Ohaklisoy
Оҳаклисой – Самарқанд вилояти Самарқанд туманидаги сой. Қоратепа тоғининг жанубий ён бағридан бошланади[1]. Дарғом каналига қуйилади[2].
| Оҳаклисой | |
|---|---|
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 37 |
| Ҳавзаси | Оқбуйрасой |
| Сув сарфи | 0,95 м³/с |
| Сув оқими | |
| Бошланиши | |
| · Бошланиш жойи | Қоратепа тизмаси |
| · Баландлиги | 730 м |
| Қуйилиши | Дарғом канали |
| Жойлашуви | |
| Давлат | Ўзбекистон |
| Туман | Самарқанд тумани |
Умумий хусусиятлар
Дарёнинг узунлиги 37 км, ҳавзасининг майдони 71 км²[3]. Йиллик ўртача сув оқими 0,95 м³/с. Водийсининг эни 1–2 км, тоғдан чиққач, катта ёйилма ҳосил қилади. Қор, ёмғир ва булоқлардан тўйинади. Ўртача йиллик сув сарфи 0,95 м³/сек. Оқим модули 16 л/ сек. км². Сувининг асосий қисми (60— 75%) баҳорда оқади. Ирмоқларининг умумий узунлиги 100 кмдан ортиқ. Энг йирик ирмоғи – Оқбуврасой. Сой водийси жуда хушманзара, Самарқанд шаҳрига яқин бўлганидан у ерда дам олиш уйлари, даволаш муассасалари, спорт майдонлари барпо қилинган. Оқимнинг 60-75% баҳорга тўғри келади. Дренаж модули 16 л/с⋅км².
Дарё оқими
Оҳаклисой Зарафшон тизмасининг ғарбий қисмидаги Қоратепа тоғининг жанубий ён бағридан бошланади. Дарё манбалари Кемқўтан тоғининг жануби-ғарбида, Илонсой довони шимоли-ғарбида (тахминан 2000 м) жойлашган. Сой асосий манбадан шимоли-ғарбий йўналишда оқади, лекин кейин кескин шимоли-шарққа (1267,2 баландликда) бурилади ва бу йўналишни текис участкага етгунча ушлаб туради, лекин кўп сонли бурмаларни ҳосил қилади. Оқтош тоғларидан шарққа ўтади. Бу ерда Оҳаклисойнинг ўнг қирғоғида баландлиги 16 метр бўлган қоялар бор. Тоғли қисмида дарё водийсининг кенглиги 1—2 км, текисликка етиб боргани сари кенгайиб боради.
Ўрта оқимда, сой бўйида Оҳаклисой қишлоғи бор. Қишлоқ ҳудудидан чиқиб, тўғридан-тўғри қуйилиш қисмигача 5—15 метр чуқурликдаги жардан оқиб ўтади. Дарё кесимининг бошида дарёнинг кенглиги 5 м, чуқурлиги 20 см, пастки тупроғи қаттиқ жисмлардан иборат. Қуйи оқимда сув оқими аста-секин ярим доира бўйлаб шимоли-ғарбга, шимолга, сўнгра шарққа йўналади ва шу билан Янгиариқ посёлкасини ўраб олади. Сой ўзанининг саёз қисмлари бор. Йўл кесишмаси учун темир-бетон кўприк қурилган. Оҳаклисой Самарқанд шаҳрининг жануби-ғарбий чеккасида, тахминан 730 м баландликда жойлашган Хишраус ГЕСи сув омбори ҳудудидаги Дарғом каналига қуйилади.
Иқтисодий жиҳатдан фойдаланиш
Оҳаклисой водийси ўзининг гўзал манзаралари билан машҳур. Бу ерда дам олиш уйлари, тиббиёт муассасалари, спорт майдончалари барпо этилган.
Ирмоқлар
Оҳаклисой ирмоқларининг умумий узунлиги 100 км дан ошади. Улардан энг каттаси Оқбуйрасой бўлган, аммо ҳозирда Оҳаклисойга етиб бормайди.
Манбалар
- ↑ В. М. Федотовой. Река Акдарья (Агалык, Мышазорсай, Агалыксай). Гидрологическая изученность, Том 14, Гидрометеоиздат, 1967 — 323-бет. Қаралди: 22-сентабр 2023-йил.
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Оҳаклисой. Национальная энциклопедия Узбекистана, 2000—2005. Қаралди: 22-сентабр 2023-йил (2018-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган).
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |