Олга Александровна Романова — Россия императорлигининг буюк княгиняси, император Александр ИИИ Александрович ва император Мария Фёдоровнанинг кенжа қизи — Николай, Александр, Жорж, Ксения ва Михаилдан кейин. Коликовский-Романовлар сулоласининг асосчиси ва рассом. Олга Александровна вафот этганида Романовлар оиласининг сўнгги Буюк Герцоги бўлиб қолди. У Петерҳофдаги Коттеж саройида туғилган. У Санкт-Петербург чеккасидаги Гатчина саройида ўсган. Унинг онаси император Мария Федоровна билан муносабатлари совуқ эди. 1901-йилда у Олденбург герцогига турмушга чиқади. Никоҳ муваффақияциз тугади ва 1915-йилда ажралиш билан якунланади. Кейинчалик Олга Александровна Николай Куликовскийга турмушга чиқади. Феврал инқилобидан кейин у онаси ва эри билан Қримга жўнаб кетади, у ерда улар уй қамоғига яқин шароитларда яшашди. Унинг акалари Николай ва Михаил оиласи билан инқилобий ҳокимият томонидан ўлдирилган. 1925-йилда Берлинда у энг машҳур сохта Анастасия — Анна Андерсон билан учрашди. Октябр инқилобидан омон қолган император оиласининг бир неча аъзоларидан бири Данияда, кейин Канадада яшаган, император Александр ИИИ нинг бошқа барча болаларидан ошиб кетган. Отаси каби у оддий ҳаётни афзал кўрарди. Унинг ҳаёти давомида у 2000 дан ортиқ расм чизган, уларнинг сотишдан тушган даромади унга оиласини боқиш ва хайрия ишлари билан шуғулланиш имконини берди. У 78 ёшида, опаси Ксения Александровна вафотидан етти ой ўтгач вафот этади[1].

Олга Александровна Романова
Таваллуди 1882-йил 13-июн
Вафоти 24-ноябр 1960-йил(1960-11-24)
(78 ёшда)
Канада Торонто
Турмуш ўртоғи Пётр Александрович Олденбургский, Николай Александрович Куликовский
Болалари Куликовский Романов, Тихо Николаевич, Гурий Николаевич
Отаси Александр ИИИ
Онаси Мария Феодоровна

Биографияси

Болалик

Санкт-Петербург яқинида, Петерҳофда, Коттеж саройида, 1882-йилда туғилган. У отаси император Александр ИИИ, кейин эса укаси Николай ИИ саройида тарбияланган. Унинг туғилиши Пётр ва Пол қал’асида ва бутун Россия бўйлаб тўп билан саломлаш билан нишонланди. Буюк Британия қироличаси Дания Александра холасининг маслаҳати билан Олга инглиз губернатори Элизабет Франклин томонидан тарбияланган. Император оиласи террористик ҳужумлар хавфи остида эди, шунинг учун хавфсизлик нуқтаи назаридан Олга Санкт-Петербургдан 40 километр жанубда жойлашган Гатчина саройида тарбияланган. Олга ва унинг синглиси оддий, қатъий муҳитда тарбияланган. Улар қаттиқ лагер тўшакларида ухладилар, тонгда туришди ва совуқ сув билан ювинишди, нонушта учун жўхори уни истеъмол қилишди[2]. Олга биринчи марта 1888-йил кузининг бошида Гатчина саройини Кавказга саёҳат қилиш учун тарк этди. 29-октабр куни қайтиб кетаётиб, Борки кичик станцияси ҳудудида қироллик поезди релсдан чиқиб кетди. Бу вақтда қирол оиласи овқат хонасида эди. Машина йиртилиб кетди, оғир темир том ичкарига қўрқинчли равишда осилиб кетди. Император шахсан ўзи оиласининг барча аъзолари чиқиб кетгунга қадар машинанинг томини елкасида ушлаб турди. Ҳодиса оқибатида 21 киши ҳалок бўлди, яна кўп одамлар яраланди. Эмпресс Мария Федоровна ярадорларга шахсан қаради, у кўйлагини бинтга йиртиб ташлади. Расмий равишда махсус комиссия авария сабабини бахциз ҳодиса деб атади, аммо шунга қарамай, линияга бомба ўрнатилгани ҳақида миш-мишлар тарқалди. Опа-сингиллар уйда таълим олишган. Уларга тарих, география, рус, инглиз ва франсуз тиллари, расм чизиш ва рақсдан сабоқ берилди. Улар ёшлигидан чавандозликка ўргатилган ва моҳир чавандозлар бўлиб етишган. Император оиласи диндор ва Буюк Лентга қатъий риоя қилган. Дам олиш кунлари Петерҳофда ва бувим билан Данияда ўтказилди[3]. 1894-йилда император оғир касал бўлиб қолди ва Данияга сафари бекор қилинди. 20-октябр куни 49 ёшида Александр ИИИ вафот этди. Олга мағлубиятдан жуда хафа бўлди. 1901-йилда Олга 12-Ахтирский Гуссар полкининг бошлиғи (фахрий командир) этиб тайинланди.

