Nur Saidbek

Нур Саидбек (?—1467) — темурийлардан Улуғбек ва Абу Саид Мирзоларнинг нуфузли амирларидан бири. Амир Темур, Шоҳрух ва Улуғбекнинг амирларидан бўлган Шоҳмаликнинг ўғли, машҳур тарихчи, "Шайбонийнома" асари муаллифи Муҳаммад Солиҳнинг отаси. Билқут қабиласидан. Дастлаб, Н. С. Улуғбек хизматида бўлиб, унинг ўли-мидан сўнг (1449), бошқа чиғатой беклари қатори падаркуш Абдуллатифга, сўнгра темурийларнинг янги ҳукмдори Абу Саидга (1451—60 йилларда ҳукм-ронлик қилган) бўйсунишдан бош тортган. Н.С. Бухоронинг Ҳйп қишлоғи яқинидаги тоғларни маскан тутиб, Самарқанд ва Бухоро атрофларига чоп-қунлар қилиб турган. Уни муросага келтириш учун Абу Сайд бир неча марта ўз вакилларини, жумладан Хожа Аҳрорни юборган. Бироқ Н. С. уларга бўйсу-нишдан воз кечгач, Самарқанд қўшинлари уни Нурдан қувиб юборган. Н. С. қисқа фурсатдан сўнг Абу Сайд ҳузу-рига бош эгиб келгач, афв қилиниб, туманбоши этиб тайинланган. 1460-йил Н. С. қўшини Хоразм орқали Хуросонга бостириб кирган Ҳусайн Бойқарога қарши юборилган. Бироқ Сабзавор йўлида у Мовароуннаҳрга қайтиб, Шоҳрухия яқинида Абу Саидга қарши исён кўтарган Муҳаммад Жўгий (Улуғбекнинг набираси) билан қўшилган. Му-ҳаммад Жўгий кўчманчилар ёрдамида Туркистон, Сайрам, Тошкент ва Шоҳ-рухияни эгаллаб олган эди. 1462-йил гача Н. С. унинг хизматида бўлган. Абу Сайд фақат Хўжа Аҳрорнинг ёрдамидагина Шохруҳияни эгаллаб (1462-йил 5 октабр), исённи бостирган. Афв этилган амир Н. С. Хоразм ҳокими (волийси) этиб тайинланган. Ҳусайн Бойқаро Дашти Қипчокдан Хоразмга бостириб кирганда Н. С. вилоятни мудофаа этишда кўп хатоликларга йўл қўйган. Натижада тахтдан туширилиб, Ҳиротга чақиртирилган ва қатл этилган. Муҳаммад Со-лиҳнинг сўзига кўра эса Н. С. бирмунча пайт Марвда яшаган ва Ҳусайн Бой-қаро фармонига кўра шу ерда қатл қилинган.

Адабиёт

• Бартолд В.В., Сочинения, т. ИИ (2), М., 1964; Ахмедов Б. А., Историко-географическая литература Средней Азии ХИВ—ХВИИИ вв. Писменниэ памятники, Т., 1985.