Ziyosfera

Nusret Suman

Мустафо Нусрет Суман (1905-йил 21-март, Верия[1] – 1978-йил 15-август, Измит) — турк ҳайкалтароши ва рассоми.

Нусрет Суман
Файл:Филе:Cеремониал стандард003.Анкара.жпг
Суман'с Ҳиттите Сун Cоурсе Монумент ин Сıҳҳие Сқуаре
Ҳақиқий исмиМустафа Нусрет Суман
Таваллуди 1905-йил 21-март
Вафоти 15-август 1978-йил(1978-08-15)
(73 ёшда)
İзмит, Туркей
Миллати Туркиш
Соҳаси Сcулптуре, паинтинг

Айниқса, портрет ва ёдгорликлар устида ишлаган. Унинг сўнгги асари – Анқара шаҳрининг рамзи ўтмишда Хет қуёш курси ёдгорлиги бўлган.

Ҳаёти

Суман 1905-йилда Селаник яқинидаги Верия шаҳрида туғилган. Унинг отаси Исмоил Ҳаққи Бей Усмонлилар армиясида зобит бўлиб хизмат қилган. Унинг онаси Насие Ҳоним биринчи турк фотографи эди[2]. Усмонлилар Болқон урушида мағлубиятга учрагач, унинг оиласи Истанбулга кўчиб ўтди. Унинг сан'атга бўлган қизиқиши отасининг акварел бўёқларидаги расмларини томоша қилганидан бошланган[3].

1922-йилда Санайи Нефисе Мектебига ўқишга қабул қилинган. Ҳикмет Онат ва Иброҳим Чалли ателеларида рассомчилик бўйича таълим олди. 1925-йилда у Иҳсан Öзсойс ҳайкалтарошлик ателесига ўтди. 1929-йилда мектебис ҳайкалтарошлик факултетини тамомлаган. Ўқишни тамомлагандан сўнг бошланган имтиҳонда "Тайяреcи Фетҳи ве Садıк Анıтı" асари билан Европа та'лим мукофотини қўлга киритди[4]. Шу тариқа у Туркия Республикасининг стипендияси билан Европага юборилган биринчи талабаларидан бири ҳисобланади. Аввал Мюнхенга расм чизиш учун, кейин эса ҳайкалтарошлик учун Парижга боради[5].

1934-йилда у уйга қайтди; у Мустақил Рессамлар ве Ҳейкелтıраşлар Бирлиги (Хусусий рассомлар уюшмаси)ни яратишдаги са'й-ҳаракатларга қўшилди; 1941-йилда у Д Грубу (Д гуруҳи) деб номланувчи рассомлар гуруҳига қўшилди[4]. 1943-йилда “Гüзел санатлар академияси”га ўқитувчи лавозимига тайинланган ва у ерда кўплаб шогирдларни тарбиялаган. Аниткабир мажмуасига киритиладиган ҳайкаллар ва релефлар танловида “Инкıлап Кулеси” (Инқилоблар минораси), “Бариш Кулеси” (Тинчлик минораси), “Мüдафаа-и Ҳукук Кулеси” (Мудофаа) бўлимларида биринчи ўринни эгаллади. Қонун минораси), "Мисак-ı Миллий Кулеси" релефлари[6]. 1969-йилда профессор унвонини олгач, нафақага чиқди. Уч йил давомида у АҚШда ўз сан'атини давом эттирди[1].

Ҳаётида Отатурк шарафига кўплаб ёдгорликлар яратган Суман, 1978-йилда Анқара Сиҳҳие майдони учун Хет қуёш курси ёдгорлигини яратди. Ёдгорликнинг тантанали очилиши олдидан сўнгги ишини текширмоқчи бўлган Суман йўл-транспорт ҳодисасига учраб, оғир тан жароҳати туфайли вафот этган[7].

Э'тиборга сазовор асарлари

  • Токат Отатурк ёдгорлиги (1935)[8].
  • Муғла Отатурк ёдгорлиги (1937)
  • Мустафокемалпаша Отатурк ёдгорлиги (1939)
  • Қириккале Отатурк ёдгорлиги (1942)
  • Орхан Вели бюсти (1958, Истанбул расм ва ҳайкалтарошлик музейи)[9].
  • Балıкесир Отатурк ёдгорлиги (1959)
  • Чорлу Отатурк ёдгорлиги (1960)
  • Караcабей Отатурк ёдгорлиги (1961)
  • Чаршамба Отатурк ёдгорлиги (1961)
  • Сивас Отатурк ёдгорлиги (1964)
  • Адапазари Отатурк ёдгорлиги (1964)
  • Анқара фан факултети Отатурк ёдгорлиги (1964)
  • Бингол Отатурк ёдгорлиги (1965)
  • Синоп Отатурк ёдгорлиги (1967)
  • Газиантеп Отатурк ёдгорлиги (1967)
  • Ана (1970)
  • Ҳипи Шаир (1971)
  • Хет қуёш курси ёдгорлиги (1978)
  • Намиқ Камол ҳайкали, Текирдаг
  • Галатасарой ўрта мактаби Фотиҳ Султон Меҳмет бюсти.
  • Мимар Синан ҳайкали (Истанбул расм ва ҳайкалтарошлик музейи)
  • Анқара фан факултети, Афина, Швейсария ва Белгия (1978)[10] Генри Дюнант бüстлари

Яна қаранг

  • Хет қуёш курси ёдгорлиги

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Нусрет Суман Кимдир, Филозоф.нет ситеси, Эриşим тариҳи:22.05.2013
  2. ↑ „Эрол Çıнар, Йüзйıллıк Çıнар Недрет Экşигил, Маг Дерги, Эриşим тариҳи:22.05.2013“. 2016-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-апрел.
  3. ↑ Нусрет Суман'ıн Кıса Биёграфи'си, Аркитект Дергиси, 1976, Cилт 4, Сайı 364
  4. ↑ 4,0 4,1 Нусрет Суман'ıн кıса öзгеçмиşи, Аркитект Дергиси, 1980, Cилт :1 Сайı:377
  5. ↑ „Ҳейкелcи Проф. Др. Мустафа Нусрет Суман, Эдебиятакадемиси.cом ситеси, Эриşим тариҳи:22.05.2013“. 2013-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-апрел.
  6. ↑ Эрол Моркоç, Ҳейкел ве Кабартма Ярışмасı, Аниткабир.орг ситеси, 24.04.2011, Эриşим тариҳи:22.05.2013
  7. ↑ Айдıн Тиряки, Ҳитит Ҳейкели Ҳаккıнда, 27.11.2006, Эриşим тариҳи:22.05.2013
  8. ↑ Нусрет Суман, Ататüрк ве Атлет ҳейкеллери, Аркитект Дергиси, 1935, Сайı 1935-10 (58)
  9. ↑ „Орҳан Вели бüстü, Орҳанвели.нет ситеси, Эриşим тариҳи:22.05.2013“. 2011-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 6-апрел.
  10. ↑ 1978 Ҳенри Дунант (1828–1910), Сcулптурепублиқуэ.бе ситеси, Эриşим тариҳи:22.05.2013 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nusret_Suman" dan olindi