Notarial palata

Ла Реунионда Нотариуслар палатасининг бош қароргоҳи жойлашган. Сен-Дени (Франсия)

Нотариал палата (ўзбек тилидаги расмий номи: Ўзбекистон Республикаси нотариал палатаси; русча: Нотариальная палата; олмонча: Нотаркаммер ) – нотариусларнинг профессионал ўзини ўзи бошқариш органи, уларнинг фаолиятини назорат қилувчи ташкилотдир. Ўз мақомига кўра, у оммавий юридик шахс саналади. Нотариусларни лавозимга тайинлаш, ишдан бўшатиш, интизомий ёки бошқа ҳуқуқий, ижтимоий (масалан, шаъни, ахлоқ қоидаларига кўра) жавобгарликни қўллаш бўйича давлат ҳокимияти органларининг функсияларига эга бўлиши мумкин.

Нотариуслар палатасига мансублик одатда ҳар бир нотариуснинг қонуний мажбуриятидир. Федерал штатларда бир нечта нотариал палаталар бўлиши мумкин. Булар минтақавий ва мос равишда федерал (марказий)дир. Масалан, Германияда 21 та ҳудудий нотариат палаталари мавжуд бўлиб, одатда улар федерал давлат ҳудудини қамраб олади. Германия ҳудудида 9000 дан ортиқ нотариусларни бирлаштирган Иттифоқ нотариат палатаси мавжуд.

Ўзбекистонда ташкил этилиши

Нотариал палатаси барча нотариал идоралар нотариусларининг аъзолигига асосланган нодавлат нотижорат ташкилоти бўлиб, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 9-сентябрдаги „Ўзбекистон Республикасида нотариат тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида“ги ПФ–5816-сон Фармонига асосан нотариуслардан иборат ташаббускорлар томонидан 2019-йил 28-декабр куни ўтказилган И таъсис Конференсиясида ташкил этилган.

Тузилиши

Нотариал палатанинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида ҳудудий бошқармалари мавжуд бўлиб, улар билан биргаликда нотариатнинг ягона ўзини ўзи бошқариш тизимини ташкил этади ва нотариусларнинг қонунчиликка мувофиқ амалга ошираётган фаолиятига аралашмаслик тамойили асосида фаолият кўрсатади. Нотариусларнинг кириш ва ҳар ойда ўтказиб туриладиган аъзолик бадаллари, шунингдек қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа тушумлар Нотариал палатанинг фаолиятини молиялаштириш манбалари ҳисобланади. Нотариал палатанинг вазифалари ва ваколатларига ўхшаш вазифалар ва ваколатларга эга бўлган бошқа ташкилотларни ташкил этишга йўл қўйилмайди.

Нотариал палата ҳузуридаги фондлар

Хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариусларнинг фаолияти туфайли этказилган зарарнинг ўрнини қоплаш мақсадида Нотариал палата ҳузурида Компенсация фонди ташкил этилади. Нотариал фаолиятга кўмаклашиш, нотариусларнинг ижтимоий ҳимоясини таъминлаш мақсадида Нотариал палата ҳузурида Нотариуслар фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва ижтимоий ҳимоя қилиш фонди ташкил этилади. Давлат нотариал идоралари нотариуслари фаолиятини қўллаб-қувватлаш мақсадида Нотариал палата ҳузурида Давлат нотариал идоралари фаолиятини қўллаб-қувватлаш фонди ташкил этилади. Нотариал палата ҳузуридаги Компенсация фонди, Нотариуслар фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва ижтимоий ҳимоя қилиш фонди ҳамда Давлат нотариал идоралари фаолиятини қўллаб-қувватлаш фонди нотариусларнинг Нотариал палатага аъзолик бадалидан ажратиладиган маблағлар ҳисобидан шакллантирилади. Ушбу фондларга ажратиладиган маблағлар мажбурий ажратмалар ҳисобланиб, мазкур мажбурий ажратмалар миқдори йил якунида Нотариал палата бошқаруви йиғилишининг қарорига кўра белгиланади. Нотариал палата ҳузуридаги фондларнинг маблағларидан оқилона фойдаланиши устидан назорат қилиш Нотариал палата томонидан амалга оширилади.

