Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Noor Jehan

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ноор Жеҳан
نور جہاں
Таваллуди
Аллаҳ Ракҳи Wасаи

21-сентябр 1926-йил
Касур, Панжоб провинсияси
Вафоти 23-декабр 2000-йил(2000-12-23)
(74 ёшда)
Карачи, Синдҳ, Пакистан
Касби
  • Мусиқа бастакори
  • Актриса
  • Режиссор
Фаолият йиллари 1935—1997-йиллар
Турмуш ўртоғи
Шаукат Ҳуссаин Ризви
(турм. 1944; ажр. 1953)

Эжаз Дуррани
(турм. 1959; ажр. 1970)
Болалари 5 нафар
Мукофотлари 15 та Нигар мукофоти

Ноор Жеҳан (талаффузи: Нур Жеҳан; Нооржеҳан 1926-йил 21-сентябр — 2000-йил 23-декабрда туғилган)[1][2] — ўзининг Малика-э-Тараннум (Оҳанг маликаси) фахрий унвони билан ҳам танилган панжоблик қўшиқчи ва актриса бўлиб, аввал Ҳиндистонда, кейин эса Покистон киносида суратга тушган. Унинг фаолияти олтмиш йилдан ортиқ давом этган (1930—1990-йиллар). Ҳиндистон яриморолидаги энг буюк ва энг нуфузли қўшиқчилардан бири деб ҳисобланган Ноор Жеҳанга Покистонда Малика-э-Тараннум фахрий унвони берилган[2]. У ҳинд классик мусиқаси билан бир қаторда бошқа мусиқий жанрларда ҳам фаолият юритган[3].

У Аҳмед Рушди билан бир қаторда Покистон киноси тарихидаги энг кўп кино қўшиқларига овоз бериш бўйича рекордчи ҳисобланади. У турли тилларда, жумладан, урду, ҳинд, панжоб ва синдҳи тилларида 10 000 га яқин қўшиқ ёзган[4]. У ярим асрдан ортиқ давом этган фаолияти давомида 1148 та Покистон филмида жами 2422 та қўшиқ куйлаган[5][6]. У шунингдек, биринчи покистонлик аёл режиссор ҳисобланади[7].

Ёшлиги

Ноор Жеҳан Панжоб, Британия Ҳиндистони, Касур шаҳарларида Пунжоб мусулмон оиласида Аллаҳ Ракҳи Васай номида дунёга келган[8] Имдад Али ва Фатеҳ Бибининг ўн бир фарзандидан бири эди[9][10].

Ямла Жаттнинг афишаси (1940) Ноор Жеҳан, М. Исмоил, Пран

Фаолияти

Ҳиндистондаги фаолияти

Ноор Жеҳан 1946-йилда „Ҳумжоли“ филмида

Жеҳан олти ёшида қўшиқ айтиш ва анъанавий халқ театрига иштирок этишга қизиқган[11][12]. Унинг қўшиқчилик қобилиятини пайқаган отаси уни Устоз Ғулом Муҳаммаднинг қўл остига мумтоз қўшиқчилик бўйича дастлабки тайёргарликка жўнатган[13]. Калкуттада 11 ёшида машғулотларни бошлаган Ноорага ҳинд классик мусиқасининг Патиала Гҳарана анъаналари ва тумри, дҳрупад ва кҳялнинг классик шакллари ўқитилган[14]. Тўққиз ёшида Ноор Жеҳан панжоблик мусиқачи Ғулам Аҳмад Чишти эътиборини тортди, у кейинчалик уни Лаҳорга чақиради. У ижро этиши учун баъзи ғазаллар, наъатлар ва халқ қўшиқларини басталаган. Касбий таълимни тугатгандан сўнг, Жеҳан Лаҳордаги синглиси билан бирга қўшиқ айтишни давом эттирди ва одатда кинотеатрларда филмлар намойиш этилишидан олдин жонли қўшиқ ва рақс томошаларида қатнашди[8]. Театр эгаси Диван Сардари Лал 1930-йилларнинг бошларида уни Калкуттага олиб кетди ва бутун оила Аллаҳ Васай ва унинг катта опалари Эиден Баи ва Ҳаидер Банди кино карераларини ривожлантириш умидида Калкуттага кўчиб ўтишди. Мукҳтар Бегум (актриса Сабиҳа Кҳанум эмас иккисида ҳам бир хил тахаллус бўлган) опа-сингилларни кинокомпанияларга киришга ундади ва уларни турли продюсерларга тавсия қилган. У шунингдек, уларни майдан театрига (катта томошабинларни сиғдирадиган чодирли театр) эгалик қилган эри Агҳа Ҳашар Кашмирининг театрида ҳам фаолият олиб борган. Унинг катта опаларига Сетҳ Сукҳ Карнани компанияларидан бири Индира Мовиэтоне билан ишлаш таклиф қилинди ва улар Пунжаб Маил номи билан танилишди[9].

