1-расм: Нютон ҳалқалари микроскопда кузатилган. Устига қо'йилган шкаладаги энг кичик о'сишлар 100 мкм. Ёритиш пастдан, ёрқин марказий минтақага олиб келади.
2-расм: Нютон ҳалқаларининг интерференция схемаси 650 билан ёритилган текис-қавариқ линзалар томонидан яратилган. нм қизил лазер нури, паст нурли микроскоп ёрдамида суратга олинган. Ёритиш юқоридан, қоронг'и марказий минтақага олиб келади.
3-расм: Нютон ҳалқаларини ко'риш тартиби: текис юзанинг устига қавариқ линза қо'йилган.

Нютон ҳалқалари - бу икки сирт, одатда сферик сирт ва қо‘шни тегинувчи текис сирт о‘ртасида ёруг‘ликнинг акс этиши натижасида интерференция нақш ҳосил бо‘лган ҳодиса. У 1666-йилда та‘сирни о‘рганган Исаак Нютон шарафига номланган. Монохроматик ёруг‘лик билан қаралганда, Нютоннинг ҳалқалари иккита сирт о‘ртасидаги алоқа нуқтасида жойлашган бир қатор консентрик, о‘згарувчан ёрқин ва қоронг‘и ҳалқалар қатори сифатида ко‘ринади. Оқ ёруг‘лик билан қаралганда, у камалак рангларининг консентрик ҳалқа шаклини ҳосил қилади, чунки ёруг‘ликнинг турли то‘лқин узунликлари юзалар орасидаги ҳаво қатламининг турли қалинлигида аралашади.

Тарихи

Бу ҳодиса биринчи марта Роберт Ҳук томонидан 1665-йилда чоп этилган ‘‘Микрография‘‘ китобида тасвирланган. Унинг номи 1666-йилда Кембриж Тринити коллежини ёпиб қо‘йган Буюк вабо даврида Линколнширдаги уйда секвестрда бо‘лганида бу ҳодисани о‘рганган математик ва физик сер Исаак Нютондан олинган. У о‘з кузатувларини "Ранглар" номли иншосида қайд этган. Бу ҳодиса ёруг‘ликнинг корпускуляр табиатини ёқлаган Нютон ва ёруғликнинг то‘лқинсимон табиатини ёқлаган Гук о‘ртасида тортишув манбаи бо‘лди.[1] Нютон о‘зининг таҳлилини 1704-йилда нашр этилган ‘‘Оптика<и>‘‘</и> рисоласининг бир қисми сифатида Гук вафотидан кейин нашр этмади.

Назария

4-расм: Оптик яссидаги юқори ойнанинг бир қисмининг яқин ко'риниши, интерференция чеккалари қандай ҳосил бо'лишини ко'рсатади. Ё'л узунлиги фарқи ярим то'лқин узунлигининг (а) тоқ ко'пайтмасига (2н+1) тенг бо'лган позицияларда акс эттирилган то'лқинлар кучаяди, натижада ёрқин нуқта пайдо бо'лади. Ё'л узунлиги фарқи ярим то'лқин узунлигининг (б) тенг каррали (2н) га тенг бо'лган позицияларда ( Ламбда 2) акс эттирилган то'лқинлар бекор қилинади, натижада қоронг'у нуқта пайдо бо'лади. Бунинг натижасида консентрик ёрқин ва қоронг'и ҳалқалар, интерференция чеккалари нақшлари пайдо бо'лади.

Нақш оптик текис ойнага жуда озгина қавариқ эгри ойнани қо‘йиш орқали яратилади. Икки шиша бо‘лаги фақат марказда алоқа қилади. Бошқа нуқталарда 3-расмда ко‘рсатилганидек, марказдан радиал масофа билан ортиб борувчи икки сирт о‘ртасида озгина ҳаво бо‘шлиғи мавжуд.

