Novi Sad universiteti
Нови Сад университети — (сербча: Универзитет у Новом Саду; венг.: Úжвидéки Эгетем)— Сербиянинг Нови Сад шаҳридаги давлат университети. Миллий нуфузли Белград университети билан бир қаторда Нови Сад университети Сербия ва Жануби-Шарқий Европадаги энг муҳим таълим ва тадқиқот муассасаларидан бири ва Войводинадаги энг яхши олий таълим муассасасидир. Унда 42 489 нафар талаба таҳсил олади ва 2018-19 ўқув йилида 3219 нафар илмий ходим иш билан таъминланган. У 4 та университет шаҳарларида — Нови Сад, Сомбор, Суботиcа ва Зренжанинда жойлашган 14 факултет ва учта институтдан иборат. Институт илмий фаолиятнинг муҳим даражасига эга бўлган кенг қамровли тадқиқот университетлари гуруҳига киради.
Универзитет у Новом Саду Универзитет у Новом Саду Úжвидéки Эгетем | |
 | |
Халқаро номи |
Университас Студиорум Неоплантенсис |
|---|---|
| Асос солинган санаси | 1960-йил |
| Талабалари | 42,489 (2018–19)[1][2] |
| Веб-сайти | унс.аc.рс[3][4] |
Тарих
Нови Сад университети Войводина шаҳарларида асрлар билан ўлчанадиган энг илғор зиёлилар авлодлари, шунингдек, алоҳида миллий аҳамиятга эга муассасалар томонидан қурилган махсус муҳитда каста қилинган. Бугунги Войводина автоном вилоятида ва умуман Сербияда олий таълимнинг илдизлари тахминан 1740-йилларда Нови Садда Коллегиум Виссарионо-Паwловиcсианум Петроварадиненсе номли семинария ташкил этилиши билан қўйилган. Нови Сад университетининг энг кўзга кўринган илғорлари қаторида Норма — 1778-йилда Сомборда ташкил этилган серб ўқитувчиларини тайёрлаш мактаби ваПрепарандижа ўқитувчилар коллежи 1812-йилда Сзентендреда ташкил этилган.
ИХХ асрдан бошлаб илмий фикрнинг ривожланишида энг муҳим ролни серб халқининг энг қадимги маданий ва илмий муассасаси Матиcа Серпска эгаллайди, 1826-йилда Пештда асос солинган, унинг ўрни 1864-йилда Нови Садга кўчирилган. Ривожланиш Бугунги Войводина ҳудудидаги юридик фанлар ва таълимнинг ривожланишига, айниқса, 1920-йилда Суботиcа юридик факултети ташкил этилган.
Илм-фан ва таълим соҳасидаги интилишлар, қарашлар, ғоялар ва ютуқларнинг буюк синтези 1960-йилда Миллий Ассамблея Нови Сад университетини ташкил этиш тўғрисидаги қонунни қабул қилганда содир бўлди, у илгари ташкил этилган факултетларни ноёб академик жамоага Нови Сад шаҳрида бирлаштирган.
Ташкилот
Факултетлар ва институтлар
Нови Сад университетининг факултетлари ва институтлари Сербия Республикаси шимолидаги Войводина автоном вилоятининг тўртта тарихий шаҳрида жойлашган. Университет қароргоҳи Нови Садда жойлашган бўлиб, марказий кампус Дунай дарёси бўйида, Петроварадин қал’аси яқинида (ХВИИИ асрда қурилган) ва эски шаҳар марказида жойлашган.