1935-йилда КД Меҳра панжаб тилида „Пинд ди Кури“ филмини суратга олди, унда Ноор Жеҳан ўз опалари билан бирга рол ижро этди ва „Лангҳ ажа патан чанаан да о яар“ панжаб тилидаги қўшиғини куйлади, бу унинг энг биринчи мувофаққиятга айланди. Кейин у худди шу компаниянинг Миссар Ка Ситара (1936) номли филмида рол ижро этди ва мусиқа бастакори Дамодар Шарма учун қўшиқ куйлади. Жеҳан, шунингдек, Ҳеэр-Сайял (1937) филмида Ҳеэрнинг бола ролини ижро этган. Унинг ўша даврдаги машҳур қўшиқларидан бири „Шала жаwаниян маней“ Далсукҳ Панчоли панжоб филми „Гул Бакавли“ (1939). Калкуттада бир неча йил ўтгач, Жеҳан 1938-йилда Лаҳорга қайтиб келди. 1939-йилда таниқли мусиқа режиссёри Ғулом Ҳайдер Жеҳан учун қўшиқлар ёзди, бу унинг эрта машҳур бўлишига олиб келди.

1942-йилда у Пран билан бирга Кҳандаан (1942) филмида бош ролни ижро этган[15]. Бу унинг биринчи роли эди ва филм катта муваффақиятга эришган. Кҳандаан филмининг муваффақияти унинг режиссор Сед Шаукат Ҳусайн Ризви билан Бомбайга кўчиб ўтишига сабаб бўлган. Дуҳаи (1943) филимда Жеҳан овозини Ҳусн Бано исмли актрисага берган. Ҳудди ўша йили Ноор Ризвига турмушга чиқган[16]. Кейинчалик Покистонга кўчиб ўтган Ноор Жеҳан Ҳиндистон кино саноатининг 1945-йилдан 1947-йилгача энг йирик кино актрисаларидан бири эди. Унинг филмлари: Бади Маа, Зеэнат, Гаон Ки Гори (барчаси 1945-йил), Анмол Гҳади (1946), Мирза Саҳибон (1947) ва Жугну (1947) 1945-йилдан 1947-йилгача бўлган даврларда энг кўп даромад келтирган филмлар бўлган. Мирза Саҳибан унинг Ҳиндистонда чиққан сўнгги филми бўлиб, филмда у Притҳвираж Капоор укаси Трилок Капоор билан бирга суратга тушган[17].

