Ziyosfera

Odam ato

Одам – Иброҳим динларига кўра Худо томонидан яратилган биринчи одамдир. Яратилишнинг Библия хронологиясига кўра, у милоддан аввалги 4026-йилнинг куз кунида содир бўлган. (Шунингдек қаранг: Муқаддас Китобдаги Яратилиш ёзуви)

Одам Атонинг нуқтаи назари ва Одам Ато ҳақидаги ҳикоя ҳар бир Иброҳим динида фарқ қилса-да, улар моҳиятан бир хил. Ибтидо китобида Одам Ато ва Нуҳнинг Тўфони ўртасидаги давр 1756-йилга тўғри келади. Айтиш мумкинки, ислом тушунчаси тегишли ҳадислар йўл-йўриғи билан худди шу йўналишда ривожланган. Ибн Саъд „Табакат“ асарида Одам Ато билан Мусо алайҳиссалом ўртасида 3000 йиллик давр бўлганлигини қайд этади[1].

Бобил сургунининг Таврот ривоятларининг тили ва манбалари учун алоҳида аҳамияти бор. Тавротда қўлланган тилнинг илдизи ва манбаси шумер сивилизациясига асосланганлиги таъкидланади[2]. Семит ирқининг Месопотамия ҳудудига келиши ва унинг давом этиши билан яҳудийларнинг (ва насронийларнинг) муқаддас китобларига Месопотамия сивилизацияларига тегишли бир қатор фикрлар, эътиқодлар ва афсоналар кириб келди. Яратилиш ва Тўфон ҳикоясидан кўриниб турибдики, Инжилдаги ривоятларда Месопотамияга тегишли элементлар аниқ кўринади. Бироқ, Инжил муаллифлари Месопотамия ҳақидаги бир хил тарзда эмас, балки эклектик тарзда баъзи бир-бирига ўзгартириш, қўшиш ва бирлаштириш орқали келтирдилар[3].

Ибронийча „қизил ер“ маъносини англатувчи Одам, санскрит тилида „Ада-Натҳ“ бўлиб, „исм“ сўзи бу тилдаги барча сўзлардан олдин келганда (биринчи) маъносини англатади. Турк тилида аждод сифатида қўлланган сўз кўплаб қадимги маданиятларда бир хил товуш тузилиши ва бир маънода қўлланган. (Масалан, самоада тата, Сиуда атей)[2].

Шумер мифологиясида яратилган биринчи одам ва биринчи подшоҳ Адапа, баъзи бошқа элементлар билан бирга Одам Ато ҳақидаги ривоятларнинг келиб чиқиши ҳисобланади[3]. Одам алайҳиссаломнинг лойдан, хотинининг қовурғадан (Нин-Ти) яратилиши, жаннатдан ҳайдалиши, ҳаром мева, илон, Одам Атонинг минг йилга яқин умри ва Мавзулар билан бир-бирига мос келадиган мотивлардир[4][5][6]. ( ўртасидаги муносабатлар: [1] 3 Нисан 2016 таҳриринда)

Исломда Одам Атонинг тавсифи

Мусулмонлар Одам Ато биринчи яратилган инсон ва биринчи пайғамбар эканлигига ишонишади. Эътиқодга кўра, Аллоҳ уни Раҳмон[7][8] суратида яратган ва унга ўз руҳидан пуфлаган. Таврот ёки яҳудий манбаларига кўра, Одам Ато 1000 яшаган деб ҳисобланади. Исломга ҳадислар билан кирган[9]. Одам алайҳиссалом Ислом динининг муқаддас китоби Қуръоннинг саккиз сурасида зикр этилган. Қур’ондан ташқари ривоятларда масал ҳолатга келтирилади. Бухорий ва Муслим каби ишончли ҳадис манбаларига кўра, Одам Атонинг бўйи 60 зира (тахминан 35-48 метр) бўлган[9][10].

Исломда Одам алайҳиссалом тупроқдан яратилган, Аллоҳ таоло унга исмлар қўйиш ва уларнинг маъноларини топишни ўргатган, лекин у бошқа мавжудотларга ўргатмаган, деб ишонилади. Аллоҳ таоло фаришталарнинг унга сажда қилишларини хоҳларди, аммо Иблис такаббурлиги туфайли унга сажда қилмади. Шунинг учун Иблис жаннатдан ҳайдалган. Қур’они каримнинг Каҳф сурасининг 50 – оятида Иблис фаришта эмас, балки жин эканлиги айтилган.

Қур’они каримда Одам алайҳиссалом ва унинг хотини бир руҳдан яратилганлиги айтилган. Одам Ато ва Момо Ҳаво жаннатдаги ҳаром дарахтнинг мевасидан едилар, Аллоҳ уларга яқинлашишни ман қилган, Иблис уларга ёлғон гапириб, уларни алдаган эди. Шунда улар жаннатдан чиқариб юбориладилар. Улар яшайдиган Адн (Тавротдаги Адан) жаннатидан Одам Ато Серендип оролига (Сриланка)[11]. Момо Ҳаво Эфиопияга юборилади. Кейин Маккадаги Арафот тоғида учрашадилар.

Бу қисса Қур’они Каримда батафсил тилга олинган бўлиб, ислом маданиятида муҳим ўрин тутади. Мусулмонлар жаннатдан чиқиш қиссасига ишонишлари фарздир – чунки бу ҳақда Қур’онда айтилган.

Яна қаранг

Манба

  1. ↑ Табакат, 1/22. Ариф Текин, Сüмерлерден İслам’а Куцал Китаплар ве Динлер
  2. ↑ 2,0 2,1 „Арşивленмиş копя“. 13 şубат 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13 şубат 2015.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Арşивленмиş копя“. 18 оcак 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 оcак 2017.
  4. ↑ „Арşивленмиş копя“. 5 эйлüл 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22 эйлüл 2014.
  5. ↑ „Арşивленмиş копя“. 29 эким 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14 аğустос 2012.
  6. ↑ „Арşивленмиş копя“. 5 касıм 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22 эйлüл 2014.
  7. ↑ Буҳарî, İсти’зâн, 1
  8. ↑ Мüслим, Бирр, 115
  9. ↑ 9,0 9,1 „Арşивленмиş копя“. 14 ҳазиран 2012да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11 ҳазиран 2012.
  10. ↑ „Арşивленмиş копя“. 5 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18 касıм 2011.
  11. ↑ „Арşивленмиş копя“. 14 майıс 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31 март 2012. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Odam_ato" dan olindi