Ziyosfera

Olmaliq

Олмалиқ – Ўзбекистоннинг Тошкент вилоятидаги шаҳар (1951-йилдан). Мамлакатдаги энг йирик рангли металлургия маркази ҳисобланади[1].

Олмалиқ
шаҳар
40°50′44″Н 69°35′49″Э / 40.84556°Н 69.59694°Э / 40.84556; 69.59694
Мамлакат Ўзбекистон
{{{минтақа_тури}}} Тошкент Вилояти
Ҳукумат
Иқлим тури Кескин Континентал
Расмий тил(лар)и Ўзбекча
Аҳолиси
 (2023)
 144 329
Миллий таркиб ўзбеклар, қозоқлар, туркманлар, руслар, қирим татарлари
Конфессиявий таркиб Мусулмонлар, Христианлар в.ҳ
Вақт минтақаси УТC+5
Автомобил коди 10
Olmaliq xaritada
Olmaliq
Олмалиқ

Этимологияси

Бир версияга кўра, „Олмалиқ“ номи ўзбек тилидан таржима қилинганда „тегилмаган жой“ ёки „забт этилмаган жой“ маъносини билдириши мумкин (ўзбекча олмоқ – олмоқ, ўзбекча олмалик – олинмаган, забт этилмаган). Бошқа версияга кўра, „Олмалиқ“ (ўзбек олмаси, олма дарахти) дан „олма“, „олма кўплиги“ деб таржима қилинган.

Тарихи

Қадим замонда

Ҳозирги Олмалиқ шаҳри яқинида, Оҳангарон дарёсининг чап қирғоғида ўрта асрларда Тункет номи билан машҳур бўлган қадимий Имлоқ манзилгоҳи жойлашган[2].

Олмалиқ милодий ВИ–ВИИ асрларда Чоч воҳасининг марказий шаҳарларидан бири бўлиб, Чирчиқ ва Оҳангарон дарёларининг бош қисмидан Сирдарё соҳилларигача, шу жумладан ҳозирги Хўжанд ҳудудида жойлашган.

Чоч ҳудуди Қадимги Шарқда металлар қазиб олинадиган йирик рудали раён сифатида машҳур эди[3].

Ҳудудни ўрганиш ва шаҳар тавсифи 1920-йилларнинг охири ва 1930-йилларда археолог М. Й. Массон томонидан амалга оширилди.

1959-йилнинг ёзида ЎзССР Фанлар академияси Археология институти шаҳарни чуқур ўрганишга киришди. Ишга Й. Ф. Буряков раҳбарлик қилди.

Маълум бўлишича, Тункет эрамизнинг ВИ–ВИИ асрларида қурилган. Шаҳар ҳудуди мудофаа деворлари билан ўралган бўлиб, унинг ичида шаҳарнинг ўзидан девор билан ажратилган мустаҳкам қал’а бор эди.

Унда ҳукмдорнинг саройи ва зарбхона бор эди. Шаҳар ҳунармандлари темир, мис ва қимматбаҳо металларни қайта ишлаган. Керамика ва шиша пуфловчи ҳунармандчилик излари аниқланган.

ХИ–ХИИ-асрларга оид материаллар жуда кам эди. Катта эҳтимол билан Чингизхон қўшинлари келган пайтда шаҳар таназзулга юз тутган.

Олмалиқдан 5 км шарқда Қадимий Кўл ота манзилгоҳи бўлиб, уни ҳам М. Э. Массон синчиклаб ўрганиб чиққан.

