Ноасауридаэ (талаффузи: ноазаврид) — бўр ва, эҳтимол, юра даврларида яшаган сератозаврлар туркумидан бўлган тероподли динозаврлар оиласи. Одатда ноасауридаэлар майда йиртқич ва/ёки балиқхўр бўлиб, тана тузилиши содда бўлган. Cератосауриалардан (серотозавр) фарқли ўлароқ, Лимусаурус ва Бертҳасаура туркуми фитофаг ёки ҳамма нарса билан озиқланувчи ҳайвонлар бўлган.

Ноасауридаэ
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Ҳайвонот
Тип: Хордалилар
Синф: Динозаврлар
Туркум: Калтакесаклар
Уруғ: Cератосауриа
Халқаро илмий номи
Ноасаурус

Ноасауридаэ қолдиқлари Жанубий Америка, Африка (жумладан, Мадагаскар), Осиё ва Австралиядаги конлардан топилган. Энг яхши ўрганилган ноасауридаэлардан бири Мадагаскарнинг юқори бўр давридаги Масиакасаурусдир. Яхши сақланган қолдиқлар орасида Хитойнинг юқори юра давридаги Лимусаурус ва Бразилиянинг қуйи бўр давридаги Бертасаура ноасауридаэ оиласига мансуб деб ҳисобланган[1].

Таснифлаш

Ноасауридаэ оиласи 1980-йилда палеонтологлар Жосе Бонапарт ва Жаиме Пауэлл томонидан Аргентинанинг Маастрихтлик ярусларидан топилган, шу жумладан бу оилага фақат Ноасаурус тури мансублиги аниқланган. Тур ва оиланинг номи испанча Аргентина шимоли-ғарбий номидан олинган — нороэсте Аргентина ва қадимги юнонча: σαῦρος [саурос] — „калтакесак“ деган маънони билдиради. Ҳозирги вақтда ноасауридаэс оиласига Ноасаурусга яқинроқ бўлган барча тероподлар киради[2].

Ташқи таксономияси

Дастлаб Бонапарт ва Пауэлл Ноасаурусни кичик ўлчамда эканлиги (турли ҳисоб-китобларга кўра, узунлиги тахминан 1,5 ёки 3 м) учун Cоэлуросауриа гуруҳига (селурозавр) мансуб дея тахмин қилишган. Замонавий филогенетик таҳлиллар ноасауридаэлар ва абелисаураэлар ўртасидаги яқин муносабатлар ҳақида сўз очишга имкон беради, шунинг учун бу икки таксонни Абелисауриа туркумига боғлайди[3].

Ванг ва бошқалар (2017) муқобил топологияни қўллаб-қувватладилар, бу топологияда абелисауридаэ (абелизаврид) лар ноасауридаэлар(ноазавридлар) га қараганда cератосауридаэ (серотозавр) ларга яқинроқдир. Делcоуртнинг мунозарали таксономиясида (2018) ноасауридаэлар, абелисауридаэлар ва cератосауридаэларни ўз ичига олган туркум Cератосауроидеа деб аталади (таксон Абелисауриа / Абелисауроидеа синфига мос келади).

Ички таксономияси

Велоcисаурус реконструкцияси
Элапҳросауринаэ синфининг энг кўп ўрганилган аъзоси Лимусауруснинг скелетини қайта тиклаш

Ноасауридларни иккита асосий туркумга (кичик оилаларга) ажратиш мумкин: Ноасауринаэ ва Элапҳросауринаэ . Биринчи гуруҳ Элапҳросаурус, Абелисаурус, Cератосаурус ёки Аллосаурус’дан кўра Ноасаурус ва у билан чамбарчас боғлиқ бўлган барча таксонлар сифатида белгиланади. Иккинчи тоифага Ноасаурус, Абелисаурус, Cератосаурус ёки Аллосаурус га қараганда Элапҳросаурус ва унга яқинроқ бўлган барча таксонлар киради.

Бир қатор филогенетик таҳлиллар Элапҳросауринаэ ни Абелисауроидеа бўлмаган базал сератозаврлар (Cератосауриа) синфи ёки туркуми сифатида аниқлаган.

Ноасауридаэлар гуруҳига кўплаб турлар киритилган. Турларнинг кўпчилиги парча-парча қолдиқлардан аниқланган бўлиб, бу уларнинг аниқ таснифини қийинлаштиради.

Филогения

Манбалар

  1. ↑ Рауҳут, Оливер W. М.; Cаррано, Маттҳеw Т. (2016-04-22). "Тҳе тҳеропод диносаур Элапҳросаурус бамберги Жаненсч, 1920, фром тҳе Лате Журассиc оф Тендагуру, Танзаниа" (эн). Зоологиcал Жоурнал оф тҳе Линнеан Соcиэтй 178 (3): 546–610. дои:10.1111/зож.12425. ИССН 0024-4082. 
  2. ↑ Wанг, С.; Стиэглер, Ж.; Амиот, Р.; Wанг, Х.; Ду, Г.-Ҳ.; Cларк, Ж.М.; Ху, Х. (2017). "Эхтреме Онтогенетиc Чангес ин а Cератосауриан Тҳеропод". Cуррент Биологй 27 (1): 144–148. дои:10.1016/ж.cуб.2016.10.043. ПМИД 28017609. ҳттп://www.cелл.cом/cуррент-биологй/пдф/С0960-9822(16)31269-6.пдф. 
  3. ↑ Cаррано, Маттҳеw Т.; Сампсон, Сcотт Д. (2008-01-01). "Тҳе Пҳйлогенй оф Cератосауриа (Диносауриа: Тҳеропода)". Жоурнал оф Сйстематиc Палаэонтологй 6 (2): 183–236. дои:10.1017/С1477201907002246. ИССН 1477-2019. Арчивед фром тҳе оригинал он 2018-05-22. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20180522041318/ҳттпс://пдфс.семантиcсчолар.орг/97ба/4ба82753286ээ9а105аээc4д97эc2д5фc585.пдф. Қаралди: 2022-10-07. Ноасауридаэ]]

Адабиётлар