Нймпҳаэа лотус, Миср оқ лотуси, ё'лбарс лотус, оқ лотус ёки Миср оқ нилуфар номлари билан аталадиган Нймпҳаэаcеаэ оиласига мансуб гулли о'симлик.

Нймпҳаэа лотус
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Нймпҳаэалес
Нймпҳаэаcеаэ
Нилфия
Н. лотус
Бинар номи
Нймпҳаэа лотус

Синонимлар

Нймпҳаэа дентата Счумач.Нймпҳаэа зенкери Гилг.Нймпҳаэа либериэнсис А.Чевалиэр

Тарқалиш

Шарқий Африка ва Жануби- Шарқий Осиёнинг турли қисмларида о'сади. Нймпҳаэа лотус вар. тҳермалис - Европада эндемик тур ҳисобланади.

Култивация

Г'арб боғлатига 1802-йилда Лоддигес болалар бог'часи томонидан киритилган. Эдуард Ортгиэс Нймпҳаэа лотус (Н. дентата) ни Нймпҳаэа пубесcенс (Н. рубра) билан чатиштириб, биринчи Нймпҳаэа гибридини яратди. Бу гибрид Венесуэлада машҳур манзарали сув о'симлигидир.

Тавсиф

Нймпҳаэа лотус Жанубий Ҳиндистонда.

Сув нилуфарининг бу тури сув устида сузувчи нилуфар ёстиқчаларига эга. Бу ўсимлик ко'п йиллик бўлиб, бўйи 45 см гача о'сади. Гули оқ, ба'зан пушти рангда.

Экология

Утриcулариа стелларис Нймпҳаэа лотус барги атрофида, Буркина-Фасо

У ҳовузларда учрайди. Тиниқ, илиқ, тинч ва озгина кислотали сувларни афзал ко'ради. Утриcулариа стелларис каби бошқа сув о'симликлари турлари билан биргаликда ўсади. Нймпҳаэа лотус қуруқғоқчилик мавсумида илдизпоялари билан ўсишни давом эттира олади. Ёзги кунларнинг ко'п қисмида сув буг'ланишини 18 фоизгача камайтириш қобилиятига эга[1].

Фойдаланади

Аквариум о'симлиги сифатида

Нймпҳаэа лотус ко'пинча ширин сув аквариум о'симлик сифатида ишлатилади. Манзарали боғ ҳовузларида ва иссиқхонада у одатда аквариум ичида ко'ринмайдиган гуллари учун о'стирилади. Акваристлар сузувчи нилуфар ёстиқчаларини кесишни ва фақат сув остидаги баргларни сақлашни афзал ко'радилар. "Қизил" баргли навларда чуқур қизг'иш ранг ҳосил бўлиши учун кучли ёруг'лик талаб қилинади. Кучли ёруғлик остида ўсимлик гуллари ё'лбарсга о'хшаш ранг -баранг тусга киради.

Рамз сифатида

Қадим замонларда Мисрда йўлбарс лотусига сиг'инишган. У яратилиш рамзи ҳисобланган. Қадимги Юнонистонда ўсимлик бегуноҳлик ва камтарлик рамзи эди. Миср лотуси Мисрнинг миллий гулидир . 

Cлаире Wаигҳт Келлер бу гулдан, ҳар бир Ҳамдо'стлик мамлакатининг о'зига хос ўсимлигини о'з ичига олган Мегҳан Маркленинг то'й пардасига Малавини ифодалаш учун киритган[2].

Нймпҳаэа лотус

Озиқ-овқат сифатида

Африканинг ба'зи қисмларида илдизпоялари ва илдиз мевалари крахмал учун исте'мол қилинади. Илдизпоялар қайнатилади, қовурилади ёки қуритилганидан кейин тегирмонда тортилади. Ёш мевалар ба'зан салат сифатида исте'мол қилинади. Уруг'лари овқатга қўшилади. Илдиз ёки уруг'лар Ҳиндистонда очликни енгувчи маҳсулот сифатида ишлатилади[3].

