Novhorod-Siverskyi
Новгород-Сиверсский (украинча: Новгород-Сіверський [ˈнɔу̯ɦород ˈс⁽ʲ⁾иwерсʲкɪж]) — Украинанинг Чернигов вилоятидаги тарихий шаҳар. Новгород-Сиверс туманининг маъмурий маркази, гарчи 2020-йил 18-июлгача у вилоят аҳамиятига эга бўлган шаҳар сифатида қабул қилинган бўлсада, туман таркибига кирмаган. Новгород-Сиверсский Десна дарёси бўйида жойлашган, 330 км пойтахт Киевдан. Унда Украинанинг ромадаларидан бири бўлган Новгород-Сиверсский шаҳар аҳоли пункити маъмурияти жойлашган[1]. 2021-йил ҳолатига кўра, унинг аҳолиси 12,647 киши.
Новҳород-Сиверскйи | |
|---|---|
| Мамлакат | Украина |
Тарихи
Шаҳар биринчи марта 1044-йилда ёзилган. 1098-йилдан Сиверия князлигининг пойтахти бўлиб, у Куманлар (Половцй) ва бошқа дашт халқларининг босқинларига қарши буфер зонаси бўлиб хизмат қилган. Маҳаллий князларнинг Куманларга қарши кўплаб юришларидан бири эрта Шарқий славян адабиётининг буюк ёдгорлиги — "Игорнинг юриши ҳақидаги эртак" ни яратган.
1239-йилда мўғуллар томонидан шаҳар вайрон қилинганидан кейин у Брянск князлари, кейин эса Литва Буюк Герцоглари қўлига ўтган . Уни Алгирдаснинг ўғли Дймитр Корйбут бошқарган. Мусковия бу ҳудудни 1503-йилда Ведроша жангидан кейин қўлга киритган, аммо Новгород-Сиверский жангида сохта Дмитрий И га бўйсуниб, қийинчилик давридан кейин уни Полшага йўқотган. Ноwогрóд Сиэwиэрски 1620-йилда Полша қироли Сигисмунд ИИИ Васа томонидан Магдебург шаҳар ҳуқуқини берган. Бу Полшанинг энг шарқий поwиат маркази бўлган. Шаҳар Россия-Полша уруши (1654-1667) натижасида Россияга ўтган. Казаклар даврида у ҳарбий компания шаҳарчаси (сотенне мисто) ва кейинчалик полк шаҳарчаси (полкове мисто) мақомини олган. Булар казак армияси ва мамлакатидаги ҳарбий ва маъмурий бўлинмалар бўлган. Шунингдек, Новгород-Сиверсский Украинанинг чап қирғоғининг маданий марказига айланди. 1782-1797 йилларда у алоҳида номли давлат марказига айланди. Кейинчалик унинг аҳамияти доимий равишда камайди.
Иккинчи жаҳон уруши пайтида Новгород-Сиверсский немис армияси томонидан 1941-йил 26-августдан 1943-йил 16-сентябргача босиб олинган.
2020-йил 18-июлгача Новгород-Сиверский вилоят аҳамиятига эга бўлган шаҳар сифатида белгиланган ва у туман маркази бўлса ҳам Новгород-Сиверс туманига тегишли эмас эди. Украинанинг маъмурий ислоҳоти доирасида Чернигов вилоятининг туманлари сони тўрттага қисқартирилди, шаҳар Новгород-Сиверсский туманига бирлаштирилди[2][3]. 2022-йил 24-февралда Россиянинг Украинага бостириб кириши пайтида у рус кучлари томонидан босиб олинган.
Архитектураси
Тарихий офатларга қарамай, шаҳарчада кўплаб меъморий ёдгорликлар сақланиб қолган, Чернигов давлат тарихий-архитектура қўриқхонаси филиали ташкил этилган. Шаҳар ўз ландшафтида тасодифий режалаштиришни сақлаб қолишга муваффақ бўлган. Шаҳарнинг тарихий марказининг чегараси ноаниқлигича қолмоқда.
Туристик диққатга сазовор жойлар жарликлар билан бўлинган иккита баланд тепаликларда жойлашган: Бизнинг Қутқарувчимиз ва Трансфигурация монастири ансамбли ва шаҳар маркази. Давлат аҳамиятига молик меъморий ёдгорликлар қўриқхона ҳудудини ташкил этувчи бешта алоҳида ҳудудга тарқалган. Энг катта ҳудуд — Бизнинг Қутқарувчимиз ва Трансфигурация монастирининг ҳудуди. Бошқа ҳудудлар — Успенский (Дормитион) собори, ёғоч Авлиё Николай черкови, зафарли камар ва савдо аркадалари.
Шаҳар марказида ХВИИИ—ХИХ асрларга оид иншоотлар ва турар-жой бинолари мавжуд. Шаҳарнинг асосий диққатга сазовор жойи Чернигов метрополитенларининг собиқ қароргоҳи, Қутқарувчининг ўзгариши монастири. Унда неоклассик собори (1791-1796-йиллар Джакомо Куаренги томонидан ишлаб чиқилган), ХВИИ асрга оид тош деворлар ва ХВИ асрга оид бир қанча черков пойдеворлари мавжуд. Бошқа диққатга сазовор жойларга казаклар бароккосидаги Ассоциация собори, зафарли арч (1787) ва ёғочдан ясалган Азиз Николай черкови (1760) кирган.
Манбалар
- ↑ „Новгород-Северская городская громада“ (Руссиан). Портал об'єднаних громад України.
- ↑ „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.“ (ук). Голос України (2020-йил 18-июл). Қаралди: 2020-йил 3-октябр.
- ↑ „Нові райони: карти + склад“ (ук). Міністерство розвитку громад та територій України.
Ҳаволалар
- Новгород-Сиверсский Чернигов вилоятининг расмий туризм веб-сайтида (Украина тилида, чиройли фотосуратлар)
- Подорож Украïноюдаги баъзи сайтлар (украин тилида, расмлар билан)
- Форум[сайт ишламайди] (рус тилида, шаҳар маълумотлари асосан рус тилидаги Википедиядан кўчирилган)
- Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Новгород-Сиверсский яҳудийларининг ўлдирилиши, (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-09-16 санасида архивланган) Яд Вашем веб-сайтида.