Покистонда актёрлик фаолияти

1947-йилда Ризви ва Жеҳан Покистонга кўчиб ўтишга қарор қилишди. Улар Бомбейни тарк этиб, оиласи билан Карачига жойлашдилар. Покистонга келганидан уч йил ўтгач, Жеҳан ўзининг биринчи Покистон филми Чан Вейда (1951) Сантош Кумар билан рол ижро этди, бу ҳам унинг қаҳрамон ва ижрочи қўшиқчи сифатида биринчи Покистон филми эди. Шаукат Ҳуссаин Ризви ва Ноор Жеҳан биргаликда ушбу филмни режиссёрлик қилишган ва Жеҳан Покистоннинг биринчи аёл режиссёрига айланишган. Бу 1951-йилда Покистонда энг юқори даромад келтирган филмга айланди. Жеҳаннинг Покистондаги иккинчи филми Аслам Лодҳи продюсерлик қилган, Сибтаин Фазли режиссёри ва АҲ Рана продюсер менежери сифатида ёрдам берган Дупатта (1952) филми эди. Дупатта Чан Wей (1951) филмидан ҳам катта муваффақиятга эришди. 1953-йил ва 1954-йилларда Жеҳан ва Ризви муаммоларга дуч келишди ва шахсий келишмовчиликлар туфайли ажрашишди. 1959-йилда у ўзидан тўққиз ёш кичик бошқа кино актёри Эжаз Дуррани билан турмуш қуришди[16]. Дуррани уни актёрликдан воз кечиши учун босим ўтказди ва унинг актриса/қўшиқчи сифатидаги сўнгги филми Гҳалиб (1961) эди. Унинг Фаиз Аҳмед Фаизнинг „Мужҳсе Пеҳли Си Моҳаббат Мере Меҳбооб На Маанг“ асари Покистоннинг „Қаиди“ (1962) филмида Рашеэд Аттре мусиқаси билан қўшиқ сифатида шеър ўқиган тарранумнинг ноёб намунасидир. Жеҳан охирги марта 1963-йилда „Баажи“ филмида иккинчи даражали рол ижро этган. Жеҳан 33 йиллик (1930—1963) фаолиятидан сўнг 1963-йилда кино саноатидаги актёрлик иши билан хайрлашди[18]. Олти фарзанднинг онаси бўлиш ва бошқа кино актёрининг турмуш ўртоғи бўлиш уни фаолиятидан воз кечишга мажбур қилган. Жеҳан киноактриса сифатида Покистонда 14 та, урду тилида ўнта ва панжоб тилидада тўртта филмда суратга тушган.

Ижро қўшиқчиси сифатидаги фаолияти

Жеҳан қўшиқчи Лата Мангешкар билан[19]

Актёрликни ташлаганидан сўнг у қўшиқ куйлашни бошлади. У 1960-йилда „Салма“ филми билан фақат ижрочи қўшиқчи сифатида дебют қилган. Унинг Покистон филми учун биринчи қўшиғи 1951-йилги „Чанн Wей“ филми учун бўлиб, унинг ўзи режиссёр эди. У 1965-йилда Покистон ҳукумати томонидан кўплаб мукофотларга сазовор бўлган. У Аҳмед Рушди, Меҳди Ҳассан, Масоод Рана, Нусрат Фатеҳ Али Кҳан ва Мужеэб Алам билан кўп сонли дуэтлар куйлаган. У Осиёнинг кўплаб қўшиқчилари, масалан, Алам Лоҳар ва бошқа кўплаб қўшиқчилар билан тушуниш ва дўстлик муносабатларига эга эди. Жеҳан Устад Саламат Али Кҳан, Фотеҳ Али Кҳан, Устоз Нусрат Фотеҳ Али Кҳан ва Рошан Ара Бегумнинг „Меҳфилс“ига (жонли концерт) ташриф буюришди. Лата Мангешкар Жеҳаннинг овоз диапазони, Жеҳан ҳоҳлаганча паст ва баланд куйлаши ва овозининг сифати ҳар доим бир хил бўлиб қолиши ҳақида фикр билдирган[20]. 1990-йилларда Жеҳан ўша пайтдаги дебютант актрисалар Неэли ва Реэма Кҳан учун ҳам қўшиқ куйлаган. Шунинг учун ҳам Собиҳа Кҳанум уни меҳр билан Садабаҳор (ҳамиша яшил) деб атаган. Унинг машҳурлиги 1965-йилда Покистон ва Ҳиндистон ўртасидаги уруш пайтида ватанпарварлик қўшиқлари билан янада ошди. 1971-йилда Ноор Жеҳан Покистон вакили сифатида Токиога Бутунжаҳон қўшиқ фестивалига ташриф буюрган[21].

Жеҳан 1982-йилда Ҳиндистонга ҳинд кинофилмларининг Олтин юбилейини нишонлаш учун ташриф буюрди ва у ерда Ҳиндистон Бош вазири Индира Ганди билан Ню-Деҳлида учрашди ва Бомбайда Дилип Кумар ва Лата Мангешкар ҳам қатнашишган. У ўзининг барча қаҳрамонлари ва костарлари, жумладан Сурендра, Пран, Сурайя, бастакор Наушад ва бошқалар билан учрашди. " Wомен он Реcорд " веб-сайтида шундай дейилган: „Ноор Жеҳан ўзининг қўшиғига ҳеч кимга ўхшамайдиган даражада иштиёқ уйғотди. Аммо у Покистонга жўнаб кетди“.