Биринчи никоҳ

1901-йил 27-июлда Гатчина сарой черковида у ўзидан ёш катта бўлган Олденбург герцоги княз Пётр Александровичга турмушга чиқди (ўша пайтда Олга 19 ёшда эди). Турмуш ўртоқлар Барятинский саройида (Сергеэвская кўчасидаги 46-48-уй) яшашган. Бутрус ва Олга бир-бирларининг иккинчи амакиваччалари ва тўртинчи амакиваччалари эдилар: Олганинг отаси, император Александр ИИИ, Пётрнинг онасининг амакиваччаси ва Пётрнинг отасининг иккинчи амакиваччаси эди. Шундай қилиб, турмуш ўртоқларнинг иккита умумий аждодлари бор эди — иккита рус императори Пол И ва Николай И. Олденбург шаҳзодаси билан бўлган 15 йиллик турмушнинг барчаси Буюк Герцог бокира бўлиб қолди: „Биз у билан 15 йил давомида бир том остида яшадик, лекин ҳеч қачон эр ва хотин бўлмадик“, деб ёзади Олга Александровна ўз хотираларида. Эмпресс Дошагер қизини ўзининг гомосексуаллиги билан машҳур бўлган Олденбурглик Пётрга қасддан уйлантирди, деган фикр бор — қизи эрига эмас, балки ёлғиз онага кўпроқ вақт ажратиши учун[4]. 1904-йилдан 1906-йилгача Дюк Пётр Санкт-Петербург жанубидаги Царскоэ Село сарой мажмуасида хизмат қилди. Царское Селода Олга Николай ва унинг оиласи билан яқинлашди. Олга қироллик қизлари билан муносабатларини қадрлади. 1906-йилдан 1914-йилгача у жиянларини Санкт-Петербургдаги зиёфатларга, балларга олиб борди. У айниқса Анастасияни яхши кўрарди. Акаси орқали у Распутин билан учрашди, лекин уни танимади, гарчи у душманлигини очиқ кўрсатмаса ҳам. 1906-йилда Рамон (Воронеж вилояти) яқинидаги Олгино мулки турмуш ўртоқлар учун жиҳозланган[5]. Рус-япон урушининг бориши ва аҳолининг сиёсий курсдан норозилиги доимий нотинчлик ва чиқишларга сабаб бўлди. 1905-йил 6-январда Раббийнинг Эпифаниясини нишонлашда, байрам салюти пайтида, Николай ИИ ўз мулозимлари билан қирғоқда бўлган Қишки сарой томон жанговар артиллерия ўқ узилди. Ўқнинг бир қисми деразаларга тегди, шиша парчалари Олга ва Доwагер императорига тушди. Уч кундан сўнг, қонли якшанбада турли тўқнашувларда 1000 га яқин одам ҳалок бўлди. Бир ой ўтгач, Олга Александровнанинг амакиси, Буюк Герцог Сергей Александрович ўлдирилди. Бутун мамлакатда, жумладан, денгиз флотида тартибсизликлар бошланди. Доимий машҳур чиқишлар, Буюк Герцог Михаилнинг морганатик тўй учун қочиши ва ўзининг муваффақияциз никоҳи Олга Александровнанинг соғлиғига таъсир қилди. 1915-йилда эр-хотин ажралишди; Олга биринчи турмушидан фарзандлари йўқ эди. 1916-йил 27-августда император Николай ИИ Муқаддас Синоднинг таърифини тасдиқлади ва Олденбург шаҳзодаси билан никоҳини бекор қилди.