Юқоридан тушадиган монохроматик (битта рангли) ёругликни ко‘риб чиқинг, у юқори линзанинг пастки юзасидан ҳам, унинг остидаги оптик текисликнинг юқори юзасидан ҳам акс этади.[2] Ёруг‘лик шиша линзалари орқали шиша-ҳаво чегарасига келгунча о‘тади, бу ерда узатилган ёруг‘лик юқори синиши индексидан (н) пастроқ н қийматига о‘тади. О‘тказилган ёруг‘лик бу чегарадан фаза о‘згаришисиз о‘тади. Ички акс эттирилган акс эттирилган ёруг‘лик (жамининг тахминан 4%) ҳам фаза о‘згаришига эга эмас. Ҳавога узатиладиган ёруг‘лик пастдаги текис сиртда акс этгунга қадар масофани босиб о‘тади, т . Ушбу ҳаво-шиша чегарасида акс этиш ярим сикл (180°) фазали силжишни келтириб чиқаради, чунки ҳаво ойнага қараганда камроқ синиши индексига эга. Пастки юзада акс эттирилган ёруг‘лик (яна) т масофани қайтаради ва яна линзага о‘тади. Қо‘шимча ё‘л узунлиги юзалар орасидаги бо‘шлиқнинг икки баробарига тенг. Икки акс эттирилган нурлар қо‘шимча ё‘л узунлиги 2т ва текис сиртда акс этишда юзага келган ярим сикл фазаси о‘згариши натижасида юзага келадиган умумий фаза о‘згаришига қараб аралашади. 2т масофа нолга тенг бо‘лса (линзалар оптик текисликка тегса) то‘лқинлар ҳалокатли тарзда аралашади, шунинг учун нақшнинг марказий ҳудуди 2-расмда ко‘рсатилганидек, қоронг‘и бўлади.

Қурилмани юқоридан эмас, балки пастдан ёритиш бо‘йича худди шундай таҳлил шуни ко‘рсатадики, бу ҳолда нақшнинг марказий қисми 1-расмда ко‘рсатилганидек, қоронг‘и эмас, ёрқин бо‘лади. Ёруг‘лик монохроматик бо‘лмаганда, 5-расмда ко‘рсатилганидек, чекка нақшнинг радиал ҳолати "камалак" кўринишига эга.

Конструктив аралашув

(4а-расм): Икки нурлар орасидаги ё‘л узунлиги фарқи ёруг‘лик тўлқинларининг ярим то‘лқин узунлигининг (л / 2) тоқ ко‘пайтмасига тенг бо‘лган жойларда акс эттирилган то‘лқинлар фазада бо‘лади, шунинг учун "трубалар" ва то‘лқинларнинг "чо‘ққилари" бир-бирига тўг‘ри келади. Шунинг учун тўлқинлар кучаяди (қўшади) ва натижада акс эттирилган ёруғлик интенсивлиги каттароқ бўлади. Натижада, у ерда ёрқин майдон кузатилади.

Бузғунчи аралашув

(4б-расм): Ё‘л узунлиги фарқи ярим то‘лқин узунлигининг тенг каррали қисмига тенг бо‘лган бошқа жойларда акс эттирилган то‘лқинлар фазадан 180° га тенг бо‘лади, шунинг учун битта то‘лқиннинг "трубаси" билан мос келади. бошқа то‘лқиннинг чо‘ққиси. Шунинг учун, то‘лқинлар бекор қилинади (олиб ташланади) ва натижада пайдо бо‘лган ёруғлик интенсивлиги заифроқ ёки нолга тенг бўлади. Натижада, у ерда қоронг‘у жой кузатилади. Пастки нурнинг акс этиши туфайли 180 ° фазанинг тескари ўзгариши сабабли, иккита бўлак тегиб турган марказ қоронғи бўлади.

Бу интерференция сиртда ёрқин ва қоронг‘и чизиқлар ёки "инференция чеккалари" деб аталадиган тасмалар нақшига олиб келади. Булар хариталардаги контур чизиқларига о‘хшаш бо‘либ, ҳаво бо‘шлиғининг қалинлигидаги фарқларни очиб беради. Сиртлар орасидаги бо‘шлиқ чекка бо‘йлаб доимийдир. Икки қо‘шни ёрқин ёки қоронг‘и чеккалар орасидаги йўл узунлиги фарқи ёруғликнинг бир то‘лқин узунлиги л га тенг, шунинг учун сиртлар орасидаги бо‘шлиқ бир ярим то‘лқин узунлигига тенг. Ёруг‘ликнинг тўлқин узунлиги жуда кичик бўлгани учун, бу усул текисликдан жуда кичик фарқларни о‘лчаши мумкин. Масалан, қизил ёруг‘ликнинг то‘лқин узунлиги тахминан 700нм, шунинг учун қизил ёруг‘ликдан фойдаланган ҳолда, икки чекка орасидаги баландлик фарқи ярми ёки 350 нм, инсон сочининг тахминан 1/100 диаметри. Ко‘зойнаклар орасидаги бо‘шлиқ марказдан радиал равишда ортиб бораётганлиги сабабли, интерференция чеккалари консентрик ҳалқаларни ҳосил қилади. Сферик бўлмаган шиша юзалар учун чеккалар ҳалқалар бо‘лмайди, лекин бошқа шаклларга эга бо‘лади.