1991-йилда Ванесса Редграве уни Лондон Роял Алберт Ҳаллда бўлиб ўтган Яқин Шарқ болаларига ёрдам бериш учун маблағ йиғиш тадбирига таклиф қилди. Лионел Ричиэ, Боб Гелдоф, Мадонна, Бой Георге ва Дуран Дуран юлдузлар билан тўлдирилган тадбирда ижрочилардан баъзилари бўлишди, улар орасида кўплаб жосус Жон Гиэлгуд, Нобел мукофоти совриндори драматург Гаролд Пинтер ва Осcар мукофоти совриндори иштирок этди, актёр Даме Пеггй Ашcрофт. У шунингдек, Дам Маст Каландер/Аалми Гундай филми учун таниқли Покистон халқ қўшиқчиси, қўшиқ муаллифи ва бастакор Акрам Раҳининг „Саиян Саадей Наал“ қўшиғини куйлаган.

Шахсий ҳаёти

1942-йилда Ноор Жеҳан Ҳиндистоннинг Азамгарҳ шаҳридаги Шаукат Ҳуссаин Ризви билан турмуш қуришди[22]. 1948-йилда Шаукат Ризви Покистонга кўчиб ўтишга қарор қилди ва Ноор Жеҳан ҳам Ҳиндистондаги фаолиятини якунлаб, кўчиб ўтди. Кейинги сафар у Ҳиндистонга фақат 1982-йилда келган. Унинг Ризви билан никоҳи 1953-йилда ажралиш билан якунланди; эр-хотиннинг учта фарзанди бор эди, уларнинг қўшиқчи қизи Зил-э-Ҳума[23]. Ноор Жеҳан крикетчи Назар Моҳаммад билан ҳам муносабатда эди[24]. 1959-йилда Эжаз Дурронига турмушга чиқди[25]. Иккинчи никоҳ ҳам уч фарзанд туғди, аммо 1971-йилда ажралиш билан якунланди[26]. У актёр Ёусуф Кҳан билан ҳам турмуш қурган[27].

Ҳаёт йиллари ва ўлими

Карачидаги Саудия консуллиги яқинидаги Гизри қабристонидаги Жеҳаннинг қабри

Жеҳан 1986-йилда Шимолий Америка бўйлаб гастрол сафари чоғида кўкрак қафасидаги оғриқлардан азият чекди ва унга ангина пекториси ташхиси қўйилди, шундан сўнг у бйпасс операциясини ўтказди[28]. Қизи Шазиа Ҳасаннинг сўзларига кўра, у умрининг сўнгги йилларида сурункали буйрак хасталиги билан оғриган[29]. 2000-йилда Жеҳан Карачи шаҳридаги Ага Кҳан университети касалхонасига ётқизилган ва юрак хуружига учраган[28]. 2000-йил 23-декабрда (27-Рамазонга ўтар кечаси) Жеҳан юрак этишмовчилигидан вафот этди. Унинг дафн маросими Карачи шаҳридаги Жамия масжиди Султонда бўлиб ўтди ва унда 400 000 дан ортиқ одам қатнашди[30]. У вафот этганида Покистоннинг ўша пайтдаги президенти Парвез Мушарраф „У давлат дафн маросимига лойиқ“, деган эди. У унинг дафн маросимини Карачидан Лаҳорга олиб кетишни буюрди, аммо қизлари уни вафот этган кечаси Карачига дафн қилишни талаб қилишди. Унинг ўлимидан сўнг машҳур ҳинд ёзувчиси ва шоири Жавед Акҳтар Мумбайда берган интервюсида шундай деди: „Покистон билан 53 йил ичидаги муносабатларимизнинг энг оғир шароитларида, ўта душманлик муҳитида маданий меросимиз сақланиб қолди. умумий кўприк Ноор Жеҳан шундай мустаҳкам кўприк эди. Менинг қўрқувим шундаки, унинг ўлими уни ларзага келтиргандир“[31].

Мукофотлари ва фахрий унвонлари

Ноор Жеҳан 15 дан ортиқ Нигар мукофотини энг яхши аёл қўшиқчи учун, саккизтасини энг яхши урду тилидаги қўшиқчи учун, қолганини эса панжабича ижро учун олган. Шунингдек, у Покистонда Мингйиллик қўшиқчи мукофотига сазовор бўлган[32].