Органлари

Биринчи, Нотариал палата Конференсияси – Палатанинг юқори органи бўлиб, заруратга кўра, бироқ беш йилда камида бир марта чақирилади. Конференсиянинг ваколатига қуйидагилар киради:

1. Нотариал палата Уставини тасдиқлаш;

1. Уставга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш;

1. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг тақдимномасига кўра Палата раисини беш йил муддатга сайлаш;

1. Бошқарув таркибини беш йил муддатга тузиш ва унинг фаолият йўналишини белгилаш;

1. Нотариал палатанинг раисини лавозимидан муддатидан олдин Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг тақдимномасига биноан бекор қилиш;

1. Бошқарув аъзоларининг ваколат муддатини навбатдан олдин тугатиш;

1. Нотариуслар Касб этикаси қоидаларини қабул қилиш, унга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш;

1. Тафтиш комиссиясини беш йил муддатга сайлаш;

1. Бошқарув, Нотариал палатанинг раиси, Тафтиш комиссияси ҳисоботини тасдиқлаш;

1. Нотариал палатага кириш ва аъзолик бадаллари миқдорини белгилаш;

1. Нотариал палатанинг рамзини тасдиқлаш;

1. Нотариал палатани қайта ташкил этиш ва тугатиш;

1. Қонун ҳужжатлари ва уставга кўра бошқа ваколатларни амалга ошириш.

Иккинчидан, Нотариал палата Бошқаруви – Нотариал палатанинг нотариуслар орасидан сайланадиган ижро этувчи органи бўлиб, Бошқарув аъзолари Конференсияда қатнашган делегатлар орасидан очиқ овоз бериш йўли билан ҳар бир ҳудуддан бир нафардан сайланади. Нотариал палата раиси ўз лавозими бўйича Бошқарув аъзоси ҳисобланади.

Нотариал палата Бошқаруви қуйидаги вазифаларни бажаради:

• Конференсияни чақиради, унинг кун тартибини белгилайди, Конференсияни ўтказиш билан боғлиқ ташкилий тайёргарлик ишларини амалга оширади ва Конференсия қарорлари бажарилишини таъминлайди;
• Тафтиш комиссияси тўғрисидаги низомни тасдиқлайди;
• Касб этика комиссияси тўғрисидаги низомни тасдиқлайди;
• Нотариал палатанинг жорий ва истиқболли режаларини белгилайди ва унинг бажарилишини таъминлайди;
• Нотариал палата раиси ўринбосарини сайлайди;
• Ижроия аппарати тузилмасини тузади ва тасдиқлайди;
• Нотариал палата раиси ва раис ўринбосари иш ҳақи миқдори ва мукофотлаш масаласини хал этади;
• Нотариал палата ва унинг ҳудудий бошқармалари штатлар жадвалини тасдиқлайди;
• Ҳудудий бошқармаларни ташкил қилиш ва тугатиш тўғрисида қарор қабул қилади ҳамда Ҳудудий бошқармаларнинг низомларини тасдиқлайди;
• Ҳудудий бошқарма бошлиқларининг ҳисоботини эшитади, уларнинг фаолиятига баҳо беради;
• Нотариал палата ва ҳудудий бошқарма аппаратларининг фаолиятига баҳо беради;
• Нотариал палата ва унинг ҳудудий бошқармалари мол-мулкини тасарруф қилиш бўйича қарорлар қабул қилади;
• Нотариал палата ва унинг ҳудудий бошқармалари харажатлар сметасини тасдиқлайди;
• қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда нотариусларни давлат мукофоти, орден ва медалларга тавсия қилади, шунингдек белгиланган тартибда нотариуслик кўкрак нишонлари, эсдалик белгиларини таъсис этади ва нотариусларни тақдирлайди;
• ўз ваколатлари доирасида бошқа вазифаларни ҳам амалга оширади.

Учинчидан, Нотариал палата раиси – Палата фаолиятини бошқарувчи раҳбар. Нотариал палата раиси Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирининг тақдимномасига биноан Нотариал палатанинг Конференсияси томонидан нотариуслар орасидан беш йил муддатга сайланади. Нотариал палата раиси Нотариал палатанинг жорий фаолиятига раҳбарлик қилади.

Нотариал палата раиси қуйидаги ваколатларга эга:

