Nissel moddasi

Ниссел моддаси — (ёки: базофил Ниссел моддаси, Ниссел субстансияси, Ниссел хроматофил моддаси, тигроид моддаси, тигроид) — Ниссел билан бўяш усули орқали нейронда аниқланган донадор эндоплазматик тўрнинг яссиланган систерналарининг тўпланишидан ҳосил бўлган модда[1].
Тарихи
Ушбу модда Франц Ниссел томонидан ўзининг талабалик йилларида ихтиро қилинган усули ёрдамида кашф этилган (метилен кўки, кейин спиртли ичимликлар билан ювиш).
Жойлашуви

Нерв ҳужайраси калта ўсимтаси — дендритларида ва ситоплазмасидаги ўзак атрофида жойлашган. Бу модда нейроннинг узун ўсимтаси — аксон ажраладиган қисмида учрамайди. Ушбу модда гистологик препаратни Ниссел усули билан тионин ёки зангори толуидин билан бўялгандагина микроскопда кўринганлиги учун шундай номланган. Электрон ва фазоконтраст микроскопи билан хроматофил модданинг ҳар бир тўплами мураккаб тузилган. Ниссел (тигроид) моддаси икки қават нозик эндоплазматик тўрсимон тузилишга эга бўлиб, улар ўзаро анастомоз ҳосил қилувчи параллел найчалар ёки юпқа пуфакчалар билан қопланган. Мазкур пуфакчалар орасида доначалар тўплами бўлиб, Ниссел моддаси нуклеопротеидлардан ташкил топган[2].
Таркиби

Нерв ҳужайрасининг протоплазмасида нуклеопротеидлар, липидлар билан қўшилган бўлиб, липоротоид кўринишида жойлашади. Нерв ҳужайрасининг ситоплзамасидаги аксон жойлашган қисмида Фосфатазанинг энг активлиги юқори бўлади. Бу ўзакда аксоннинг нормал ишлаши учун зарур бўлган рибонуклеопротидларнинг тезкор парчаланиши кузатилади[3].
Аҳамияти
Ҳужайра чарчаган, қўзғалган ва наркоз ҳолида бўлган вақтида Ниссел моддаси камайиб кетади ёки йўқолиб кетади ҳамда, дам олганда яна тикланади. Шунинг учун у ҳужайранинг энергетик моддаси бўлса керак деган тахминлар мавжуд. Айрим касалликларда Ниссел моддаси йўқолиб кетади ва бу ҳолатга тигролиз ёки хроматолиз дейилади.
Манбалар
- ↑ С. Л. Кузнецов, Н. Н. Мушкамбаров. Гистология, ситология ва эмбриология: дарслик. — 3-нашр, Рев. ва қўшимча .. — МЧЖ нашриёти тиббий ахборот агентлиги, 2016. — П. 202-203. — 640 б.
- ↑ Содиқова Г.Қ. ва бошқалар. Болалар неврологияси, 2021, тОСҲКЕНТ: "НАВРО'З" — 11-бет. ИСБН 978-9943-601-47-5.
- ↑ Ю. И. Афанасев, Н. А. Юрина, Э. Ф. Котовский ва бошқалар Гистология: Дарслик. — 5-нашр, қайта кўриб чиқилган. ва қўшимча .. — „Тиббиёт“, 2002. — С. 275-277. — 744 б.