  • 1945-йилда „Зинат“ филми учун З.А.Бухорий томонидан олтин медал билан тақдирланган[33].
  • Ноор Жеҳан энг нуфузли покистонликлар рўйхатида саккизинчи ўринни эгаллади[34].
  • Моҳаммад Рафи доимо у билан дуэт қилишни орзу қилган. Аша Бҳосле Боллйwоод ижрочиси бўлган қўшиқчи интервюда айтиб ўтган:

Жеҳан менинг севимли хонандаларимдан бири эди ва мен унинг ғазалларини тинглаганимда, улар қанчалик ғайриоддий композициялар эканлигини тушуниб этдим ва шунинг учун уларни янада кўпроқ аудиторияга олиб боришга қарор қилдим. Дунё ҳеч қачон унга ўхшаган қўшиқчини кўрмайди. Одамлар бошқа Муҳаммад Рафи ва Кишор Кумарни кўрмаганидек, бошқа Нур Жеҳан ҳам бўлмайди.

  • 1945-йилда у „Зеэнат“ филмида Қаwwали қўшиғини куйлаган субконтинентдаги биринчи аёл бўлди. Америкалик поп қироличаси Мадонна, „Мен ҳар бир қўшиқчидан нусха кўчиришим мумкин, лекин Ноор Жеҳанни эмас“, деб изоҳ берди[35].
  • 1957-йилда у „Интезар“ филмидаги актёрлик ва қўшиқ учун Президент мукофотига сазовор бўлди. Айнан шу филм учун Кҳwажа Кҳуршид Анwар ҳам энг яхши мусиқа режиссёри учун Президент мукофотига сазовор бўлди[36].
  • 1965-йилда у уруш давридаги қўшиқлари учун махсус Нигар мукофотига сазовор бўлди[37].
  • 1965-йилда у қўшиқ айтиш ва актёрлик қобилияти учун Покистон Президенти томонидан „Приде оф Перформанcе“ билан тақдирланган[38].
  • У Рошан Ара Бегумдан кейин „Приде оф Перформанcе“ ни олган иккинчи покистонлик аёл вокалчи бўлди[39].
  • 1965-йилда у ҳинд-пак урушидаги маънавий ёрдами учун армиядан Тамгҳа-э-Имтиазни олди[40].
  • 1972-йилда у „Энг яхши ғазал ижрочиси“ учун „Кумуш диск“ мукофотига сазовор бўлди, ундан кейин Фарида Кҳанум ва Рошан Ара Бегум биринчи бўлиб мукофотга сазовор бўлди[41].
  • У мисрлик қўшиқчи Умм Култҳум билан қўшиқ куйлаган ягона покистонлик қўшиқчи эди[42].
  • 1981-йилда у Покистондаги 30 йиллик фаолиятидаги муваффақияти учун махсус Нигар мукофотини олди[43].
  • 1987-йилда у НТМ Лифе Тиме Ачиэвемент мукофотини олди[44].
  • 1991-йилда у Лондон Роял Алберт Ҳаллда қўшиқ куйлаган биринчи покистонлик қўшиқчи бўлди[45].
  • 1996-йилда у Ситара-и-Имтиазни мукофотини олди[46].
  • 1998-йилда у ПТВ Лифе Тиме Ачиэвемент мукофотини олди[47].
  • 1999-йилда у Покистон киносига хизматлари учун Мингйиллик мукофотига сазовор бўлди[48].
  • 2000-йил январ ойида Покистон телевидениэси ПТВ унга „Аср овози“ унвонини берди[49].
  • 2002-йилда у "Биринчи Лух Лифе Тиме Ачиэвемент " мукофотини олди[50].
  • 2014-йил август ойида у Покистоннинг энг буюк аёл қўшиқчиси деб эълон қилинди[51].
  • 2017-йил август ойида у Покистонлик аёл қўшиқчилар рейтингида биринчи ўринни эгаллади[52].
  • У шунингдек, Покистоннинг Маданият элчиси унвонини сақлаб қолди[53].
  • 2017-йил 21-сентябрда Гоогле Доодле ўзининг 91 ёшини нишонлади[54].

