Noyabrsk
Ноябрск — Россиянинг Ямал-Ненец автоном округидаги шаҳар[1], автоном округдаги аҳолиси бўйича Новий Уренгойдан кейин иккинчи шаҳар, Россиянинг маъмурий марказидан ошиб кетадиган кам сонли вилоят шаҳарларидан бири. Шаҳарнинг шаклланиши ва ривожланиши тарихи ЙНАО жанубида ва Ханти-Манси автоном округининг шимолида — Юграда углеводород конларини ўзлаштириш билан узвий боғлиқдир[2].
Жисмоний ва географик хусусиятлари
Географик жойлашув
Ноябрск Ғарбий Сибир текислигида, Сибир Увалларининг марказий қисмида жойлашган. Ханти-Мансийск автоном округи билан маъмурий чегара яқинида қулай географик позицияни эгаллаган Ноябрск округнинг „жанубий дарвозаси“ га айланди[3].
Шаҳарнинг марказий қисми Тету-Мамонтотяи кўлидан 8 километр шимоли-ғарбда, Светлоэ кўлидан 4 километр жануби-ғарбда жойлашган. Шаҳар чегараларида Хонто кўли жойлашган. Нанкпёҳ дарёси шаҳар бўйлаб оқиб ўтади.
Шаҳар тайганинг табиий зонасида жойлашган бўлиб, кўплаб кичик кўллар, дарёлар ва ботқоқликлар билан ўралган.
Вақт зонаси
Ноябрск, бутун Ямал-Ненец автоном округи сингари, МСК + 2 вақт зонасида жойлашган[4]. Амалдаги вақтнинг УТC дан силжиши +5:00.
Иқлими
Ноябрск иқлими субарктикадан кескин континенталга ўтиш даври. Ноябрскдаги қуёшли кунлар сони 230-250 кунни ташкил қилади ва ёғингарчиликнинг умумий миқдори йилига 650 мм дан ошмайди[5].
Қишлари совуқ шамоллар билан узоқ, одатда октябр ойининг ўрталаридан апрел ойининг ўрталарига қадар давом этади. Энг совуқ ой — январ. Феврал энг қуруқ ой, аммо у қор бўронлари билан ажралиб туради.
Баҳор совуқ ва қисқа, одатда апрел ойининг ўрталаридан июн ойининг биринчи ўн кунлигигача давом этади[6].
Ёз иссиқ ва қисқа, кўпинча июн ва июл ойларида ҳаво +30 °C гача исиши мумкин. Энг иссиқ ой июл. Август ёмғирли об-ҳаво билан ажралиб туради. Ёз, қоида тариқасида, август ойининг охиригача давом этади.
Куз совуқ ва тез ўтади. Баргларнинг тушиши одатда сентябр ойининг охирида тугайди ва октябр ойининг ўрталарида қор қоплами пайдо бўлади ва музлаш кузатилади[7].
 |
 |
.jpg) |
 |
| Қиш | Баҳор | Ёз | Куз |
Аҳолининг миллий таркиби
2010-йилги Бутунроссия аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра[8]:
| Миллати | Рақам, киши. | Фоиз |
|---|---|---|
| руслар | 72 512 | 65,55 % |
| украинлар | 13 589 | 12.28 % |
| татарлар | 7416 | 6.70 % |
| озарбайжонлар | 3202 | 2.89 % |
| бошқирдлар | 2497 | 2.26 % |
| беларуслар | 1686 | 1.5 % |
| молдованлар | 1216 | 1.10 % |
| Лезгилар | 706 | 0,64 % |
| Чуваш | 652 | 0,58 % |
| Ўзбеклар | 510 | 0,46 % |
| тожиклар | 450 | 0,41 % |
| чеченлар | 442 | 0,40 % |
| қирғиз | 415 | 0,38 % |
| Қумиклар | 415 | 0,38 % |
| Бошқа | 3802 | 3.44 % |
| Кўрсатилмаган | 1110 | 1.00 % |
| Жами | 110 620 | 100.00 % |
Қишлоқ хўжалиги
Шаҳардаги энг йирик қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиси шаҳар корхонаси — „Ноябрский“ қишлоқ хўжалиги мажмуаси. Корхона ёпиқ ерларда сабзавот, қорамол ва қуён гўшти, сут ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари ишлаб чиқаради[9].
Ноябрскда автоном округда биринчи деҳқон (фермер) хўжалиги ташкил этилди. Хўжаликда чўчқа, қўй, эчки, қуён, товуқ ва ғоз боқилади, сут, тухум ва ярим тайёр озиқ-овқат маҳсулотлари етиштирилади.
Қурилиш
2014-йил охирида шаҳарда 310 та қурилиш корхонаси рўйхатга олинган[10]. 2012-йилдан буён қурилиш ишларида ўтган йилларга нисбатан сезиларли ўсиш кузатилди.
Манбалар
- ↑ „Закон ЯНАО № 42-ЗАО от 06.10.2006 «Об административно-территориальном устройстве Ямало-Ненецкого автономного округа»“. Официальный интернет-портал правовой информации. Қаралди: 19-сентабр 2019-йил.
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ ҳттпс://несидица.ру/cитй/ноябрск
- ↑ „ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Ямало-Ненецкого автономного округа“. 2016-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2019-йил.
- ↑ Администрация МО город Ноябрьск. „Доклад о социально-экономической ситуации в муниципальном образовании город Ноябрьск за 2014 год“. 2015-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-август 2015-йил.
- ↑ Администрация МО город Ноябрьск. „Доклад о социально-экономической ситуации в муниципальном образовании город Ноябрьск за 2014 год“. 2015-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-август 2015-йил.