Миқдорий муносабатлар

5-расм: Нютон ҳалқалари текис сиртлари бир-бирига тегиб турган ҳолда иккита текис-қавариқ линзаларда ко'ринади. Бир сирт бироз конвекс бо'либ, ҳалқаларни ҳосил қилади. Оқ ёруг'ликда ҳалқалар камалак рангида бо'лади, чунки ҳар бир рангнинг турли то'лқин узунликлари турли жойларда аралашади.
Агфаcолор слайдда камалак рангидаги Нютон ҳалқалари (уйларда марказдан бир оз о'нгда ва тог'ларда юқори о'нгда).

Юқоридан ёруг‘лик учун қоронг‘и марказ билан Нчи ёрқин ҳалқанинг радиуси қуйидагича берилган:рН=[λР(Н−12)]1/2,{\дисплайстйле р_Н= \лефт[\ламбда Р \лефт(Н - {1 \овер 2}\ригҳт)\ригҳт]^{1/2},}Бу ерда Н - ёрқин ҳалқа рақами, Р - ёруг‘лик о‘таётган шиша линзанинг эгрилик радиуси ва л - ёруг‘лик тўлқин узунлиги. Юқоридаги формула о‘тказилган ёруг‘лик натижасида олинган ҳалқа нақшлари учун қоронг‘у ҳалқалар учун ҳам амал қилади.

Ёрқин ҳалқанинг радиал масофаси, р ва линзанинг эгрилик радиуси Р ни ҳисобга олган ҳолда, шиша сиртлари орасидаги ҳаво бо ‘шлиг ‘и, т, томонидан тахминий берилган.т=р22Р,{\дисплайстйле т = {р^2 \овер 2Р},}бу ерда нақшни тушаётган нурларга қия бурчак остида ко‘риш та‘сири э‘тиборга олинмайди.

Юпқа плёнкали интерференция

Нютон ҳалқаларининг ҳодисаси юпқа плёнкали интерференция билан бир хил асосда тушунтирилади, шу жумладан сувдаги ёки совун пуфакчаларида юпқа ёг‘ плёнкаларида ко‘ринадиган ‘‘камалак‘‘ каби эффектлар. Фарқи шундаки, бу ерда ‘‘нозик плёнка‘‘ ҳавонинг юпқа қатламидир.

  1. ↑ Wестфалл, Ричард С.. Невер ат Рест, А Биограпҳй оф Исааc Неwтон (инглизча). Cамбридге Университй Пресс, 1980 — 171-бет. ИСБН 0-521-23143-4. 
  2. ↑ Ёунг, Ҳугҳ Д.. Университй Пҳйсиcс, 13тҳ Эд. (инглизча). Аддисон Wеслей, 2012 — 1178-бет. ИСБН 978-0-321-69686-1. 

Қўшимча ўқиш

  • Аирй, Г.Б. (1833). „ВИ.Он тҳе пҳæномена оф Неwтон'с рингс wҳен формед бетwеэн тwо транспарент субстанcес оф дифферент рефраcтиве поwерс“. Пҳилосопҳиcал Магазине. Сериэс 3. 2-жилд, № 7. 20–30-бет. дои:10.1080/14786443308647959. ИССН 1941-5966.
  • Иллуэcа, C.; Вазқуэз, C.; Ҳернандез, C.; Виқуэира, В. (1998). „Тҳе усе оф Неwтон'с рингс фор чараcтеризинг опҳтҳалмиc ленсес“. Опҳтҳалмиc анд Пҳйсиологиcал Оптиcс. 18-жилд, № 4. 360–371-бет. дои:10.1046/ж.1475-1313.1998.00366.х. ИССН 0275-5408. ПМИД 9829108.
  • Доброиу, Адриан „Импровед метҳод фор проcессинг Неwтон'с рингс фринге паттернс“, . СИОЭЛ '99: Сихтҳ Сймпосиум он Оптоэлеcтрониcс Неcсоиу: , 2000 — 342–347-бет. ДОИ:10.1117/12.378693. 
  • Толанскй, С. (2009). „ХИВ. Неw cонтрибутионс то интерферометрй. Парт ИИ—Неw интерференcе пҳеномена wитҳ Неwтон'с рингс“. Тҳе Лондон, Эдинбургҳ, анд Дублин Пҳилосопҳиcал Магазине анд Жоурнал оф Сcиэнcе. 35-жилд, № 241. 120–136-бет. дои:10.1080/14786444408521466. ИССН 1941-5982.

Ҳаволалар