Филмографияси

Филмлари

Йил Кино Изоҳлар
1935 Пинд Ди Куди[55]
1935 Шеэла
1936 Миср Ка Ситара[55]
1937 Ҳеэр-Сайял[55]
1939 Гул Бакаwли
1939 Имандаар
1939 Пям-э-Ҳақ
1936 Гул-э-Бакаwали[55]
1940 Сажани
1940 Ямла Жат
1941 Чаудҳрй
1941 Ред Сигнал
1941 Умеэд
1941 Сусрал
1942 Чандани
1942 Дҳеэраж
1942 Фаряд
1942 Кҳандан Лаҳорда суратга олинган[55]. 1942-йилда энг кўп даромад келтирган иккинчи ҳинд филми
1943 Наадаан
1943 Дуҳаи
1943 Наукар 1943-йилда энг кўп даромад келтирган бешинчи ҳинд филми
1944 Лал Ҳавели
1944 Дост
1945 Зеэнат 1945-йилдаги энг юқори даромад келтирган ҳинд филми
1945 Гаон Ки Гори 1945-йилдаги иккинчи энг юқори даромад келтирган ҳинд филми
1945 Бади Маа 1945-йилнинг учинчи энг кўп даромад келтирган ҳинд филми
1945 Бҳаи Жаан
1946 Анмол Гҳади 1946-йилдаги энг юқори даромад келтирган ҳинд филми (Сурендра (актёр) билан)
1946 Дил
1946 Ҳумжоли
1946 Софиа
1946 Маҳарана Пратап
1947 Мирза Саҳибаан 1947-йилги энг кўп даромад келтирган тўртинчи ҳинд филми
1947 Жугну 1947-йилнинг энг кўп даромад келтирган ҳинд филми (Дилип Кумар билан)
1947 Абида
1947 Мирабаи
1951 Чан Wей Покистондаги биринчи филм, 1951-йилнинг энг катта ҳити
1952 Допатта 1952-йилда Покистондаги энг машҳур филм
1953 Гулнар
1955 Патей Кҳан
1956 Лакт-э-Жигар
1956 Интезар
1957 Нооран
1958 Чоо мантар
1958 Анаркали
1959 Неэнд
1959 Пардаисан
1959 Коэл (1959-йил 24-декабрда чиқарилган)
1961 Мирза Гҳалиб
1994 Данда Пеэр
1996 Дам Маст Каландер/Аалми Гундай


