Olga Tokarchuk
Олга Навожа Токарчук (полякча: Олга Наwожа Токарcзук)[1] ([тɔˈкарт͡ʂук]; (1962-йил 29-январда туғилган) — полшалик ёзувчи, фаол[2] ва жамоат зиёлиси бўлиб, Полшада ўз авлодининг энг машҳур ва тижорат соҳасида муваффақият қозонган муаллифларидан бири сифатида таърифланади[3][4]. 2018-йилда у „Парвозлар“ (Женнифер Крофт томонидан таржима қилинган) романи учун Ман Боокер халқаро мукофотини қўлга киритган[5]. 2019-йилда у адабиёт бўйича 2018-йилги Нобел мукофоти билан тақдирланган[6][7][8].
Токарчук ёзувдаги афсонавий оҳанг билан ажралиб туради. Варшава университетида психолог сифатида таҳсил олган ва шеърлар тўплами, бир нечта романлари ва бошқа қисқа насрий асарларини нашр этган. Реистер 2008-йилда Полшанинг энг олий адабий мукофоти – Нике мукофотини қўлга киритди. У 2010-йилда Эдинбург китоб фестивалида иштирок этди ва ўзининг „Привал“ ва „Бошқа вақтлар“ китоби ва бошқа асарларини муҳокама қилди. Токарчук яна 2015-йилги Нике мукофотини "Ксиэги Жакубове " (Ёқубнинг китоблари) романи учун қўлга киритган. Ўша йили Токарчук Германия-Полша халқаро кўприги мукофотига сазовор бўлди, у Европа халқлари ўртасида тинчлик, демократик ривожланиш ва ўзаро тушунишни ривожлантиришда катта ютуқларга эришганларга берилади[9][10][11].
Токарчук – сўл, вегетариан, атеист ва феминист[12][13][14]. У баъзи гуруҳлар томонидан ватанпарварлик, насронийликка қарши ва Полшада экотерроризм тарғиботчиси сифатида танқид қилинган[15]. У бу айбловларни рад этиб, ўзини „ҳақиқий ватанпарвар“ деб таърифлаб, уни танқид қилаётган гуруҳлар ксенофобия эканлигини ва Полшанинг халқаро обрўсига путур етказишини айтган[16][17][18].
Ёшлик пайти
Токарчук Зиэлона Ғарбий Полшада,Гора яқинидаги Сулехуутда туғилган. Унинг бувиларидан бири Украинадан эди[19][20][21]. Фаолиятини бошлашдан аввал 1980-йилдан Варшава университетида психология факултетида таҳсил олган. Ўқиш даврида у хулқ-атворида муаммолари бўлган ўсмирларга бошпана бериш учун кўнгилли бўлган[22]. 1985-йилда ўқишни тугатгандан сўнг, у дастлаб Вроцлавга, кейинроқ Валбрзйчга кўчиб ўтди ва у ерда терапевт сифатида амалиёт ўташни бошлади. Токарчук ўзини Карл Июннинг шогирди деб ҳисоблайди ва унинг психологиясини адабий асарнинг илҳомига айлантиради[23]. 1998-йилдан бери Токарчук Полша-Чехия чегарасидаги Нова Руда яқинидаги Краянов қишлоғида яшайди, у ерда Рута хусусий нашриёт компаниясини бошқаради.
Карера

Токарчукнинг биринчи китоби 1989-йилда нашр этилган – „Миаста в лустрач“ („Кўзгудаги шаҳарлар“) шеърлар тўплами. Унинг биринчи романи " Подрóż лудзи ксиęги " („Одамлар саёҳати“) ХВИИ асрда Франсияда ўрнатилган „китоб сирини“ (ҳаёт маъносининг метафорасини) қидираётган икки ошиқ ҳақидаги масал эди. 1993-йилда нашр этилган[24].
Кейинги ЭЭ романи (1995) унинг бош қаҳрамони-Эрна Элзнер исмли ёш аёл билан бошланди, у Бреслау шаҳрида (ўша пайтда Германиянинг Вроцлав шаҳри,Иккинчи жаҳон урушидан кейин Полша) 1920-йиллар буржуа немис-поляк оиласида ўсган ва ақлий қобилиятларини ривожлантирган.
Токарчукнинг учинчи асари „ Правиэк и инне cзасй “ 1996-йилда нашр этилган ва катта муваффақият қозонган. У Полшанинг марказида жойлашган Прижек (Примеwал) қишлоғида жойлашган бўлиб, баъзи эксантрик, архетипик белгилар яшайди. Роман 1914-йилда бошланган саксонинчи ўн йилликдаги Приэк халқи ҳақида ҳикоя қилади[25]. Праиэк… кўплаб тилларга таржима қилинган (2009-йилда Антониа Ллойд-Жонс томонидан инглиз тилида Твистед Споон Пресс билан нашр этилган) ва Токарчукнинг халқаро обрўсини Полша адабиётининг ўз авлодидаги энг муҳим вакилларидан бири сифатида ўрнатди[26][27].
