Obyektiv

Обектив — оптик асбоб ёки фотоаппаратнинг обектнинг тескари тасвирини ҳосил қиладиган қисми; бир неча линза ёки кўзгулардан иборат бўлади. Қуйидагиларга бўлинади: 1) кўриш трубаси ва телескоп обектлари; тасвирни кичрайтириб беради; 2) микроскоп обектлари; тасвирни катталаштириб беради; 3) фотографик ва проексион обектлар; ўз тузилиши ва ажрата олиш қобилиятига қараб, ҳам кичрайтириб, ҳам катталаштириб беради. Муҳим кўрсаткичлари: фокус масофаси (тасвирнинг масштабини ифодалайди), кўриш майдони бурчаги, нур кириш тирқиши, ёруғлик кучи (нур кириш тирқиши диаметрининг фокус масофасига нисбати) ва ажрата олиш қобилияти.

Обектлар тузилишига кўра, линзали (рефрактор, диоптриклар), кўзгули (рефлектор, катоптриклар) ва кўзгулинзали; ажрата олиш хусусиятига кўра, универсал, телеобектив, ёруғлиги кучли, кенг (тор) бурчакли ва бошқа хилларга бўлинади. Обектгача масофага кўра, уларни маълум (аниқ) бир масофада жойлашган буюмнинг тасвирини ҳосил қиладиган обект (микроскоп обект, проексион обект); чек-сиз узокликда жойлашган буюмнинг тасвирини ҳосил қиладиган обект (кўриш трубаси обекти, телескоп обект ва купчилик фотографик обектлар)га булиш мумкин.

Телескопларда линза ва кўзгулинзали обектлар қўлланади. Рефракторларса 2 линзали обектлардан, астрографлараа осмон ёритқичларининг сурати олинадиган, 3 ва 4 линзали обектлардан фойдаланилади.

Астрономик обектларга Ер сунъий йўлдошларинн кузатиш системасида қўлланадиган обектлар (йўлдош камералари) ва атмосферанинг юқори қатламларидаги жисмлар (масалан, метеорлар) нинг ҳаракатини суратга олишда ишлатиладиган обектлар ҳам киради. Бу обектлар ўз кўрсаткичлари бўйича бир томондан астрограф обектларига ўхшаса, иккинчи томондан фотографик обектларнинг баъзи турига ўхшайди.

Фотографик (кинога олиш ва репродуксиялашда қўлланадиган) обектлар буюм тасвирини аниқ ҳосил қилиш билан бошқа обектлардан фарқ қилади. Ишлатилишига қараб, улар ҳавас-корлик ва касбга оид фотографияда; кинематографияда қўлланадиган, телевизион, репродуксион, флюорографик, астрографик ва бошқаларга бўлинади. Микроскоп обектлари бошқа обектлардан буюмга жуда яқин туриши билан фарқ қилади. Бундай обектларнинг энг такомиллашгани планахромат ва планапохроматлардир. Хоссалари жиҳатидан фотофафик обектга яқин бўлган спектрал асбоблар обектлари; лазерлар билан ишлатиладиган обектлар ва бошқа обектнинг алоҳида гуруҳига киради.

Фотоаппарат обективи (чапда); микроскоп обективи схемаси.