Манбалар

  1. ↑ Фирозе Рангоонwалла, Индиан Филмограпҳй, публишер: Ж. Удеши, Бомбай, Аугуст 1970, пассим
  2. ↑ 2,0 2,1 .Ашиш Ражадҳякша анд Паул Wиллемен, Энcйcлопаэдиа оф Индиан Cинема, Бритиш Филм Институте, Охфорд Университй Пресс, Неw Делҳи, 2002, пп. 166.
  3. ↑ „Ремемберинг Ноор Жеҳан, Малика-э-Тараннум“. ДаилйО (22-декабр 2020-йил). Қаралди: 21-сентабр 2021-йил.
  4. ↑ „Ноор Жеҳан ис беинг ремемберед он ҳер 21ст деатҳ анниверсарй“. БОЛ Неwс (25-июл 2022-йил). 2022-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-август.
  5. ↑ Азад. „Обитуарй: Ноор Жеҳан“ (инглизча). тҳе Гуардиан (5-январ 2001-йил). Қаралди: 8-апрел 2018-йил.
  6. ↑ анд 69 сонгс ин Боллйwоод филмс Нооржеҳан Филмограпҳй ат Пакистан фил датабасе
  7. ↑ „Ремемберинг тҳе легенд оф Ноор Жеҳан“, Тҳе Неwс Интернатионал, қаралди: 22-июл 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ 8,0 8,1 „Ноор Жеҳан'с Биограпҳй“ (4-июн 2008-йил). 4-июн 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-ноябр 2017-йил.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Ноор Жаҳан Биограпҳй“. 4-июн 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-май 2008-йил., Ретриэвед 7 Жулй 2015
  10. ↑ „Ноор Жеҳан : Марсия Меэр Анис“. Ҳамарафорумс.cом. 2018-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-ноябр 2017-йил.
  11. ↑ „Ноор Жаҳан'с деатҳ анниверсарй обсервед“, Даилй Тимес, 22-декабр 2019-йил, қаралди: 18-июн 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  12. ↑ „Тривиа: Тҳингс то кноw абоут тҳе Мелодй Қуээн“, Даwн Неwс, 19-декабр 2010-йил, қаралди: 28-декабр 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  13. ↑ „Ноор Жеҳан — тҳе унфоргеттабле“, Даилй Тимес, 22-декабр 2018-йил, қаралди: 26-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  14. ↑ „Ноор Жеҳан: Тҳе Қуээн оф Мелодиэс“, Милленниум Пост, 29-сентабр 2018-йил, қаралди: 8-июл 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  15. ↑ „Тривиа: Тҳингс то кноw абоут тҳе Мелодй Қуээн“, Даwн Неwс, 19-декабр 2010-йил, қаралди: 28-декабр 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  16. ↑ 16,0 16,1 „Ноор Жаҳан“. Уппер Сталл (21-сентабр 2001-йил). Қаралди: 16-ноябр 2017-йил.
  17. ↑ „Тҳе бреак ин тҳе сcрипт: Ҳоw дид Партитион аффеcт тҳе филм индустрй?“ (инглизча). Ҳиндустан Тимес (13-август 2016-йил). Қаралди: 25-март 2019-йил.
  18. ↑ „Тривиа: Тҳингс то кноw абоут тҳе Мелодй Қуээн“, Даwн Неwс, 19-декабр 2010-йил, қаралди: 28-декабр 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  19. ↑ „И ам а фан оф Ноор Жеҳан, сайс Лата Мангешкар“. ИWМБузз (2020-йил 10-ноябр). Қаралди: 2021-йил 30-сентябр.
  20. ↑ Аллй Аднан.. „Мадам Жи - Парт И“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-ноябр 2017-йил.
  21. ↑ „Тривиа: Тҳингс то кноw абоут тҳе Мелодй Қуээн“, Даwн Неwс, 19-декабр 2010-йил, қаралди: 28-декабр 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  22. ↑ „Ремемберинг Шаукат Ҳуссаин Ризви он 21ст деатҳ анниверсарй“, Даилй Пакистан Глобал, 19-август 2020-йил, қаралди: 4-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  23. ↑ „Зилле Ҳума пассес аwай“, Даwн Неwс, 17-май 2014-йил, қаралди: 15-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  24. ↑ „Мадам Ноор Жаҳан Анд Cриcкетер Назар Муҳаммад Ҳуссаин Лове Аффаир | Мадам Ноор Жаҳан Биограпҳй“, Тҳе Пакистан Тодай, 9-ноябр 2020-йил, қаралди: 8-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  25. ↑ „Эжаз Дуррани, эх-ҳусбанд оф Мадам Ноор Жеҳан, пассес аwай ин Лаҳоре“, Даилй Пакистан Глобал, 2021-йил март, қаралди: 20-март 2021-йил {{cитатион}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  26. ↑ „Ноор фадес аwай фром Жеҳан“, Тҳе Трибуне Индиа, қаралди: 6-апрел 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  27. ↑ „Шаукат Ҳуссаин Ризви“.
  28. ↑ 28,0 28,1 „Деcембер 23, 2000: Пакистани легенд сингер Ноор Жеҳан диэс“, Гулф Неwс, қаралди: 5-феврал 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  29. ↑ „Дид ёу кноw Дилип Кумар виситед Ноор Жеҳан дайс бефоре ше пассед аwай?“, Тҳе Неwс Интернатионал, қаралди: 20-март 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  30. ↑ „Ремемберинг Ноор Жеҳан он ҳер деатҳ анниверсарй“, Гео Неwс, қаралди: 15-феврал 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  31. ↑ „Ноор Жеҳан ремемберед он 17тҳ деатҳ анниверсарй“, Пакистан Тодай, қаралди: 2-январ 2020-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()[сайт ишламайди]