Правиэкдан кейин . . . ,Токарчук ижоди роман жанридан қисқа насрий матн ва очеркларга ўтдиКейинги китоби "Сзафа " („Шкаф“,1997) учта роман кўринишидаги ҳикоялар тўплами эди.Дом дзиэннй, дом ноcнй („Қуёш уйи, тунги уй“,1998), номинал роман бўлса-да, муаллифнинг уйидаги ўтмиш ва ҳозирги ҳаёт ҳақида бир-бирига боғлиқ бўлмаган ҳикоялар, эскизлар ва очерклардан иборат. Полша-Чехия чегараси яқинидаги Краянов Судетенланд қишлоғида. Токарчук энг „қийин“ бўлса-да, ҳеч бўлмаганда Марказий Европа тарихидан бехабар бўлганлар учун бу унинг инглиз тилида нашр этилган биринчи китоби бўлган.

Қуёш уйи,Тунги уй қисқа ҳикоялар тўплами эди-Гра на виэлу бебенкач („Кўп барабан чалиш“,2001) – шунингдек, Лалка и перłа („Қўғирчоқ ва марварид“)нинг фантастик бўлмаган иншоси. Болеслав Прустнинг " Қўғирчоқ „ классик романи мавзусида[28]. У, шунингдек, бошқа ёзувчилари Жерзй Пилc ва Андрзеж Стасюк (Опоwиэścи wигилижне, 2000) билан бирга учта замонавий Рождество эртакларидан иборат жилдни нашр этган[29].
2004-йил Остатниэ тарихи-уч авлод нуқтаи назаридан ўлимни ўрганиш ва “Катакомбалардаги Анна" (2006) романи Полшанинг Знак нашриётининг афсоналар туркумига қўшган ҳиссаси эди.Токарчукнинг "Биэгуни " („Парвозлар“) китоби замонавий кўчманчиларнинг асосий мавзуси бўлган иншо ва бадиий адабиётнинг муваффақиятли ёндашувига қайтган. У Реадер мукофоти ва 2008-йилги Никоҳ ҳакамлари мукофотига сазовор бўлган.
2009-йилда "Ўлганлар суягига омоч қўйиш" романи нашр этилди. Бу детектив ҳикояда ёзилган, бош қаҳрамон воқеани ўз нуқтаи назаридан ҳикоя қилган. Жанина Душейко, бошқа одамларни идрок этишда ғайриоддий кампир, Полшанинг Клодзко яқинидаги қишлоқ жойларида бир қатор ўлимларда иштирок этган. У ёввойи ҳайвонларнинг ўлимини овчилар учун қасос сифатида тушунтирган[30][31][32].
2014-йилда Токарчук „ Ксиэги Жакубове“ („Ёқуб китоблари“, Женнифер Крофтнинг дастлабки таржимаси) романини нашр этди. Китоб унга яна бир Нике совғасини берган[12]. Унинг тарихий маълумотлари ХВИИИ аср Полша,Шарқий ва Марказий Европа ҳамда яҳудийлик тарихидаги муҳим эпизод билан боғлиқ бўлган. Полша адабиётининг тарихий ва мафкуравий фарқларига келсак, бу китоб Сиэнкевичга қарши тасвирланган. Тез орада уни танқидчилар ҳам, китобхонлар ҳам қабул қилишди, лекин унинг қабул қилинишига полшалик миллатчи гуруҳлар қарши чиқди ва Олга Токарчук интернетда нафрат ва репрессия кампаниясининг мавзусига айланган[33][34].
2015-йилда Токарчук Ново Руда ватанпарварлар уюшмаси томонидан танқид қилинди, у шаҳар кенгашидан ёзувчи Нова Руданинг фахрий фуқаролигини бекор қилишни талаб қилди, чунки уюшма Полша халқининг яхши номига доғ туширганини айтган. Уюшманинг постулатини Қонун ва адолат партиясидан сенатор Валдемар Бонковски қўллаб-қувватлади, унга кўра Токарчукнинг адабий чиқиши ва оммавий баёнотлари „Полша тарихий сиёсати тахминларига мутлақо зиддир“.Токарчукнинг таъкидлашича, у ҳақиқий ватанпарвар бўлиб, одамлар ва гуруҳларни эмас, балки Полшада ва хорижда Полша обрўсига путур этказадиган ксенофобик ва ирқчилик нуқтаи назари ва ҳаракатларининг танқидчиси сифатида қаралган[16][17][18].
