Olaqanot

Олақанот, ёки оқ ко'зли о'рдак ( лотинча: Айтҳя нйроcа) — ўрдаклар оиласига мансуб қуш. Олақанот ўз номини кўзларнинг ранги учун олган – камалак кўзининг шиллиқ пардаси сарғиш-оқ тусда (узоқдан оқиш кўринади).

Олақанот
Илмий таснифлаш
Олам:	Ҳайвонлар
Тип:	Хордалилар
Синф:	Қушлар
Оила:	Ўрдаксимонлар
Уруғ:	Ботқалдоқлар
Турлари:	Олақанот
Халқаро илмий номи
Айтҳя нйроcа (Гуэлденстадт, 1770)

Умумий тавсиф

Оқ кўзчали олақанот - 0,4 дан 0,65 кг гача бўлган ўртача катталикдаги ўрдак. Вояга этган қушларнинг ранги бир хил жигарранг. Жуфтлашаётган пайтда эркагининг қорни ва ияги оқрангда, ён томонлари жигарранг-малла тусда, танасининг юқори томони, шунингдек, бўйнинг таги жигарранг. Қанотининг ораси оқрангда. Урғочиси рангпар, кўзининг камалаги жигарранг.

Тарқалиши

Амударё, Сирдарё, Зарафшон дарёлари ҳавзалари (уялаш, кўчиш, қишлаш). Ўзбекистондан ташқарида: Шарқий Европа жануби, Сибир жануби, Хитой (Синсзян), Мўғулистон (уялаш); жануби Ғарбий Европа, Шимолий Африка, Эрон, Покистон, Ҳиндистон (қишлаш).

Ҳаёт тарзи

Оқ кўзчали ўрдаклар сув ўсимликлари ғуж бўлиб ўсган текисликдаги йирик сув ҳавзаларида яшайдилар. Улар жуфт ёки кичик гуруҳларда яшайдилар. Улар яхши ва тез учишади, сувдан бошқа қора қушларга қараганда осонроқ учишади. Улар сув ўсимликлари, шунингдек, моллюскалар, сув ҳашаротлари ва майда балиқлар билан озиқланади. Улар кўпинча кечаси овқатланадилар. Камдан-кам ҳолларда қирғоққа чиқишади.

Баҳорги учиб ўтиши – феврал-мартда; қирғоқ бўйидаги қамишзорларда ерга ин қуради; май-июн ойида 6-12 та тухум қўяди ва 24-25 кун босиб ётади. Полопонлари август-сентябр ойларида уча бошлайди. Кузги учиб ўтиши – сентябр-октябрда, қишлаши – ноябрдан февралгача. Сув ўсимликлари ва сувда яшовчи умуртқасизлар билан озиқланади.

Сони

1960-йилларда Амударё ва Сирдарё ҳавзаларида учраши одатий эди. 2000 йилгача 3-4 минг донаси уялаган, 7 мингга яқини қишлаган. Ҳозирги вақтда 500 тачаси ин қуради ва қишлайди. Судоче кўлида 2000-2001 йилларда бир нечтасигина уялаган. Кўчиш даврида 204 тагача кузатилган. Айни пайтда коллекторлар ҳудудида 40 га яқини уяласа, кузги кўчиш мавсумида 200 га яқини кузатилади. Мошанкўл ва Хўжако‘лда 40 тагача уялайди, 2000 тагача учиб ўтади. Учиб ўтишда Шегекўл ва Макпалкўлда 9-28 та қуш, Оқсоға артезиан қудуғи кўлобида 3 та қуш кузатилган. Арнасой кўлида 1998-2006 йилларда – одатий уяловчи тур. Уялаш тугагандан сўнг 40-60 тадан галалар ҳосил қилади. Тузкон кўлида 300 тагача қуш. Бухоро вилоятида 1998-2015 йилларда Тўдакўл сув омбори, Ҳадича, Еттикўл, Денгизкўл, Зикри кўлларида 1-2 жуфтдан уялаган. Июн ойида Денгизкўлда 19 та қушдан иборат гала қайд қилинган. Уяловчи популясия тобора камайиб бормоқда. Учиб ўтишда 6-8 та қушдан иборат галалар учрайди. 2000 йилда жанубий сув ҳавзаларида ва Сирдарёнинг ўрта оқимида 900 дан зиёд қуш қишлаган, 2003-2005 йилларда –100 тага яқин, ҳозирги вақтда бу кўрсаткич 50 дан ошмайди.

Кўпайтириш

Эвропадаги парваришхоналари ва ҳайвонот боғларида кўпайтирилади.