Nuadu
Нуаду (қадимий ирландча: Нуада, Нуаду[1]), Аргетлам номи билан ҳам танилган (қадимий ирландча Аиргетлáм[2] ― „Кумуш қўл“), ирланд келтлари мифологиясида, Туата Де Дананн худоларнинг қироли ва раҳбари[3]. Маг Туиреднинг биринчи жангида у ҳеч ким қочиб қутула олмайдиган сеҳрли қиличга эга бўлишига қарамай, қўлидан айрилди[4][5]. Жисмоний нуқсони бўлган худо Туата Де Дананн уруғи худоларининг шоҳи бўла олмагани учун Нуада тахтдан воз кечиб, уни Бресга беришга мажбур бўлди. Кейинчалик, табиб-худо Диан Кеҳт унга кумуш қўл ясаб берди, шунинг учун Нуада Аргетламҳ („Кумуш қўл“) лақабини олди. Шундан сўнг Брес тахтдан ағдарилди ва Нуада яна шоҳ бўлди. Кейинги юзага келган урушда, Нуада Балордан қўрқиб, ҳокимиятини Лугга топширди ва у Балорни жангда ўлдирди.
Баъзан Галлик Тевтат (мусаффо осмон худоси) билан тенглаштирилади. У уруш худоси каби Геллик Зевс ролини ўйнади, чунки урушда ғалаба осмон иноятининг асосий намоёни ҳисобланган барча халқлар орасида уруш худоси доимо пантеонда устун мавқени эгаллаган. Бу худо Туата Де Дананн уруғининг тўртта асосий хазиналаридан бири бўлган енгилмас қиличга эга бўлиб, икки марта унинг ҳукмдори ҳисобланган. Унинг номи Британия оролларидаги жой номларида доимо учрайди. Унга эҳтиром инсон қурбонлиги билан кўрсатилар эди ва буни худо сахийлик ила умр йўлдошлари билан баҳам кўрган. Унинг умр йўлдошлари бешта маъбуда — Бадб, Немаин, Фи, Маҳа, Морриган эди.
Уэлсда у Нудд номи билан ҳурматга сазовор бўлган. Рим Британиясида сувлар ва булоқларни ҳурмат қилиш ва сиғиниш билан боғлиқ бўлган Нодонс (Ноденс) худоси танилган[6][7]. Бир қатор атрибутларда ва тегишли сюжетларда (бир қўл, қироллик унвонини йўқотиш, атрибут сифатида қилич) у Скандинавия Тюрига жуда яқин. Олдинроқ Ж. Дюмéзил ва ундан кейин бошқа тадқиқотчилар ирланд мифологик анъаналаридаги Балор-Нуада жуфтлигини Рим ва немис мифологемалари (бир кўзли ва бир қўлли худолар — Тюр ва Один) билан боғладилар[8].
В.П.Калигиннинг фикрича, „Нуаду“ номи „бермоқ“ феълидан „янги“ сифати билан биргаликда сифатдошдир (*неуо-донт-с — „янгиланиш“)[9].
Маданиятда кўрсатган таъсири
- Ноденснинг лотинлаштирилган шакли Ктулҳу афсоналаридаги қаҳрамонлардан бирининг номига айланди.
- Гилиэрмо дел Торонинг Ҳеллбой 2: Олтин армия (2008-йил) филмидаги бош қаҳрамонлардан бири Нуада деб аталади ва бутун филм келтлар мифологиясидан олинган қурамачиликка бой.
- Майкл Муркокнинг „Кумуш қўл“ трилогиясидаги қаҳрамон Корум, асосан келтлар мифологиясига асосланган Нуада, Кумуш қўл лақаблари билан аталган.
- ММОРПГ Wарспеар Онлине ўйини оламининг учта ака-ука худоларидан бири Нуада деб аталади, гарчи унинг ташқи кўриниши ва феъл-атвори келт худосига унча ҳам ўхшайди.
- Бенедикт асарининг қаҳрамони Корвиннинг укаларидан бирининг жангда қўлидан айрилгач, кумуш қўлга эга бўлади.
- Кристофер Паолинининг „Мерос“ тетралогиясида кафтларида кумуш белгилари бўлган чавандозлар „аргетлам“ — кумуш қўллар деб ҳам аталади.
- Анна Коростелеванинг „Кармартендаги мактаб“ асарида Диана Кехт ҳақидаги афсоналардан бири ҳикоя қилинади. Умуман олганда, бутун асар келтлар маданияти билан чуқур боғлиқ.
- Фате/Гранд Ордер мобил ўйинидаги Бедивер қаҳрамони Мерлиндан худди шу номдаги кумуш қўлни олади.
Манбалар
- ↑ современноэ произношениэ Нуава, ирл.: Нуада, Нуаду
- ↑ современноэ произношениэ Аргедлав, ирл.: Аиргеадлáмҳ
- ↑ Бердников Г. П.. История всемирной литературы в девяти томах. Изд-во "Наука", 1984.
- ↑ Языческие божества Западной Европы: Энциклопедия. Литрес, 2017-09-05. ИСБН 9785457435230.
- ↑ Коллектив авторов. Кельтские мифы. Литрес, 2017-09-05. ИСБН 9785040165261.
- ↑ „Нуаду“. 2008-йил 11-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 22-октябр.
- ↑ Джон Маккалох. Религия древних кельтов. Литрес, 2017-09-05. ИСБН 5457025705.
- ↑ Ж. Дюмезиль. Верховные боги индоевропейцев. Рипол Классик, 1986. ИСБН 9785458349451.
- ↑ Калыгин В. П. Этимологический словарь кельтских теонимов. Андоза:М.: Наука, 2006. C. 124—125.
Адабиётлар
- Cарей Ж. Нодонс ин Бритаин анд Иреланд. Зеицчрифт фüр cелтисче Пҳилологиэ. Вол. 40. 1984. С. 1-22.
- Кельтская Мифология: Энциклопедия. М.: Эксмо, 2004. C.56-57, 569—570.
- Маккалох Джон Арнотт. Религия древних кельтов / Пер. с англ. С. П. Евтушенко. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2004. — 336 с. ИСБН 5-9524-1303-Х
- Шкунаев С. В. Битва при Маг Туиред // «Похищение быка из Куальнге» и предания об ирландских героях. — М.: Наука, 1985. — С. 351—380. — 496 с. — 100 000 экз.
Ҳаволалар
- Нуаду// Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.