Инқилоб. Романовлар сулоласининг қулаши

Россия урушга тортилгач, ички қарама-қаршиликлар, иқтисодий қийинчиликлар кучайди ва бунинг натижасида инқилобий кайфият кучайди. 1917-йилда Николай ИИ тахтдан воз кечгач, император оиласининг кўплаб аъзолари, шу жумладан императорнинг ўзи ва унинг яқин оила аъзолари уй қамоғига олинди. Дошагер императори, Буюк Герцог Александр ва Олга Александровна Қримга Ксения Александровнага кўчиб ўтди. Улар Ялтадан 12 километр узоқликдаги Искандария мулкида яшашган. 12-августда Олга Александровнанинг Олгино мулкида ҳурматга сазовор бўлган Задонсклик Тихон номи билан аталган Олганинг биринчи ўғли туғилди. Олга Александровнанинг болалари, гарчи улар императорнинг набиралари бўлишса ҳам, қироллик қонига мансуб эмас эди, чунки уларнинг отаси оддий зодагон эди. Романовлар дунёдан ажратилган ва императорнинг тақдири ҳақида деярли ҳеч нарса билишмаган. Николай, Александра ва уларнинг болалари дастлаб Александр саройини тарк этишмади, аммо кейин Александр Керенский бошчилигидаги Муваққат ҳукумат уларни Сибирдаги Тоболскга кўчирди. 1918-йил феврал ойида император оиласининг кўп қисми Ай- Тодордан Дюлберга кўчиб ўтди, у ерда Буюк Герцог Николай ва Пётр аллақачон уй қамоғида эди. Олга Александровна ва унинг эри Ай-Тодорда қолишди. Ялта Инқилобий Кенгаши бутун Романовлар оиласини ўлимга „ҳукм қилди“, лекин инқилобий кенгашлар ўртасидаги рақобат туфайли ҳукмнинг ижроси кечиктирилди. 1918-йил апрелига келиб, марказий кучлар Қримга бостириб киришди ва инқилоб соқчилари немис соқчилари билан алмаштирилди, аммо ҳибсга олиш режими бўшашди. 1918-йил ноябр ойида, Биринчи жаҳон урушида таслим бўлганидан сўнг, немис қўшинлари собиқ Россия империясининг босиб олинган ҳудудларини тарк этишди. Ҳудуд вақтинча оқ ҳаракатга содиқ иттифоқчилар назоратига ўтди ва император оиласи аъзолари мамлакатни тарк этишга муваффақ бўлишди. Эмпресс Дошагер оиласи ва дўстлари билан Британиянинг Марлбороугҳ кемасида жўнаб кетади. Бу вақтга келиб, Николай ИИ аллақачон ўлдирилган ва оила унинг хотини ва болалари у билан бирга ўлдирилган деб тўғри деб ҳисоблашган. Михаил, севимли укаси, 1918-йил июн ойида Перм вилоятида ўлдирилган. Она император Мария Федоровна чет элга кетганидан сўнг, Олга Александровна ва унинг эри Россияни тарк этишдан бош тортдилар ва Россия жанубидаги қуролли кучлар томонидан болшевиклардан тозаланган Кавказга, катта казак қишлоғи Новоминскаяга кўчиб ўтдилар. Эмпресс Мария Феодоровна Тимофей Ксенофонтович Яшчикнинг ҳаёт казаклари томонидан олиб келинган. Бу ерда, 1919-йилда, турмуш ўртоқларнинг иккинчи ўғли Гури туғилди. Болага Биринчи Жаҳон уруши пайтида ҳалок бўлган Ахтирский полкининг офицери Гури Панаев шарафига номланган[2].