  32. ↑ „Ноор Жеҳан: Тҳе Ундиспутед Қуээн Оф Мелодй“, Тҳе Эхпресс Трибуне, қаралди: 4-феврал 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  33. ↑ Панҳwар, Жамал. „Ноор Жеҳан - Ҳисторй оф Мусиc ин Пакистан“. Травел анд Cултуре Сервиcес. Қаралди: 30-апрел 2018-йил.
  34. ↑ Кҳан, Момина Манзоор. „Мост инфлуэнтиал Пакистани афтер Жиннаҳ“ (инглизча). Ҳералд Магазине (28-август 2017-йил). Қаралди: 7-март 2018-йил.
  35. ↑ Топ Эарнерс 1945. Бох Оффиcе Индиа. Қаралди: 26-сентабр 2011-йил (2013-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган). 
  36. ↑ Бали, Каран. „Индиа'с лосс, Пакистан'с гаин: Тҳе жоурней оф сингинг греат Ноор Жеҳан афтер 1947“ (инглизча). Сcролл.ин. Қаралди: 2-июн 2018-йил.
  37. ↑ „Шоwтиме: А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Нигар Аwардс“, Ёулин Магазине, қаралди: 13-апрел 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  38. ↑ „ФЛАСҲБАCК: ТҲЕ СОНГС ТҲАТ РЕФУСЕД ТО ДИЭ“, Даwн Неwс, 27-май 2018-йил, қаралди: 13-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  39. ↑ „Ноор Жеҳан; Пакистан'с 'Мелодй Қуээн'“, Лос Ангелес Тимес, 25-декабр 2000-йил, қаралди: 24-январ 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  40. ↑ „'Малика-э-Тараннум' Ноор Жеҳан ремемберед он 19тҳ деатҳ анниверсарй“, Тҳе Неwс Интернатионал, қаралди: 1-июн 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  41. ↑ „Кҳаwажа Нажамул Ҳассан Ремемберс Фарида Кҳанум: Тҳе Қуээн оф Гҳазал: Парт ИИИ“. Ёулин Магазине (10-апрел 2022-йил).
  42. ↑ „Тҳе сонгстресс“. www.тҳефридайтимес.cом. Қаралди: 10-апрел 2018-йил.[сайт ишламайди]
  43. ↑ „Тҳе Нигҳтингале Оф Тҳе Эаст; Ноор Жеҳан Ремемберед Он Деатҳ Анниверсарй“, БОЛ Неwс, 23-декабр 2020-йил, 2022-09-22да асл нусхадан архивланди, қаралди: 24-март 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  44. ↑ Инаам Надеэм (11-декабр 2008-йил), Анниверсарй Спеcиал Ноор Жеҳан Ин Аwард Cеремонй, 21-декабр 2021-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 9-апрел 2018-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  45. ↑ „Ноор Жеҳан: Тҳе қуээн оф миллионс оф ҳеарц аcросс генератионс“, Тҳе Ҳералд Даwн, 21-сентабр 2017-йил, қаралди: 27-апрел 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  46. ↑ А, Шеикҳ, М.. Wҳўс Wҳо: Мусиc ин Пакистан (инглизча). Хлибрис Cорпоратион, 26-апрел 2012-йил. ИСБН 9781469191591. 
  47. ↑ „ПТВ Аwардс 1998“, ПТВ (Неwс), 21-декабр 2021-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 29-июн 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  48. ↑ Ҳисториcал Арчивес (30-январ 2016-йил), Ласт Телепҳониc Интервиэw оф Ноор Жаҳан wитҳ Зилл-э-Ҳума, Жануарй 2000, қаралди: 9-апрел 2018-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()[деад ЁуТубе линк]
  49. ↑ „Лух Стйле Аwардс: А легаcй оф стронг валуэс лед бй стронг wомен“, Сометҳинг Ҳауте, 2020-11-30да асл нусхадан архивланди, қаралди: 17-феврал 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  50. ↑ „Легендарй Бегум Ноор Жеҳан амонгст 20 Греатест Боллйwоод Сингер“, Тҳе Неwс Интернатионал, қаралди: 2-июл 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  51. ↑ „Топ 10 Пакистани Фемале Сингерс – Бест Пакистани Сингерс“ (инглизча). www.асиан-wомен-магазине.cом. 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-апрел 2018-йил.
  52. ↑ „Тҳе cултурал индустрй“, Тҳе Неwс Интернатионал, қаралди: 12-июл 2021-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  53. ↑ „Ноор Жеҳан'с 91ст Биртҳдай“ (21-сентабр 2017-йил).
  54. ↑ „Ноор Жеҳан'с 91ст Биртҳдай“ (21-сентабр 2017-йил).
  55. ↑ 55,0 55,1 55,2 55,3 55,4 Премчанд, Манек. Естердай'с Мелодиэс Тодай'с Мемориэс (инглизча). Нотион Пресс, 27-декабр 2018-йил. ИСБН 978-1-64429-877-0.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Noor_Jehan" dan olindi