Ziyosfera

Nymphaea nouchali

Нймпҳаэа ноучали, кўпинча кўк лотус, юлдуз лотус, қизил сув нилуфари, митти аквариум нилуфари, кўк сув нилуфари, кўк юлдуз сув нилуфари ёки манел гул номлари билан аталагаб нймпҳаэа туркумига мансуб ўсимлик. Унинг ватани Осиёнинг жанубий ва шарқий қисми, ўсимлик Бангладеш ва Шри-Ланканинг миллий гулидир[2]. Ўтмишда Нймпҳаэа ноучали номи Нймпҳаэа пубесcенс учун нотўғри қўлланилгани сабабли таксономик чалкашликлар юзага келган[3].

Нймпҳаэа ноучали
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Нймпҳаэалес
Нймпҳаэаcеаэ
Нилфия
Н. ноучали
Бинар номи
Нймпҳаэа ноучали

Синонимлар
  • Cасталиа лотус (Л.) Wоод
  • Cасталиа мйстиcа Салисб.
  • Cасталиа тҳермалис (ДC.) Симонк.
  • Леуcонймпҳаэа лотус (Л.) Кунтзе
  • Нймпҳаэа аcутиденс Петер
  • Нймпҳаэа аэгйптиаcа Опиз
  • Нймпҳаэа дентата Счумач.
  • Нймпҳаэа ҳйпотрича Петер
  • Нймпҳаэа леуcантҳа Петер
  • Нймпҳаэа либериэнсис А. Чев., ном. инвал.
  • Нймпҳаэа лотус ф. тҳермалис (ДC.) Тузсон
  • Нймпҳаэа лотус вар. аэгйптиа Планч., ном. инвал.
  • Нймпҳаэа лотус вар. дентата (Счумач.) Г. Ничолсон
  • Нймпҳаэа лотус вар. грандифлора Ф. Ҳенкел эт ал.
  • Нймпҳаэа лотус вар. монстроса C. А. Барбер
  • Нймпҳаэа лотус вар. ортгиэсиана (Планч.) Планч.
  • Нймпҳаэа лотус вар. парвифлора Петер
  • Нймпҳаэа ортгиэсиана Планч.
  • Нймпҳаэа реичардиана Ф. Ҳоффм.
  • Нймпҳаэа тҳермалис ДC.
  • Нймпҳаэа зенкери Гилг

Тарқалиши ва ўсиш жойи

Мовий гулли Нймпҳаэа ноучали ёки нил мāнел

Бу сув ўсимлигининг ватани Афғонистон, Ҳиндистон, Тайван, Жануби-Шарқий Осиё ва Австралиягача бўлган кенг ҳудудда жойлашган[4]. У узоқ вақтдан бери Таиланд ва Мянмада ҳовузлар ва боғларни безаш учун ўстирилади. Табиий ҳолатида Нймпҳаэа ноучали паст ва ўртача чуқурликдаги секин оқадиган сувли жойларида ўсади. 

Тавсиф

Нймпҳаэа ноучали кундузи гуллайдиган ўсимлик бўлиб, илдизи ва пояси сув остида бўлади. Баргларнинг бир қисми сув остида, бошқалари эса сиртда жойлашади. Барглари думалоқ. Сузувчи баргларнинг тўлқинсимон қирралари бор, бу уларга кренелланган кўриниш беради. Уларнинг катталиги тахминан 20-23 см[5].

Нймпҳаэа ноучали гуллари

Бу сув нилуфарнинг гуллари одатда оқ ёки кўк рангга эга бўлади. Унинг гуллари оқ, кўк, бинафша, бинафша, пушти ва крем/сарғиш оқ рангга эга навлари мавжуд. Гулнинг 13-15 гулбарглари бурчакли кўринишга эга бўлиб, гул юқоридан юлдуз шаклида кўринади. Косасимон гулкосачанинг диаметри 4-15 см га тенг.

Нймпҳаэа ноучали

Ўсимлик барглари сувда яшовчи қўзиқоринлардан таъсирланиши мумкин[6].

Нймпҳаэа ноучали

Символизм

Нймпҳаэа ноучали Бангладешнинг миллий гулидир. Хира кўк гулли Нймпҳаэа ноучали Шри-Ланканинг миллий гули бўлиб, у ерда нил мāнел ёки нил маҳанел (නිල් මානෙල්) номи билан машҳур[7].

  • Nymphaea nouchali
    Нймпҳаэа ноучали
  • Nymphaea nouchali
    Нймпҳаэа ноучали
  • Nymphaea nouchali
    Нймпҳаэа ноучали

Шри-Ланкада бу ўсимлик одатда буйволлар ҳовузларида ва табиий ботқоқ ерларда ўсади. Унинг гўзал сув гули санскрит, пали ва синҳала адабий асарларида қадим замонлардан бери қувалая, индҳīwара, нилуппала, нилотҳпала, нилупул номлари билан фазилат, интизом ва поклик рамзи сифатида тилга олинган[8]. Айтишларича, Будда вафот этганида, у умри давомида юрган ҳамма жойда лотус гуллари очилган. 

