Ziyosfera

Ohangaron (daryo)

Оҳангарон — Тошкент ва Наманган вилоятларидан оқиб ўтувчи дарё. Сўзлашувда Ангрен ва Култушкон каби номлари ҳам қўлланади. Оҳангарон Чирчиқ билан бирга Тошкент вилоятининг асосий дарёлари ҳисобланади.

Оҳангарон
Ohangaron Ohangaron shahri yaqinda
Оҳангарон Оҳангарон шаҳри яқинда


Давлат
Бу атаманинг бошқа маънолари ҳам мавжуд. Қаранг: Оҳангарон (маънолари).

Умумий маълумот

Чатқол ва Қурама тоғ тизмаларидан оқиб тушувчи Оқтошсой ва О'рталиқсой сойларининг қўшилишидан ҳосил бўлади. Узунлиги 236 км (Оқтошсойнинг бошланиш еридан)[1], ҳавзасининг майдони 7710 км². Манбаи — 2710 м баландликка эга бўлса, мансаби — 260 м дир.

Човлисой қуйилган ердан Турк қишлоғига қадар дарё Оҳангарон платосини кесиб ўтган тор дарадан оқади. Даранинг чуқурлиги 250 м (дарёнинг бош қисмида). Яккаарчасой қуйилган жойида 800 м. Дарё водийси жуда тор. Турк қишлоғига қадар дарёнинг нишаби катта. Шу жойдан водий кескин кенгаяди, Облиқ қишлоғи яқинида унинг кенглиги 700 м, Оҳангарон шаҳри яқинида 4–5 км. Водий ён бағирлари ётиқ, сойлик ва жарликлар учрайди. Облиқ қишлоғидан қуйида аллювиал кўҳна қайир (террасса)лар мавжуд. Оҳангарон шаҳридан ўтгач, дарё кенглиги 8 км ли водийда оқа бошлайди. Оҳангарон дарёси қор ва ёмғирдан тўйинади[1]. Апрел—июнда суви кўпаяди, энг кўп сув сарфи май ойида, сувининг 51% шу ойларда оқади. Ўртача суви сарфи Турк қишлоғи ёнида 22,8 м³/сек, ўртача йиллик сув сарфи 400 м³/сек. Оҳангарон сувларидан каналлар орқали Тошкент вилоятининг Оҳангарон, Ўртачирчиқ, Пскент ва Бўка туманларидаги ерларни суғоришда фойдаланилади.

Дарё бўйида жойлашган энг йирик аҳоли пунктлари Ангрен ва Оҳангарон шаҳарларидир. Сирдарёга туташган жойда ҳозир қолдиқлари сақланиб қолган катта қадимий Бинкат шаҳри жойлашган.

Дарё водийси

Юқори ва ўрта оқимида Ангрен платоси бўйлаб чуқур дарада оқади. Юқори оқимида Оҳангарон дарасининг чуқурлиги 400 метрдан ошмайдиган плато ва кенглиги 100 метргача бўлган сел текислигидан иборат бўлиб, дарё бўйлаб ҳатто жойларда бурмалар ҳосил қилади. Оҳангарон дараси пастида Яккаарчасой яқинида чуқурлиги 800 метрга етадиган типик дара шаклини олади. Оҳангарон водийси бўйлама профилнинг ботиқ шакли билан ажралиб туради. Арашоннинг қўшилиш жойида иккинч қисмидан кўп миқдорда қўпол донли материалларнинг кириб келиши каналнинг тўсилишига ва қияликнинг маҳаллий ортишига олиб келади.

Ўрта оқимда дарё туби аллювий тупроқлардан ҳосил бўлиб, нисбатан юмшоқ нишабликка эга. Оҳангарон шаҳридан пастроқда дарё кенг водийдан оқиб ўтади ва узунлиги 8 километрга етади.

Ирмоқлари

Оҳангарон дарёсининг ирмоғи жуда кўп, йириклари: Боқсуқсой, Туганбошсой, Шоввозсой, Арашон, Ертошсой, Тошсой, Дуканцой, Қорабовсой, Оқчасой, Новгарзонсой, Жигиристонсой, Қайрағочсой, Бешсой, Нишбошсой, Обжазсой, Гушсой, Эртошсой, Совуқбулоқ. Қуйи оқимида Шамалак ГЕСи яқинида Қорасув канали дарёга қуйилади ва сувининг бир қисмини Чирчиқ дарёсидан олади. 1962-йилда Оҳангарон дарёсининг қуйи оқимида „Тошкент денгизи“ деб ном олган Тошкент сув омбори, 1989-йилда Оҳангарон сув омбори қурилган. Дарёдан Таначибуқа ва Ёрдон каналлари чиқарилган[2].

Гидроэнергетик салоҳияти

2020-йилда 26,5 МВт қувватга эга Қамчиқ мини ГЕСи ишга туширилган[3].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Рысбеков Ю.Х. „Трансграничные проблемы Чирчик-Ахагаранского бассейна. Научно-информационный Центр Межгосударственной Координационной Водохозяйственной Комиссии Центральной Азии, Ташкент, Узбекистан“ (ру) (пдф). cаwатер-инфо.нет. 2019-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-июн.
  2. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  3. ↑ „Строительство и модернизация — обновление отрасли (статья в интернет-журнале)“ (ру). юз.уз. 2021-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-июн. 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ohangaron_(daryo)" dan olindi