Oleksandra Matviychuk sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
|tasvir=Oleksandra Matviichuk - 2022 (cropped).jpg
 | kasbi                = huquqshunos
 | fuqaroligi           = {{UKR}}
 | tavallud_sanasi      = {{birth date and age|1983|10|08}}
 | tavallud_joyi        = [[Boyarka]], [[Kiyev viloyati]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet Ittifoqi]]
 | taʼlimi              = [[Kiyev universiteti]]
 | Oti                  = Oleksandra Matviychuk
 | asl oti              = Олександра Матвійчук
}}

'''Oleksandra Vyacheslavivna Matviychuk''' ({{Lang-uk|Олександра В’ячеславівна Матвійчук}}; 1983-yil 8-oktyabrda tugʻilgan) — ukrainalik [[Inson huquqlari|huquqshunos]] va Kiyevdagi [[fuqarolik jamiyati]] yetakchisi. [[Fuqarolar erkinligini himoya qilish markazi|Fuqarolik erkinliklarini himoya qilish markazi]] notijorat tashkilotiga rahbar va vatani hamda [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHT]] mintaqasida demokratik islohotlar tarafdori<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Oleksandra Matviychuk – Ukraine |url=https://www.coalitionfortheicc.org/oleksandra-matviychuk-ukraine |qaralgan sana=17 August 2021 |nashriyot=Coalition for the International Criminal Court}}</ref>. 2022-yil oktyabr oyidan buyon Inson huquqlari boʻyicha xalqaro federatsiya (FIDH) vitse-prezidenti.

== Taʼlimi ==
Oleksandra Matviychuk [[Kiyev universiteti|Taras Shevchenko nomidagi Kiyev Milliy universitetiga]] oʻqishga kirgan, oʻqishni 2007-yilda tugatib, magistratura darajasini olgan. 2017-yilda [[Stanford universiteti|Stanford universitetining]] Ukraina rivojlanayotgan yetakchilar dasturida ishtirok etgan birinchi ayol<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ukrainian Emerging Leaders Cohort 2017-18 |url=https://fsi.stanford.edu/content/ukrainian-emerging-leaders-cohort-2017-18 |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=fsi.stanford.edu |til=en}}</ref> <ref name=":1">{{Veb manbasi |sana=27 April 2018 |sarlavha=Oleksandra Matviichuk {{!}} CivilMPlus |url=https://civilmplus.org/fr/experts/oleksandra-matviichuk/ |qaralgan sana=17 August 2021 |til=fr-FR}}</ref>.

== Faoliyati ==
[[Fuqarolar erkinligini himoya qilish markazi|Fuqarolik erkinliklarini himoya qilish markazi]] notijorat tashkiloti tashkil etilgach, yaʼni 2007-yilda ish boshlagan<ref name="freiheitMatviichuk">{{Veb manbasi |muallif=Todorov |ism=Svetoslav |sarlavha=Meet Oleksandra Matviichuk from Ukraine |url=https://www.freiheit.org/east-and-southeast-europe/meet-oleksandra-matviichuk-ukraine |sana=2022-02-14 |qaralgan sana=2022-10-07 |ish=[[Friedrich Naumann Foundation]] |til=en-UK |arxivsana=2022-12-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221210095244/https://www.freiheit.org/east-and-southeast-europe/meet-oleksandra-matviichuk-ukraine }}</ref>.

2012-yilda Matviychuk Ukraina milliy parlamenti (Oliy Rada) Inson huquqlari boʻyicha komissari huzuridagi Maslahat kengashi aʼzosi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Про створення консультативної ради |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/v06_8715-12 |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=Офіційний вебпортал парламенту України |til=uk}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sana=2022-03-07 |sarlavha=Women Pursue a Democratic Future for Ukraine |url=https://www.ned.org/women-pursue-a-democratic-future-for-ukraine-message-from-oleksandra-matviychuk/ |qaralgan sana=2022-06-13 |ish=National Endowment for Democracy |til=en-US}}</ref>.