Cлаире Wаигҳт Келлер бу ўсимликдан Ҳамдўстлик мамлакатларининг ўзига хос ўсимликларини ўз ичига олган Мегҳан Маркленинг тўй пардасида Бангладеш ва Шри-Ланка рамзи сифатида киритган[9].

Фойдаланиш

Нймпҳаэа ноучали ажойиб гуллари туфайли манзарали ўсимлик сифатида экилади. Ўсимлик гуллари Шри-Ланкадаги анъанавий ва маданий фестиваллар учун ишлатилади. Шунингдек, у „митти нилуфар“ ёки „митти қизил нилуфар“ номи остида аквариум ўсимлиги сифатида машҳур[10]. Нймпҳаэа ноучали ҳинд Аюрведа тиббиётида амбал номи остида ишлатилади. У асосан ҳазм бузилишини даволаш учун ишлатилган[10].

Барча сув гуллари сингари, унинг нок шаклидаги, қўнғир, картошка катталигидаги илдизпоялари, барглари ва ўсимликнинг кўп қисми заҳарли бўлиб, таркибида нуфарин деб аталадиган алкалоид мавжуд. Европада учровчи нилуфарлардан фарқли ўлароқ, бу турнинг илдизпояларини қайнатиш орқали зарарсизлантирилиши мумкин. Ҳиндистонда улар очликка қарши доривор овқат сифатида истеъмол қилинган. Ветнамда у қовурилган ҳолда истеъмол қилинади. Шри-Ланкада илгари дори тури сифатида истеъмол қилинган ва унинг нархи оддий таомга қараганда жуда юқори эди, аммо 1940-йилларда баъзи қишлоқ аҳолиси муссон мавсумида (Яла мавсуми) шоли далаларида сув нилуфарларини етиштиришни бошладилар ва нарх тушди. У қайнатилган ҳолда ва кори шаклида истеъмол қилинади[11].

Ўсимлик қуруқғоқчилик мавсумида ҳовузлар, танклар ва ботқоқлардан йиғилади ва Ҳиндистонда ҳайвонлар учун озуқа сифатида ишлатилади[12].

Гералдика

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Гупта, А. К.; Беэнтже, Ҳ. Ж.; Лансдоwн, Р. В. (2019). „Нймпҳаэа ноучали“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2019: э.Т168917А120213841. дои:10.2305/ИУCН.УК.2019-2.РЛТС.Т168917А120213841.эн. Ретриэвед 6 Новембер 2022.
  2. ↑ Тҳе Плант Лист: А Wоркинг Лист оф Алл Плант Спеcиэс, қаралди: 20 Април 2015
  3. ↑ Дезҳи Фу; Жоҳн Ҳ. Wиэрсема; Доналд Падгетт, Флора оф Чина онлине, 6-жилд, қаралди: 20 Април 2015
  4. ↑ „Нймпҳаэа ноучали Бурм.ф.“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине.
  5. ↑ Лим, Т. К. „Нймпҳаэа ноучали“, . Эдибле Медиcинал анд Нон Медиcинал Планц: Волуме 8, Флоwерс. Дордречт: Спрингер Нетҳерландс, 2014 — 519–525-бет. ИСБН 978-94-017-8748-2. 
  6. ↑ Др. В. Р. Патил Ресеарч он Фреш wатер фунги (2015) Гоогле Бооксда
  7. ↑ Ҳеттиараччи, Кумудини. „Тҳе Греат Претендер“. Тҳе Сундай Тимес, Сри Ланка (2010-йил 7-ноябр). Қаралди: 2013-йил 24-июн.
  8. ↑ „Натионал Стац оф Бангладеш“. парк.орг.
  9. ↑ Женнй.минард. „Тҳе Wеддинг Дресс, Бридесмаидс’ Дрессес анд Паге Бойс' Униформс“. Тҳе Роял Фамилй (2018-йил 19-май).
  10. ↑ 10,0 10,1 Пареэк, Арчана; Кумар, Ашwани (2016). "Пҳармоcогностиc студиэс он Нймпҳаэа спп.". Wорлд Жоурнал оф Пҳармаcеутиcал Ресеарч 5 (6): 18. дои:10.20959/wжпр20166-6285. ИССН 2277-7105. 
  11. ↑ ФР Ирвине, РС Триcкетт — Wатер лилиэс ас Фоод — Кеw Буллетин, 1953
  12. ↑ А Банержеэ, С Матаи — Cомпоситион оф Индиан ақуатиc планц ин релатион то утилизатион ас анимал фораге — Жоурнал оф Ақуатиc плант манагемент, 1990 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nymphaea_nouchali" dan olindi