойдан иборат жуда унумдор лой қодиқлари қолдирди.

Қадимги мисрликлар ўз йилларини ажратган уч фаслдан бири Ахет ёки тошқинлар мавсуми эди.

Йиллик сув тошқини Миср цивилизацияси учун катта аҳамиятга эга эди. Кучли бўлмаган сув тошқини қишлоқ хўжалиги ривожланишини учун муҳим омил эди; Бироқ, одатдагидан кўра камроқ бўлган сув тошқинлари очарчиликка олиб келар, аммо сув тошқинларини кўп бўлиши худди шундай ҳалокатли бўлиб, тошқин текисликларда қурилган иншоатларни кўп қисмини ювиб кетар эди. Милодий 622-999 йиллардаги ёзувлар шуни кўрсатадики, йилларнинг 28 фоизи сувга чўмиш даражаси кутилганидан паст бўлган.^[1]

Кейинги сув тошқини ҳажмини башорат қилиш қобилияти қадимги Миср руҳонийларининг сирининг бир қисми эди.

Нилометр учун энг оддий дизайн дарё сувига ботган вертикал устун эди. Сувнинг чуқурлигини кўрсатадиган белгиланган даража мавжуд. Ушбу оддий кўринишниà Қоҳира марказидаги Ал -Равда оролида ҳали ҳам кўриш мумкин.^[1]

Нилнинг сувини ҳажмини ўлчашнинг яна бир йўли пастки сувга олиб борадиган бир гуруҳ зинапоялардан иборат эди. Асвандаги Бу жой Миср тарихида ҳам алоҳида аҳамиятга эга бўлган.

Фойдаланилиши

Нилометрлар фир’авнлар ҳукумдорлиги даврида пайдо бўлган бўлса-да, улардан кейинчалик Мисрда ҳукмронлик қилганлар ҳам фойдаланганлар. Ниломертларнинг баъзилари Рим даврида қурилган.

ХХ асрга келиб Нилнинг йиллик сув тошқлари сезиларли даражада камаяди, кейин эса Асван тўғонининг қурилиши билан бутунлай тошқинлар тўхтайди. Асванни баланд тўғонлари Миср ва унинг қишлоқ хўжалигига ҳамда ниломертга ҳам катта таъсир ўтказади.

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Бриан Фаган. Тҳе Греат Wарминг: Cлимате Чанге анд тҳе Рисе анд Фалл оф Cивилизатионс. Блоомсбурй Публишинг, 1 Аугуст 2010 — 167-бет. ИСБН 978-1-59691-780-4.

[Fagan20104-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Бриан Фаган. Тҳе Греат Wарминг: Cлимате Чанге анд тҳе Рисе анд Фалл оф Cивилизатионс. Блоомсбурй Публишинг, 1 Аугуст 2010 — 167-бет. ИСБН 978-1-59691-780-4.

[1]