2013-yil 30-noyabrda [[Kiyev|Kiyevdagi]] [[Maydan Nezalejnosti|Mustaqillik maydonida]] oʻtkazilgan tinch namoyishlar zoʻravonlik bilan bostirilganidan soʻng, {{Tillararo havola|Yevromaydon SOS|uk|Євромайдан SOS}}ni fuqarolik tashabbusi bilan muvofiqlashtirgan. Yevromaydon SOSning maqsadi Kiyev va Ukrainaning boshqa shaharlarida [[Yevromaydon]] qurbonlariga huquqiy yordam koʻrsatish, shuningdek, namoyishchilarni himoya qilish uchun maʼlumotlarni toʻplash va tahlil qilish hamda vaziyatga betaraf baho berish edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Євромайдан SOS |url=http://maidanmuseum.org/storinka/yevromaydan-sos |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=maidanmuseum.org |til=uk}}</ref>. Oʻshandan beri Matviychuk [[Vijdon mahkumi|vijdon mahkumlarini]] ozod qilish uchun koʻplab xalqaro safarbarlik kampaniyalarini oʻtkazgan, #letmypeoplego kampaniyasi va Rossiyada, [[Qrim anneksiyasi|ishgʻol qilingan]] [[Qrim]] va [[Donbass|Donbassda]] noqonuniy qamoqqa olinganlarni ozod qilish uchun #SaveOlegSentsov global aksiyasi shular jumlasidandir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Oleksandra Matviichuk |url=https://religiousfreedom.in.ua/public/en/secretariat/co-coordinator |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=religiousfreedom.in.ua |arxivsana=2022-10-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221007101916/https://religiousfreedom.in.ua/public/en/secretariat/co-coordinator }}</ref>. [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMTning]] turli organlariga, [[Yevropa Kengashi|Yevropa Kengashiga]], [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqiga]], [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHTga]] bir qator hisobotlar va [[Gaaga|Gaagadagi]] [[Xalqaro jinoyat sudi|Xalqaro jinoiy sudga]] bir qancha taqdimnomalar muallifi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Oleksandra Matviichuk |url=https://summit.yihr.org/speaker/oleksandra-matviichuk/ |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=Skopje Youth Summit |til=en-US |arxivsana=2022-10-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221009012416/https://summit.yihr.org/speaker/oleksandra-matviichuk/ }}</ref><ref name=":12">{{Veb manbasi |sana=27 April 2018 |sarlavha=Oleksandra Matviichuk {{!}} CivilMPlus |url=https://civilmplus.org/fr/experts/oleksandra-matviichuk/ |qaralgan sana=17 August 2021 |til=fr-FR}}</ref>.

2021-yil 4-iyun kuni Matviychuk [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ning Qiynoqlarga qarshi qoʻmitasiga<ref name=":0">{{Veb manbasi |sarlavha=18th Meeting of States parties - Elections 2021 |url=https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CAT/Pages/Elections2021.aspx |qaralgan sana=17 August 2021 |ish=www.ohchr.org}}</ref> nomzod qilib koʻrsatilgan va BMT shartnoma organiga Ukrainadan nomzod boʻlgan ilk ayol sifatida tarixga kirgan<ref>{{Veb manbasi |sana=2021-06-04 |sarlavha=Оголошення про результати добору кандидата для висунення на обрання членом комітету ООН проти катувань |url=https://minjust.gov.ua/news/ministry/ogoloshennya-pro-rezultati-doboru-kandidata-dlya-visunennya-na-obrannya-chlenom-komitetu-oon-proti-katuvan |qaralgan sana=2022-04-01 |ish=minjust.gov.ua |til=ru |arxivsana=2021-06-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210609092808/https://minjust.gov.ua/news/ministry/ogoloshennya-pro-rezultati-doboru-kandidata-dlya-visunennya-na-obrannya-chlenom-komitetu-oon-proti-katuvan }}</ref> Mojarolarda ayollarga nisbatan zoʻravonlikni cheklash uchun platformada amaliy harakatlar olib borgan.
[[Fayl:Oleksandra Matviichuk talking.jpg|thumb]]
Qadr-qimmat inqilobidan 2022-yilgacha Donbassdagi urush paytidagi urush jinoyatlarini hujjatlashtirishga eʼtibor qaratgan. 2014-yilda AQSh vitse-prezidenti [[Joe Biden|Jo Bayden]] bilan uchrashib, urushni tugatishga yordam berish uchun koʻproq qurol qoʻllab-quvvatlashni yoqlagan<ref>{{Veb manbasi |sana=2022-03-29 |sarlavha=Activist who met Biden in 2014 says 'Putin war crimes could have been stopped' |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-biden-russian-war-crimes-putin-b2046018.html |qaralgan sana=2022-06-13 |ish=The Independent |til=en}}</ref>.

[[Rossiyaning Ukrainaga bosqini|2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirganidan]] soʻng, Matviychuk bir qator xalqaro ommaviy axborot vositalarida Ukraina fuqarolik jamiyatini, xususan, ichki qochqinlar bilan bogʻliq masalalar, urush jinoyatlari, shuningdek, inson huquqlari bilan bogʻliq boshqa masalalarda vakil sifatida chiqish qilgan. Foreign Policy nashriga koʻra, urush jinoyatlari va inson huquqlarining buzilishini koʻp sonli muammolar tufayli tergov qilish uchun maxsus „gibrid sud“ yaratish tarafdori boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Mackinnon |ism=Robbie Gramer, Amy |sarlavha=Ukraine's 'Nuremberg Moment' Amid Flood of Alleged Russian War Crimes |url=https://foreignpolicy.com/2022/06/10/ukraines-nuremberg-moment-amid-flood-of-alleged-russian-war-crimes/ |qaralgan sana=2022-06-13 |ish=[[Foreign Policy]] |til=en-US}}</ref>. Matviychuk [[Vladimir Putin]] va rus askarlarini Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi boʻyicha maxsus tribunalda koʻrib chiqishga chaqirib, bu „Rossiya qoʻshinlari sodir etayotgan inson huquqlarining shafqatsizligi“ ga sovuq taʼsir koʻrsatishi mumkinligini aytgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Rankin |first=Jennifer |date=2023-02-27 |title=Ukrainian Nobel peace laureate calls for special tribunal to try Putin |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/27/ukrainian-nobel-peace-laureate-oleksandra-matviichuk-calls-for-special-tribunal-to-try-vladimir-putin |access-date=2023-02-27 |issn=0261-3077}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:1983-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]