2018-19 ўқув йили ҳолатига кўра Нови Садда жами тўққизта факултет, Суботикада учта ва Сомбор ва Зренжанинда биттадан факултет жойлашган. Крагужеваc университети факултетлари 2018-19 ўқув йилидаги жойлашуви, ўқитувчилари ва талабалар сони тўғрисидаги маълумотлар билан[2]:
| Факултет | Манзил | Академик ходимлар | Талабалар |
|---|---|---|---|
| Техник фанлар | Нови Сад | 901 | 14,626 |
| Табиий фанлар ва математика | Нови Сад | 418 | 5,618 |
| Фалсафа | Нови Сад | 327 | 4,136 |
| Дори | Нови Сад | 614 | 3,998 |
| Иқтисодиёт | Суботиcа | 88 | 3,611 |
| Қонун | Нови Сад | 51 | 2,453 |
| Қишлоқ хўжалиги | Нови Сад | 183 | 2,266 |
| „Миҳажло Пупин“ техникуми | Зренжанин | 68 | 1,149 |
| Спорт ва жисмоний тарбия | Нови Сад | 43 | 1,125 |
| Технология | Нови Сад | 101 | 1,100 |
| Санъат | Нови Сад | 282 | 876 |
| Педагогика | Сомбор | 68 | 643 |
| Қурилиш иши | Суботиcа | 42 | 579 |
| Педагогика | Суботиcа | йўқ | 175 |
| Жами | 3,219 | 42,489 |
Тадқиқотлар
Нови Сад университети ўз факултетларида ва фанлараро ва кўп тармоқли тадқиқотлар марказларида олиб бориладиган бакалавр, магистр, мутахассис ва докторантура даражасида 400 га яқин аккредитациядан ўтган ўқув дастурларини таклиф этади. Факултетлар ва марказлар билан бир қаторда учта илмий институт таълим таклифини узлуксиз модернизация қилиш жараёни учун мустаҳкам илмий базани яратишда муҳим рол ўйнайди. Барча таълим курсидаги талабаларнинг тахминан 56 % аёллардир[2]. 2017-18 ўқув йилида университетни жами 6794 нафар талаба тамомлаган[2].
Фан
Нови Сад университети яхши ривожланган тадқиқот инфратузилмаси ва инновациялар учун катта салоҳиятга эга. Марказий кутубхона ҳамда факултет ва институт кутубхоналари барча тегишли илмий йўналишларни қамраб олувчи ва йирик электрон маълумотлар базаларига кириш имконини берувчи кўплаб нашрларни таклиф этади. Ҳамкорлик тўғрисидаги махсус келишув натижасида тадқиқотчилар, профессор-ўқитувчилар ва талабалар 1826-йилда ташкил этилган ва уч миллиондан ортиқ нашрларни тақдим этувчи Матиcа Серб кутубхонаси[5] энг қадимги Сербия илмий ва маданий муассасасидан фойдаланиш имкониятига эга.
Университет 250 га яқин лабораторияларни ўз ичига олади[6]. Ихтирочиликни кучайтиришда Нови Сад университетининг технологик парки алоҳида аҳамиятга эга. Техник фанлар факултети кўмагида 140 га яқин стартап ва спин-офф компаниялари[7] асосан ИТ соҳасида ташкил этилган бўлиб, уларда Нови Сад университетини битирган ёш муҳандислар иш билан таъминланган. Ушбу компанияларнинг баъзилари йирик халқаро корпорациялар учун лойиҳаларни амалга оширадилар ва Нови Саднинг халқаро миқёсда Дастурий таъминот водийси сифатида тан олинишига ҳисса қўшдилар. Лойиҳа гуруҳлари ва Нови Сад университетининг таниқли тадқиқотчилари энг яхши техник янгиликлар учун кўплаб халқаро ва миллий мукофотларга сазовор бўлишди. Нови Сад университетида бир нечта аккредитациядан ўтган мукаммаллик марказлари мавжуд. Техника фанлари факултети таркибида ташкил этилган БиоСенсе институти Европа Иттифоқи томонидан биотехнологиялар соҳасида энг катта салоҳиятга эга бўлган Европадаги ўттизта тадқиқот институтларидан бири сифатида эълон қилинган лойиҳаси Ҳоризон 2020 дастури доирасида 2016-йилда Европада энг яхши рейтингга эга.
Нови Сад университети талабалари бир қатор соҳаларда ажойиб натижаларга эришмоқда. Ҳуқуқ факултети жамоалари ўнлаб йиллар давомида Европанинг энг яхшилари қаторида бўлиб келган. Лейден университети томонидан Гаагадаги Халқаро судда ташкил этилган баҳсли суд танловида биринчи ўринни эгаллаган. Улар 2016-йилда глобал миқёсда худди шундай муваффақиятга эришдилар. Машҳур Югославия робототехника мактаби анъаналарини давом эттираётган Техник фанлар факултети талабалари ҳам Европанинг энг яхшилари қаторидан жой олди. Улар 2016-йилда Парижда ЭУРОБОТ томонидан ташкил этилган танловда иккинчи ва учинчи ўринларни эгаллаган.