Эмиграция

Олга Александровнанинг оиласи Кубандан Ростов-Донга, сўнгра Константинопол, Белград ва Вена орқали 1920-йилда Данияга кўчиб ўтди. Бу даврда Олга Александровнанинг оиласи Эмпресс Дошагер Мария Федоровна билан бирга Амалиэнборг саройида жойлашган эди. 1928-йилда, она император вафотидан сўнг, Буюк Герцоғнинг оиласи Копенгагендан 24 км узоқликда жойлашган Боллеруп шаҳридаги Кнудсминде уйини сотиб олди. Буюк герцогинянинг икки ўғли Гури ва Тихон Дания Қироллик қутқарув қўшинларида хизмат қилишган. Оиланинг яқин дўсти россиялик муҳожир ва кейинчалик унинг ҳамкори Кристиан фон Счалбург эди; Олга иккинчисининг художўй онаси эди ва у уруш йилларида унинг босқинчилар томонига ўтиш танловини қўллаб-қувватламаса ҳам, шахсан ундан юз ўгирмади. Унинг ўғиллари 1941-йилда Счалбургнинг Шаффен-СС сафига қўшилиш таклифига қатъий рад жавобини беришди. Кейинчалик Совет Иттифоқи Данияга Олга Александровна русларга бегона юртда — „халқ душманлари“да ёрдам бераётгани ва 1948-йил баҳорида Сталин таъқибидан қочиб кетганлиги муносабати билан норозилик нотасини тақдим этди. Оила Канадага кўчиб ўтди ва у ерда Куксивил қишлоғига жойлашди, энди Торонто яқинидаги Миссиссауга шаҳрига бирлашди. У Канадада Олга Александровна Куликовский (Олга Александровна Куликовский) номи билан яшаган, шунга қарамай рус анъаналарини давом эттирган ва барча православ байрамларини нишонлаган. 1959-йилда у Канадага ташрифи чоғида қиролича Елизавета ИИ (унинг амакиваччасининг набираси) ва унинг эри шаҳзода Филипп билан учрашди. У турмуш ўртоғидан 2 йил ўтиб, 1960-йилда 78 ёшида вафот этди. У Торонтодаги православ черковига дафн қилинди, у ерда 1901-йилда у бошлиғи бўлган 12-гуссар Ахтирский Э. И. В. полкининг офицерлари тобутда қўриқлашди[6].

Аждодлар

Хотира

Даниянинг Боллерупе шаҳрида, у эри ва болалари билан 1930-йилдан 1948-йилгача яшаган жойда Олга Александровнанинг музейи ташкил этилган. 2003-йилда режиссёр Соня Вестерхолт Олга, сўнгги буюк герцогиня (Россия, Дания ва Канада ҳамкорлигида) ҳужжатли филмини суратга олди. Воронеж вилоятининг Павловск шаҳрида 2017-йилнинг 4-ноябр куни анъанавий йиллик тантаналар доирасида бинода 1913-йилдан буён ушбу таълим муассасасининг ҳомийси бўлган Буюк Герцогия шарафига ёдгорлик лавҳаси очилди[7].

Болалари

  • Куликовский-Романов, Тихон Николаевич ;
  • Куликовский, Гурий Николаевич.

Манбалар

  1. ↑ Правителственний вестник. — 28.6.1901. — № 165. — С. 1 (Височайший манифест).
  2. ↑ 2,0 2,1 Кречетников А. „Последняя великая княгиня: любовь, опасности, сокровища“. Русская служба Би-би-си (2017-йил 24-август). 2021-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-август.
  3. ↑ „Император Николай ИИ и события 9 января 1905 года в Санкт-Петербурге“ (ру) (деадлинк). 2009-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 19-июн.
  4. ↑ Зарубин А. Г., Зарубин В. Г.. Без победителей. Из истории Гражданской войны в Крыму, 1-е 800 экз, Симферополь: Антиква, 2008 — 113, 365-бет. ИСБН 978-966-2930-47-4. 
  5. ↑ Иан Воррес. Тҳе Ласт Гранд Дучесс: Ҳер Империал Ҳигҳнесс Гранд Дучесс Олга Алехандровна. Кей Портер Боокс, 2001 — 201-бет. ИСБН 1552633020. 
  6. ↑ „Киркебэк М. «Шальбург — патриот-предатель»“ (ру). несторбоок.ру. 2021-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-июн.
  7. ↑ Правителственний вестник. — 21.9.1916. — № 203. — С. 1.