• Нотариал палатанинг Бошқарув органини Нотариал палата раиси бошқаради ва унинг мажлисларида раислик қилади;
• Нотариал палата ва ҳудудий бошқармаларнинг самарали фаолиятини таъминлайди;
• Ҳудудий бошқармалар бошлиқларини лавозимга тайинлайди ва лавозимидан озод этади;
• Ҳудудий бошқармаларнинг фаолиятини мувофиқлаштиради, уларда режали ва режадан ташқари текшириш ўтказади ва назорат ваколатини амалга оширади, шунингдек ҳудудий бошқармаларнинг йиғилишларида иштирок этишга ҳақли;
• халқаро ташкилотларда, шунингдек халқаро илмий-амалий конференсиялар, симпозиумлар, форумлар ва семинарларда Нотариал палатанинг манфаатини ифода этади;
• қонунчилик, ижро этувчи ва суд хокимияти, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари билан ўзаро муносабатларида, шунингдек юридик ва жисмоний шахслар, жамоат ташкилотлари билан муносабатларда Нотариал палатанинг манфаатини ифодалайди, битимлар тузади ва унинг номидан ишончномасиз ҳаракат қилади;
• Бошқарув мажлисини чақиради, унинг кун тартибини белгилайди;
• Раис ўринбосари номзодини сайлаш учун Бошқарувга таклиф киритади;
• Конференсия ва Бошқарув қарорлари ижросини таъминлайди;
• Нотариал палата фаолиятига доир буйруқлар чиқаради ва бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар беради;
• Нотариал палата ижроия аппарати ходимларини ишга қабул қилади ва уларни эгаллаб турган лавозимларидан озод қилади;
• Бошқарув қарорлари доирасида ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш тартиби ва усулини белгилайди;
• ходимларни рағбатлантиради ва интизомий жазо чораларини қўллайди;
• Нотариал палатанинг молиявий-хўжалик фаолиятини назорат қилади;
• ушбу Уставда ўрнатилган тартибда Нотариал палата Бошқаруви қарорлари доирасида Нотариал палата мулки ва пул маблағларини тасарруф қилиш бўйича ҳужжатларни имзолайди;
• ишончномалар беради;
• қонун ҳужжатлари ва ушбу уставга зид бўлмаган Нотариал палата фаолиятига тегишли бўлган бошқа вазифаларни ҳам амалга оширади.

Тўртинчидан, Тафтиш комиссияси – Нотариал палатанинг молиявий назорат органи ҳисобланиб, унинг аъзолари ҳудудий бошқармалари томонидан таклиф этилган нотариуслар орасидан Нотариал палата Конференсияси томонидан очиқ овоз бериш йўли билан уч кишидан иборат таркибда беш йил муддатга сайланади ва Конференсияга ҳисобот беради.

Бошқарув аъзоси ёки Касб этикаси комиссияси аъзоси бир вақтнинг ўзида Тафтиш комиссияси аъзоси бўлиши мумкин эмас. Тафтиш комиссияси ўз фаолиятини Нотариал палата Уставига ва Бошқарув томонидан тасдиқланадиган низомга асосан амалга оширади.

Тафтиш комиссияси раиси унинг аъзолари орасидан Тафтиш комиссиясининг йиғилишида сайланади.

Вазифалари

Нотариал палатасининг асосий вазифалари ва фаолият йўналишлари қуйидагилардир:

• хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар фаолиятини мувофиқлаштириб бориш, қонун ҳужжатлари ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш ҳамда қонун ҳужжатларининг бир хилда қўлланилишини таъминлашга доир таклифлар ишлаб чиқиш;
• низоларнинг олдини олувчи институт сифатида нотариат ролини мустаҳкамлаш, нотариуслик касби нуфузини ошириш, шунингдек, хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариусларнинг касбий тайёргарлиги ва малакаси оширилишини ҳамда уларнинг фуқаролик жавобгарлиги мажбурий суғурталанишини ташкил этиш;
• ягона нотариал амалиётни таъминлаш чораларини кўриш, хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар фаолияти тўғрисидаги статистик маълумотларни тўплаш ва ўрганиш, ижобий иш тажрибасини оммалаштириш ҳамда уларга услубий ёрдам кўрсатиш;
• тавсиявий характерга эга бўлган нотариал ҳаракатлар бўйича услубий қўлланмалар ишлаб чиқиш;
• аҳолининг ҳуқуқий билимлари ва ҳуқуқий маданиятини оширишга қаратилган ҳуқуқий тарғибот тадбирларини амалга ошириш;
• давлат органлари, бошқа ташкилотлар билан муносабатларда, судда ва бошқа ҳолларда аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ифодалаш ҳамда ҳимоя қилиш;
• хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар томонидан қонун ҳужжатларига, касб этикаси қоидалари ва касб мажбуриятларига риоя этилиши устидан мониторингни амалга ошириш, хизмат текширувлари ўтказиш ҳамда уларнинг касбига лойиқлиги масаласини кўриб чиқиш ҳақида Қорақалпоғистон Республикаси Адлия вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар адлия бошқармалари ҳузуридаги малака комиссияларига таклиф киритиш;
• давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари билан нотариал фаолият масалалари бўйича ҳамкорлик қилиш;
• нотариуслик фаолияти масалалари бўйича (халқаро) илмий-амалий конференсиялар, симпозиумлар, семинарлар ва бошқа тадбирлар ташкил қилиш ва ўтказиш;
• матбаа ва ноширлик фаолиятини йўлга қўйиш (лицензия асосида).

Нотариал палата қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.