Ziyosfera

Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro): Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)]]
{{Maʼnolari|Nodir devonbegi madrasasi (maʼnolari)}}
{{Madrasa
|Oʻzbekcha nomi        = Nodir devonbegi madrasasi
|Asl nomi  =
|Tasvir            = Madrasah_of_Nadir_Devanbegi._Bukhara.jpg
|Tasvir imzosi    = Nodir devonbegi madrasasi bosh fasadi
|Tasvir kengligi      = 250px
|Mamlakat                  = Oʻzbekiston
|Hudud turi            = viloyat
|Hudud                  = Buxoro viloyati
|Joylashuv nomi = shahar
|Joylashuvi          = Buxoro
|Manzil                  = J. Ikromiy MFY<br/>Mehtar anbar koʻchasi<br/>([[Labihovuz ansambli]])
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec =
  |region    = 
  |CoordScale =
|Maqomi                  = davlat himoyasida<ref name="Lex">{{web manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/4543266|title=Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори|website=Lex.uz|accessdate=2020-09-22|deadlink=no}}</ref>
|Maktab yoʻnalishi          = sunniy
|IDB                    =
|Mulkdor            = Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy me'ros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
|Madrasa turi              = Katta
|Meʼmoriy uslub    = Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi
|Loyiha muallifi          =
|Meʼmor              =
|Binokor              =
|Binokorlik tashabbuschisi = [[Nodir devonbegi]]
|Homiylar          = [[Nodir devonbegi]]
|Asosiy sana          = {{Diqqatga sazovor joylar/Sana||||||}}
|Qurila boshladi    = [[1619-yil]]
|Qurilib bitkazildi = [[1620-yil]]
|Mudarris                    =
|Maqomi                    = Davlat himoyasida
|Holati              =
|Umumiy maydoni          =
|Oʻlchami                =
|Hovli maydoni      =
|Gumbazlar soni      =
|Balandligi                  =
|Gumbaz balandligi          =
|Gumbaz yoʻgʻonligi          =
|Hujralar soni    =
|Qurilish materiali                = Pishiq g'isht
|Sayt                    =
|Commons                  = Bukhara divan begi madrasa
}}
 
'''Nodir devonbegi madrasasi''' (asl nomi: Nadr devonbegi madrasasi) — [[Buxoro]]dagi [[meʼmorlik|meʼmoriy]] [[yodgorlik]]. [[Buxoro xonligi|Buxoro xoni]] [[Imomqulixon|Imomqulixonning]] [[vazir]]i Nodir devonbegi (Nodir mirzo Togʻay ibn Sulton) qurdirgan ([[1622]]—[[1623]]). Nodir Devonbegi madrasasi Buxoroning eski shahar qismida joylashgan. [[Labihovuz ansambli|Labi-hovuz ansamblining]] [[sharq]]iy qismida joylashgan. Hozirgi kunda madrasa [[Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati]]ga kiritilgan.
== Tarixi ==
Nodir Devonbegi madrasasi [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligida]] hukmronlik qilgan [[ashtarxoniylar]] sulolasi vakili [[Imomqulixon]] davrida 1622—1623-yilllarda Nodir devonbegi tomonidan bunyod etilgan. Madrasa 71 hujrali boʻlib, Mulla Shamsiddin guzarida boʻlgan. Tadqiqotchi olim [[Abdusattor Jumanazar|Abdusattor Jumanazarov]] ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Mazkur madrasa faoliyatiga oid ikkita vaqf hujjati saqlanib qolgan. Vaqf hujjatlaridan biri Buxoro amiri [[Amir Shohmurod]] davrida koʻchirilgan. Mazkur vaqf hujjati 1642-yil 17-iyul kuni rasmiylashtirilgan. Vaqf hujjatida shunday maʼlumot keltirilgan: „Hazrat Tagʻoyi Abdullaxon qisqa davrda Buxorodagi Sarrafon guzari sharqida pishiq gʻisht va toshdan masjid, ikki qavatli madrasa va hovuz qurdirdi“ — deb yozilgan. Nodir Devonbegi madrasasida 1 nafar mudarris dars oʻtgan boʻlib, yillik maoshi 500 tangani va 100 man gʻallani tashkil etgan. Mudarris talabalarga furu’ fiqh, usul kabi fanlardan dars bergan{{sfn|Jumanazar|2017|с=231}}. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq ikkinchi vaqf Buxoro amiri [[Amir Haydar]] davrida 1810-yil dekabr oyida rasmiylashtirilgan. Nodir Devonbegi madrasasiga oid ayrim arxiv hujjatlari saqlangan boʻlib, unga koʻra madrasada mufti dars oʻtgan boʻlib, uning yillik maoshi 2600 tangani tashkil etgan{{sfn|Jumanazar|2017|с=232}}. Hozirgi kunda madrasa hovlisida sayyohlar uchun milliy musiqa va folklor tomoshalar oʻtkazib kelinadi{{sfn|Ражабов|2016|p=160}}. Bundan tashqari madrasada hunarmandchilik ustaxonalari ham faoliyat yuritib kelmoqda.
 