2017-йилда унинг „Провадз свож Плуг ЧаВо косcи умарłйч“ романи (ўлик суяклар қолдиқлари орасидан омочингизни ҳайдаб) 67- Берлин халқаро кинофестивалида Алфред Бауэр мукофоти (Кумуш айиқ) пайтида " Споор " филми режиссори Агнеска Голландияни қўлга киритган[35].
2020-йилда у Европа Комиссияси президенти Урсула фон дер Леен, Маргарет Атвуд, Жон Банвил ва Жон Максвелл Коци каби таниқли ёзувчилар билан очиқ хат имзолади ва Европа Иттифоқини Европа қадриятларини қабул қилишга чақирди, тенглик, – дискриминация деб сўраган[36][37].
Манбалар
- ↑ „Стоwарзйсзениэ Културалне Гóрй Бабел“. Кражоwй Режестр Сąдоwй. 2019-йил 10-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-июн.
- ↑ „Нобелове cенй за литератúру сú знáме: Лауреáтом за рок 2018 же Олга Токарcзуковá, за рок 2019 Петер Ҳандке“. стйле.ҳнонлине.ск (10-октябр 2019-йил).
- ↑ „Бесцеллерй 2009“. Рзеcзпосполита (20-феврал 2010-йил). 2014-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-июн 2011-йил.
- ↑ „Нике 2008 дла Олги Токарcзук — "Биэгуни" ксиążкą року“. Газета Wйборcза.
- ↑ „Олга Токарcзук'с 'эхтраординарй' Флигҳц wинс Ман Боокер Интернатионал призе“. Тҳе Гуардиан.
- ↑ „Олга Токарcзук анд Петер Ҳандке Аwардед Нобел Призес ин Литературе“. Тҳе Неw Ёрк Тимес.
- ↑ „Олга Токарcзук анд Петер Ҳандке wин Нобел призес ин литературе“. Тҳе Гуардиан.
- ↑ „Нобелове cенй за литератúру зíскали Олга Токарcзуковá а Петер Ҳандке“. Правда.
- ↑ „Згорзелеc – Тҳе Неигҳбор“. Wелcоме то Гоэрлитз/Згорзелеc. 22-декабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-декабр 2015-йил.
- ↑ „Нагрода Мосту“. Згорзелеc офиcжалнй серwис миаста. Қаралди: 21-декабр 2015-йил.
- ↑ „Миęдзйнародоwа Нагрода Мосту дла Олги Токарcзук“. Wйдаwниcтwо Литераcкиэ (6-декабр 2015-йил).
- ↑ 12,0 12,1 Wодеcка. „Олга Токарcзук, лауреатка Нике 2015: Лудзиэ, ниэ бóжcиэ сиę!“. Газета Wйборcза (10-октябр 2015-йил).
- ↑ „Олга Токарcзук: тҳе дреадлоcкед феминист wиннер тҳе Нобел неэдед“, Тҳе Гуардиан.
- ↑ Шоттер, Ж. (2020, Фебруарй 14). Нобел лауреате Олга Токарcзук: wҳй популист носталгиа wилл пасс. Ретриэвед фром ҳттпс://www.фт.cом/cонтент/36cфд978-4c1а-11эа-95а0-43д18эc715ф5
- ↑ ҳттпс://www.тҳегуардиан.cом/филм/2017/феб/16/агниэсзка-ҳолланд-покот-рефлеcц-дивидед-натуре-оф-полиш-соcиэтй
- ↑ 16,0 16,1 Пиэкарска. „Олга Токарcзук: То жа жестем патриоткą, а ниэ наcжоналиста палącй кукłę Żйда“. Газета Wйборcза (10-декабр 2015-йил).
- ↑ 17,0 17,1 Пиэкарска. „Ноwа политйка ҳисторйcзна wг ПиС. Żąдажą одебраниа Токарcзук обйwателстwа Ноwеж Рудй“. Газета Wйборcза (15-декабр 2015-йил).
- ↑ 18,0 18,1 Cзаплиńски. „Cзаплиńски: лист отwартй до сенатора Wалдемара Бонкоwскиэго“. Крйтйка Политйcзна (15-октябр 2015-йил). 2016-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-июн.
- ↑ "Всесвіт", 2009, № 11–12. – С. 181
- ↑ „Лауреат Нобелівської премії з літератури за 2018: що відомо про українське походження Токарчук – Лифестйле 24“. 24 Канал.
- ↑ „Ольга ТОКАРЧУК: "Коли бачу вулицю Бандери, у мене мороз по шкірі"“. Галицький Кореспондент (25-сентябр 2011-йил).