Шаҳар тавсифи

Шаҳар Олмалиқсой бўйида[4], Қурама тоғларининг шимолий ён бағрида, 600–650 м баландликда жойлашган. Тошкент шаҳридан 60 км жануби-шарқда, Оҳангарон дарёсининг чап соҳилидаги ҳудуд. Шаҳарнинг шимоли-шарқида Қурама тизмаси, шимолий ва жануби-шарқда Чатқол тизмалари бор. Яқин темир йўл стансияси – Оҳангарон (18 км). 2000-йил ҳисоби бўйича шаҳар майдони 10,8 км² ни, аҳолиси 114,6 минг кишини ташкил этади (1974-йилда 92,3 минг; 1959-йилда 40 минг киши). Олмалиқда мис конининг топилиши шаҳарнинг тез ўсишига сабаб бўлди. 1954-йил Олмалиқда қўрғошин-рух фабрикаси ишга туширилди. Қалмоққир конидан мис рудаси очиқ усулда олина бошлади. Олмалиқдаги саноат корхоналарини электр энергияси билан таъминлаш мақсадида Олмалиқ ёнида иссиқлик электр стансияси қурилди. 1963-йил мис эритиш заводи фойдаланишга топширилди. Кон-металлургия комбинати тўла ишга туширилиб маҳсулот бера бошлади. Олмалиқдаги рангли металл рудалари олтингугуртга бой. Шу сабабли металлургия комбинатида олтингугурт рудадан ажратилади ва „Аммофос“ корхонасига юборилади.

Корхоналар ва ташкилотлари

Олмалиқда Ўрта Осиёда биринчи бўлган уй-рўзғор кимёси заводи қурилди. Олмалиқда республика қишлоқ хўжалигининг 80% ини фосфорит ўғитлар билан таъминлаётган „Аммофос“ заводи, „Поёндоз“ гилам, „Паллада Восток“, "Жефинтернейшнл“ Ўзбекистон – Покистон қўшма корхоналари, мебел жиҳозлари комбинати, „Олмалик,-ғишт“, „Оқтош“ корхоналари, „Ковулди“ олтинли рудани қазиб олиш кони ва бошқа корхоналар бор. Енгил ва озиқ-овқат саноат ривожланмоқда. Олмалиққа Тошкент–Ангрен темир йўли шохобчаси қурилган. Тошкент–Олмалиқ автомобил йўли ўтган. Ислом Каримов номидаги Тошкент Давлат Техника Университетининг Олмалиқ филиали, "Миллий технологик тадқиқотлар университети „МИСиС“нинг Олмалиқ шаҳридаги филиали, 23 та умумий ўрта таълим мактаблари, 12 та кутубхона, 3 та маданият уйи, ўлкашунослик музейи, мусиқа ва санъат мактаблари, 3 та стадион, 36 та спорт зали, 86 та волейбол ва баскетбол майдонлари, 11 та гандбол, 18 та теннис заллари ва 5 та сузиш ҳавзаси бор. Шаҳарда марказлашган ҳудудий тиббий бирлашма, болалар касалхонаси, „Кимёгар“ касалхонаси, юқумли касалликлар, силга қарши курашиш диспансери, туғруқхона, 10 та поликлиника ва бошқа тиббий муассасалар ишлаб турибди. Олмалиқда шаҳрида 2 та масжид. Я'ни биринчиси "Рамазони-Шариф" масжиди ва янги қуриб фойдаланишга топширилган "Ҳилол" масжиди жойлашган.

Ҳокимлари

  • Закиров Абдурашид Абдусатторович
  • Пўлатов Шуҳрат Артйкович (2011–2015)
  • Миркасим Маҳмадам Миразадович (2017-йил 18-август)
  • Каримов Ўктамжон Дехканович (1-август 2018-йилдан)

Галереяси

Манбалар

  1. ↑ Андоза:СГНСССР
  2. ↑ Олмалиқ – Андоза:Книга:НЭУ
  3. ↑ Панфилова Т. С. Гапоненко Н. И. Микрофлора бассейна реки Ангрен. Ташкент: Издателство академии наук Узбекской ССР, 1963. С. 7
  4. ↑ Олмалиқсой – Андоза:Книга:НЭУ 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Olmaliq" dan olindi