== Meʼmorchiligi ==
Dastlab [[karvonsaroy]] sifatida [[qurilish|qurilgan]], [[xon]]ning [[qaror]]i bilan [[madrasa]]ga aylantirilgan. Unda madrasalarga xos [[ayvon]], [[masjid]] va katta [[dars]]<nowiki/>xona yoʻq, [[hovli]] atrofi 4 tomondan 2 qavatli kichik [[hujra]]lar bilan oʻralgan. Hujralarga [[oʻymakorlik|oʻymakori]] usulida bezatilgan eshiklar, eshiklar tepasidagi [[tobadon]]ga [[panjara]]lar oʻrnatilgan. Hovliga pishik [[gʻisht]] yotqizilgan. Bosh [[tarz]]i [[maydon]]ga qaragan. Old tomonida [[hovuz]] bor. [[Peshtoq|Peshtogʻi]] oʻziga xos mahobatli va serhashamdir. Undagi [[oʻsimlik]]simon [[naqsh]]lar orasida kuyoshga intilayotgan [[afsona]]viy [[humo|xumo]] [[qushlar|qush]]i va [[bugʻusimonlar|bugʻu]]ning oʻtlab yurgan [[tasvir]]i [[koshin]]<nowiki/>kori [[bezak]]lari yorqin [[boʻyoqlar]]da aks ettirilgan. [[Hoshiya]]lariga, [[kitoba]]siga [[arab yozuvi|arabiy yozuvlar]] bitilgan. Ustungoʻshasi buramasimon. Peshtogʻining 2 yon [[qanot]]idagi 2 qavatli 3 tadan chuqur [[ravoq]]li [[peshayvon]] aloqida zeb berib [[pardozlash|pardozlangan]]. Burchaklaridagi 2 [[guldasta]] ravoqlardagi naqshlar bilan oʻzaro uygʻunlashgan. Madrasa [[tarh]]i 52x49 m, hovli 34 xZO m. Nodir Devonbegi madrasasi bir necha marta [[taʼmirlash|taʼmirlanib]], gumbaz, ravoq va devorlaridagi [[namlik]] yoʻqotilib, buzilib ketgan hujralari qayta tiklandi. [[Samarqand]] va [[Buxoro]] [[usta]]larining saʼyharakatlari bilan bosh tarzi qayta [[jilolash|jilolandi]].<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
=== Ilmiy adabiyotlar ===
* {{Kitob manbasi|author=Jumanazar A.|title=Buxoro taʼlim tizimi tarixi|date=2017|publisher=Akademnashr|location=Toshkent|pages=592|isbn=978-9943-4728-2-2|ref=Jumanazar}}
* {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ, Иноятов С.|title= Бухоро тарихи|date=2016|publisher=Тафаккур нашриёти|location=Tошкент|pages=460|isbn=978-9943-24-119-0|ref=Ражабов}}
 
 
 
{{OʻzME}}
{{Buxorodagi diqqatga sazovor joylar}}
{{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}}
 
[[Turkum:Buxoro madrasalari]]
[[Turkum:Buxoro meʼmoriy yodgorliklari]]
[[Turkum:XVII asrda qurilgan madrasalar]]
[[Turkum:1620-yilda qurilgan madrasalar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nodir devonbegi madrasasi (maʼnolari).
Madrasa
Nodir devonbegi madrasasi
Nodir devonbegi madrasasi bosh fasadi
Mamlakat  Oʻzbekiston
Hudud Buxoro viloyati
Shahar Buxoro
Manzil J. Ikromiy MFY
Mehtar anbar koʻchasi
(Labihovuz ansambli)
Maktab yoʻnalishi sunniy
Mulkdor Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy me'ros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
Madrasa turi Katta
Meʼmoriy uslub Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi
Binokorlik tashabbuschisi Nodir devonbegi
Homiylar Nodir devonbegi
Binokorlik 1619-yil—1620-yil
Maqomi Davlat himoyasida
Qurilish materiali Pishiq g'isht
Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro) Vikiomborda