Кўк лотус (Нймпҳаэа ноучали)
Нймпҳаэа лотус

Қадимги Мисрдаги оқ лотус

Амарнадаги саройдаги фриздаги оқ лотус безаклари (милоддан аввалги 1352-1336)

 Қадимги мисрликлар оқ лотусни ҳовузлар ва ботқоқларда о'стиришган. Бу гул ко'пинча қадимги Миср безакларида учрайди. Одамлар лотус гули уларга куч ва қувват берганига ишонишга. Гул қолдиқлари Рамсес ИИ дафн этилган қабрида топилган.Миср мифологиясида Ҳорус ба'зан онаси билан лотусда о'тирган яланг'оч бола сифатида тасвирланган. Лотус Миср пойтахтларининг энг қадимги икки нақшларидан бири бо'либ, устуннинг энг юқорисига чизилган. Аёллар ко'пинча туг'иш пайтида Ҳекатни лотусда о'тирган қурбақа сифатида тасвирлайдиган тумор тақиб юришарди.


Қадимги Миср рақамларидаги 1000 рақами оқ лотусни ифодалаган. Тегишли иэроглиф:<ҳиэро>М12</ҳиэро>Қадимги мисрликлар ҳам бу гулдан атир олишган. Улар дафн маросимида гулчамбарлар, ма'бад қурбонликлари ва аёллар безакларида оқ лотусдан фойдаланишган.

Сог'ликка та'сири

О'симлик таркибида хинолизидин алкалоиди, нуфарин ва шунга о'хшаш кимёвий моддалар мавжуд. Алкалоидларнингпсихиделик афродизяк та'сири бо'лиши мумкин, аммо бу та'сир ко'проқ Нймпҳаэа cаэрулеа, ко'к Миср сув нилуфарида учрайди. 

Кимё

Таҳлилларда баргда хлороформ, этил асетат ва н -бутанол экстрактларида фенолик бирикмалар (флавоноидлар, кумаринлар ва танинлар), стероллар ва алкалоидлар борлиги аниқланди. Бошқа бирикмаларга мирицитрин, мирицетин-3-(6′′- -кумаройлглюкозид), мирицетин-3′-О-(6′′ -кумароил)глюкозид, иккита эпимерик макросиклик ҳосилалар, А ва Б нимфолидлари киради[4][5].

Манбалар

  1. ↑ Самбасива Рао, А. (1988-03-01). "Эвапотранспиратион ратес оф Эичҳорниа cрассипес (Март.) Солмс, Салвиниа молеста д.с. Митчелл анд Нймпҳаэа лотус (Л.) Wиллд. Линн. ин а ҳумид тропиcал cлимате" (эн). Ақуатиc Ботанй 30 (3): 215–222. дои:10.1016/0304-3770(88)90052-6. ИССН 0304-3770. ҳттпс://дх.дои.орг/10.1016/0304-3770%2888%2990052-6. 
  2. ↑ „Тҳе Wеддинг Дресс, Бридесмаидс' Дрессес анд Паге Бойс' Униформс“. Роял.ук (2018-йил 19-май). Қаралди: 2021-йил 30-декабр.
  3. ↑ Ф.Р. Ирвине; Р.С. Триcкетт (1953). "Wатерлилиэс ас Фоод". Кеw Буллетин 8 (3): 363–370. дои:10.2307/4115519. 
  4. ↑ Элегами, АА; Батес, C; Грай, АИ; МаcКай, СП; Скеллерн, ГГ; Wаигҳ, РД (2003). "Тwо верй унусуал маcроcйcлиc флавоноидс фром тҳе wатер лилй Нймпҳаэа лотус". Пҳйточемистрй 63 (6): 727–31. дои:10.1016/С0031-9422(03)00238-3. ПМИД 12842147. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_пҳйточемистрй_2003-07_63_6/паге/727. 
  5. ↑ „КНАпСАcК Метаболите Информатион - Нймпҳаэа лотус“. Кнапсаcкфамилй.cом. Қаралди: 2021-йил 30-декабр.