- ↑ „Тҳе Wоркс оф Олга Токарcзук: Постмодерн аэстҳетиcс, мйтҳс, арчетйпес, анд тҳе феминист тоуч“ (ПДФ). Қаралди: 2-июн 2013-йил.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)CС1 маинт: дате формат () - ↑ „Олга Токарcзук: 'И wас верй наиве. И тҳоугҳт Поланд wоулд бе абле то дисcусс тҳе дарк ареас оф оур ҳисторй'“. Қаралди: 10-октябр 2019-йил.
- ↑ „"Ксиęги Жакубоwе" з нажwаżниэжсзйм франcуским wйрóżниэниэм дла прзекłаду литераcкиэго“.
- ↑ Эберҳарт. „Примевал анд Отҳер Тимес: Олга Токарcзук“. ТС.
- ↑ „Примевал анд Отҳер Тимес“. Тwистед Споон Пресс. Қаралди: 11-октябр 2019-йил.
- ↑ Франклин. „Олга Токарcзук'с Новелс Агаинст Натионалисм“. Тҳе Неw Ёркер (29-июл 2019-йил). Қаралди: 11-октябр 2019-йил.
- ↑ „Олга Токарcзук wинс Ман Боокер Призе 2018: Отҳер новелс бй тҳе Полиш аутҳор“ (10-октябр 2019-йил).
- ↑ „Вилениcа 2008 Призе Wиннер“. Вилениcа Интернатионал Литерарй Фестивал (22-май 2008-йил). 2022-йил 16-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-июн.
- ↑ „Фиcтион Боок Ревиэw: Дриве Ёур Плоw овер тҳе Бонес оф тҳе Деад бй Олга Токарcзук, транс. фром тҳе Полиш бй Антониа Ллойд-Жонес“. Публишерс Wеэклй (14-май 2019-йил). Қаралди: 24-сентябр 2019-йил.
- ↑ Перрй. „Дриве Ёур Плоw Овер тҳе Бонес оф тҳе Деад бй Олга Токарcзук – тҳе энтире cосмиc cатастропҳе“. Тҳе Гуардиан (21-сентябр 2018-йил). Қаралди: 24-сентябр 2019-йил.
- ↑ „Дриве Ёур Плоw Овер тҳе Бонес оф тҳе Деад“. Боок Маркс (13-август 2019-йил). Қаралди: 11-октябр 2019-йил.
- ↑ Рачид Чеҳаб. „Нагрода Нике 2015 дла Олги Токарcзук. Ксиęги Жакубоwе ксиążкą року!“. Газета Wйборcза (4-октябр 2015-йил).
- ↑ Жаłосзеwски. „Интернетоwй линcз на Олдзе Токарcзук. Забиć писаркę“. Газета Wйборcза (15-октябр 2015-йил).
- ↑ „Призес оф тҳе Интернатионал Журй“. Берлинале (18-феврал 2017-йил). 2018-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-феврал 2017-йил.
- ↑ „ЛГБТ+ Cоммунитй ин Поланд: а Леттер оф Солидаритй анд Протест“.
- ↑ „'Стоп таргетинг сехуал миноритиэс': Старс сигн леттер суппортинг Поланд'с ЛГБТ+ ригҳц“.
Кўпроқ ўқинг
- Рут Франклин, „Ўтмиш устаси: Экспериментал ёзувчи ва Полша миллий ҳикояси учун кураш“, Тҳе Неw Ёркер, 5 ва 12-август, 2019-йил, п. 20–26. Унинг сўзларига кўра, унинг роли ўқувчиларни тарихнинг ўзи ёки ўз миллатини ўрганмасликка мажбурлашдан иборат. У „ўтмишнинг психотерапевти“ эди, деди у. (26-бет)
Ҳаволалар
- Олга Токарчук, шу жумладан Нобел маърузаси, 2019-йил 7-декабр . Тендер эълончиси
- Нобел мукофоти совриндори Олга Токарчук Жон Фриман билан Литерарй Ҳубда 2019-йил 10-октябрда суҳбатлашмоқда.
- Уйда кундузи васий , кечаси уйни кўриб чиқиш
- Қисқача биография : www.полишwритинг.нет
- Ишлар рўйхати
- Саёҳат файллари, Олга Токарчукнинг мақоласи, 2010-йил январ, инглизча, дастлаб Политякда чоп этилган
- Олга Токарчук буралган қошиқ матбуотида
- Олга Токарчук (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-10-17 санасида архивланган) Cултуре.пл сайтида
- Иккинчи Букер мукофотининг қисқа муддатли кетма-кет Букер мукофоти учун полшалик ёзувчи 4/2019
- Адабиёт бўйича Ян Михалский мукофоти, расмий веб-сайти