Бадиий академияси ҳамда Спорт ва жисмоний тарбия факултети талабалари миллий ва халқаро мусобақаларда кўплаб совринларни қўлга киритадилар.
Арт
Нови Сад санъат академияси Нови Сад университети факултетларидан бири сифатида 1974-йилда ташкил этилган. Бугунги кунда Бадиий академия мусиқа бўлими, тасвирий санъат ва драматик санъат бўлими томонидан амалга ошириладиган бакалавр, магистратура ва докторантура даражасида аккредитация қилинган дастурларни таклиф этади.
Академия ўзининг таълим ва илмий фаолияти билан бир қаторда кўплаб маданият, санъат ва илмий муассасалар билан халқаро ҳамкорликни ривожлантириш билан машҳур. Академиянинг кучи Эрасмус+, Cреативе Эуропе ва Ҳоризон 2020 каби турли дастурлар орқали халқаро лойиҳаларни ишлаб чиқиш қобилиятига асосланади.
Нови Сад университетининг Академик маданият ва санъат жамияти „Сонжа Маринкович“ мамлакат ва хориждаги фестивалларда муваффақиятли чиқишлари билан машҳур. Унинг аккордеон оркестри 2013-йилда Инсбрукда (Австрия) бўлиб ўтган Жаҳон мусиқа танловида 1-ўринни қўлга киритди ва Европадаги энг яхшиларидан бири ҳисобланади.
Талабаларга ихтисослаштирилган хизматлар
Нови Сад университети талабалари соғлиқни сақлаш, турар жой ва озиқ-овқат билан таъминлайдиган махсус хизматларга эга. Тиббий хизматлар ихтисослаштирилган тиббий ёрдам, маслаҳат ва лаборатория диагностикаси бўлимларини ўз ичига олган Талабалар соғлиғини сақлаш институти томонидан тақдим этилади. Турар жой ва озиқ-овқат Талабалар маркази томонидан таъминланади. Кўрсатилаётган хизматлар даражаси ривожланган Европа мамлакатларида қабул қилинган стандартларга мос келади.
Таниқли битирувчилар
- Шоир ва романчилар Драгомир Дужмов, Михайло Казич ва Жован Зивлак,
- Америкалик славян Уэйлс Браун,
- Болгар тилшуноси Любомир Милетич,
- Хорват-америкалик ёзувчи Иосип Новакович,
- Серб-канадалик математик ва компютер олими Иван Стожменович.
- Сербиянинг Исроилдаги элчиси Миле Исаков,
- Сербиядаги венгрия сиёсатчилари Аттила Юхаш ва Иштван Пастор.
Энг машҳур мусиқачилар орасида:
- пианиночилар Рита Кинка, Младен Чолиć ва Ратимир Мартинович,
- флейтачи Саня Стиячич,
- бастакор Митар Суботич,
Манбалар
- ↑ „Уписани студенти, 2018/2019. школска година“ (ср). стат.гов.рс. Статистиcал Оффиcе оф тҳе Републиc оф Сербиа (25-июн 2019-йил). Қаралди: 30-июн 2019-йил.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Високо образовање 2018/2019.“ (ср). стат.гов.рс. Статистиcал Оффиcе оф Сербиа. Қаралди: 22-декабр 2019-йил.
- ↑ У.С. Неwс Эдуcатион: Бест Глобал Университиэс 2020
- ↑ „Аcадемиc Ранкинг оф Wорлд Университиэс 2019“. 2019-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-июн.
- ↑ „Тҳе Эхҳибитион он Матиcа Српска“.
- ↑ „Тҳе лист оф Лабораториэс“.
- ↑ „Университй оф Нови Сад - Старт-уп анд спин-офф cомпаниэс“. www.унс.аc.рс. 2016-йил 28-январда асл нусхадан архивланган.