Nodir devonbegi madrasasi (asl nomi: Nadr devonbegi madrasasi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Buxoro xoni Imomqulixonning vaziri Nodir devonbegi (Nodir mirzo Togʻay ibn Sulton) qurdirgan (1622—1623). Nodir Devonbegi madrasasi Buxoroning eski shahar qismida joylashgan. Labi-hovuz ansamblining sharqiy qismida joylashgan. Hozirgi kunda madrasa Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nodir Devonbegi madrasasi Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniylar sulolasi vakili Imomqulixon davrida 1622—1623-yilllarda Nodir devonbegi tomonidan bunyod etilgan. Madrasa 71 hujrali boʻlib, Mulla Shamsiddin guzarida boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Mazkur madrasa faoliyatiga oid ikkita vaqf hujjati saqlanib qolgan. Vaqf hujjatlaridan biri Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida koʻchirilgan. Mazkur vaqf hujjati 1642-yil 17-iyul kuni rasmiylashtirilgan. Vaqf hujjatida shunday maʼlumot keltirilgan: „Hazrat Tagʻoyi Abdullaxon qisqa davrda Buxorodagi Sarrafon guzari sharqida pishiq gʻisht va toshdan masjid, ikki qavatli madrasa va hovuz qurdirdi“ — deb yozilgan. Nodir Devonbegi madrasasida 1 nafar mudarris dars oʻtgan boʻlib, yillik maoshi 500 tangani va 100 man gʻallani tashkil etgan. Mudarris talabalarga furu’ fiqh, usul kabi fanlardan dars bergan[1]. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq ikkinchi vaqf Buxoro amiri Amir Haydar davrida 1810-yil dekabr oyida rasmiylashtirilgan. Nodir Devonbegi madrasasiga oid ayrim arxiv hujjatlari saqlangan boʻlib, unga koʻra madrasada mufti dars oʻtgan boʻlib, uning yillik maoshi 2600 tangani tashkil etgan[1]. Hozirgi kunda madrasa hovlisida sayyohlar uchun milliy musiqa va folklor tomoshalar oʻtkazib kelinadi[2]. Bundan tashqari madrasada hunarmandchilik ustaxonalari ham faoliyat yuritib kelmoqda.

Meʼmorchiligi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dastlab karvonsaroy sifatida qurilgan, xonning qarori bilan madrasaga aylantirilgan. Unda madrasalarga xos ayvon, masjid va katta darsxona yoʻq, hovli atrofi 4 tomondan 2 qavatli kichik hujralar bilan oʻralgan. Hujralarga oʻymakori usulida bezatilgan eshiklar, eshiklar tepasidagi tobadonga panjaralar oʻrnatilgan. Hovliga pishik gʻisht yotqizilgan. Bosh tarzi maydonga qaragan. Old tomonida hovuz bor. Peshtogʻi oʻziga xos mahobatli va serhashamdir. Undagi oʻsimliksimon naqshlar orasida kuyoshga intilayotgan afsonaviy xumo qushi va bugʻuning oʻtlab yurgan tasviri koshinkori bezaklari yorqin boʻyoqlarda aks ettirilgan. Hoshiyalariga, kitobasiga arabiy yozuvlar bitilgan. Ustungoʻshasi buramasimon. Peshtogʻining 2 yon qanotidagi 2 qavatli 3 tadan chuqur ravoqli peshayvon aloqida zeb berib pardozlangan. Burchaklaridagi 2 guldasta ravoqlardagi naqshlar bilan oʻzaro uygʻunlashgan. Madrasa tarhi 52x49 m, hovli 34 xZO m. Nodir Devonbegi madrasasi bir necha marta taʼmirlanib, gumbaz, ravoq va devorlaridagi namlik yoʻqotilib, buzilib ketgan hujralari qayta tiklandi. Samarqand va Buxoro ustalarining saʼyharakatlari bilan bosh tarzi qayta jilolandi.[3]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ 1,0 1,1 Jumanazar 2017.
  2. ↑ Ражабов 2016, s. 160.
  3. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ilmiy adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Jumanazar A.. Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592-bet. ISBN 978-9943-4728-2-2. 
  • Ражабов Қ, Иноятов С.. Бухоро тарихи. Tошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460-bet. ISBN 978-9943-24-119-0. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nodir_Devonbegi_madrasasi?oldid=218720" dan olindi