Новичок (русча: Новичок - „Янги келган“) — ацетилхолинестераза ингибиторларининг фторфосфорли органик асаб-фалажловчи таъсирга эга воситалар оиласи. Кимёвий қуролларни тақиқлаш ташкилоти Ижроия қўмитасининг 57 ва 59-сессияларидаги Россия делегацияси аъзоси Виктор Холстовнинг сўзларига кўра, оила олтмишдан ортиқ шу каби бирикмалардан иборат. Уларнинг энг машҳурлари қуйидагилар:[1]

  • А-230: Н- (метилфторфосфонил) -Нъ, Нъ-диэтил-ацетамидин (чапда 1-расм), совуқ ҳавода музлайди ;
  • А-232: Н- (О-Метилфторфосфонил) -Нъ, Нъ-диэтил-ацетамидин (ўнгдаги 1-расм), кимёвий кураш воситаси сифатида фойдаланиш учун ишлаб чиқилган ва синовдан ўтган[2] ;
  • А-234: Н- (О-Этилфторфосфонил) -Нъ, Нъ-диэтил-ацетамидин, ёпишқоқ малҳамга ўхшаш ва ҳавода тарқалмайди, терига тегса танага зарар этказади, об-ҳаво шароитларига чидамли.

2019-йил 14-январда Кимёвий қуролларни тақиқлаш ташкилоти Ижроия қўмитасининг 62-сессиясида ушбу моддалар гуруҳларини, шу жумладан А-230, А-232, А-234 ни кимёвий қуроллар конвенсиясига тобе бўлган заҳарли моддаларнинг 1-рўйхатига қўшиш таклиф қилинди. Ушбу сессия ҳужжатлари кимёвий моддаларнинг иккита оиласини (уларнинг тузилиш формулаларида маълум бўлакларнинг мавжудлигига қараб, аммо „Новичок“ атамасини ишлатмасдан ёки уларнинг Совет, рус ёки бошқа келиб чиқиши ҳақида бошқа маълумотларга эга бўлмаган ҳолда) хавфли токсик моддалар сифатида аниқ белгилайди.

Расм-2. Чапда: „Сандерс-8“ заҳарловчи моддаси[3], „Новичок“ прототипи; Ўнгда: ацетил амидин
Расм-1. „Новичок“ оиласига мансуб деб даъво қилинган кимёвий бирикмаларга мисоллар[2][4]

Новичокнинг бошқа ЗМлар билан ўхшашлиги ва ўзига хос хусусиятлари

Оддий шароитларда ушбу гуруҳ моддалари суюқликлар ёки қаттиқ моддалардир[5] .

Зарин, Циклозарин, Зоман каби 1-расмда кўрсатилган, „Новичоклар“ фторфосфонатлар хисобланиб қуйидаги структура формуласига эга: Р2{\дисплайстйле Р_2} — (ПОФ)О{\дисплайстйле \матҳрм {(ПОФ)О}} — Р1{\дисплайстйле Р_1} (бу ерда Р1,Р2{\дисплайстйле Р_1, Р_2} — баъзи радикаллар)[К 1] . Бироқ, рўйхатдаги моддалардан фарқли ўлароқ, унда Р2{\дисплайстйле Р_2} — фосфорга фосфор-углеродли кимёвий бирикма билан боғланган метил радикал, Новичкида (А-230 дан ташқари) бундай кимёвий боғланиш йўқ. „Новичок“нинг фосфор-азотли кимёвий боғланишига ўхшаш аналоги 2-расмнинг чап томонда кўрсатилган „Сандерс-8“[К 2] заҳарли моддаси ҳисобланади. Баъзи бир „Новичоклар“ ацетамидиннинг ҳосилалари ҳисобланади (2-расм, ўнгда).

Шунингдек аранг

  • Шоcкер операцияси
  • Токсикологик лаборатория НКВД — НКГБ — МГБ

Изоҳлар

Фторофосфонатлар
  1. ↑ Смотри рисунок „Фторфосфонати“. Такиэ вещэства входят в Список 1 Организации по запрещэнию химического оружия, и их производство в количестве болеэ 100 г в год должно декларироваця в ОЗХО, эсли Р2{\дисплайстйле Р_2} = Ме, Эт, и-Пр или н-Пр. Представленниэ на рисунке 1 „Новички“ под это ограничениэ, очевидно, не подпадают.
  2. ↑ Под „Сандерс-8“ здес понимаэця токсикант Н-(О-Этилфторфосфонил)-диметил-амин, изображенний на рисунке 2 и описанний в уравнении ВИИИ книги Саундерс Б.C. Соме аспеcц оф тҳе чемистрй анд тохиc аcтион оф органиc cомпаундс cонтаининг пҳоспҳорус анд флуорине. — Cамбридге: Университй Пресс, 1957; п. 90. Его производним являэця отравляющээ вещэство ГВ, а при замене фтора на радикал сиан он переходит в табун.

Манбалар

  1. ↑ Ҳаламек, Эмил, Коблиҳа, Збйнек. „Потентиал Чемиcал Wарфаре Агенц“ (cс). Қаралди: 2019-йил 1-март.
  2. ↑ 2,0 2,1 Мирзаянов В. С. Стате Сеcрец: Ан Инсидер’с Чрониcле оф тҳе Руссиан Чемиcал Wеапонс Програм. — Оуцкирц Пресс, 2008. ИСБН 978-1-4327-2566-2 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Мирза" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ Саундерс Б.C. Соме аспеcц оф тҳе чемистрй анд тохиc аcтион оф органиc cомпаундс cонтаининг пҳоспҳорус анд флуорине. — Cамбридге: Университй Пресс, 1957; п. 90.
  4. ↑ [„Архивированная копия“. 2018-йил 25-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 22-апрел. ЧемСпидер: А-232 (нерве агент)
  5. ↑ „Разработчик «Новичка» Владимир Углев: «Партии составляли от 20 граммов до нескольких килограммов»“ (ру). Тҳе Белл (2018-йил 20-март). 2018-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-март.

Ҳаволалар