„Оловли июн“ – рассом сер Фредериc Леигҳтон томонидан 1895-йилда яратилган сурат. Мойбўёқ билан ишланган ушбу расмда академизм услубини нафис талқинда қўллаган ҳолда уйқудаги аёл тасвирланган. Бу Леигҳтоннинг энг машҳур асари бўлиб, кўплаб плакатлар ва бошқа оммавий нашрларда чоп этилган.

Оловли июн
Фредериc Леигҳтон,
Мойбо'ёқ
47 × 47 см
Мусео де Арте де Понcе, Понcе, Пуэрто Риcо

„Оловли июн“ асари 1930-йиллардан бошлаб жамоатчилик назаридан четда қолган ва 1960-йилларда яна кўриниш берган. Орадан кўп ўтмай, Виктория даври расмларини сотиш қийин кечган даврда кимошди савдосига қўйилган, бироқ жуда паст – 140 АҚШ доллари (замонавий ҳисобда тахминан 1 126 доллар) нархида ҳам харидор топмаган. Аукциондан кейин асар Пуэрто-Рикодаги Понс шаҳрида жойлашган Мусео де Арте де Понcе томонидан сотиб олинган. 2024-йилда у Буюк Британияга қайтарилиб, Қироллик санъат академиясида намойиш этилган ва рассомнинг ретроспектив кўргазмасида унинг дурдона асари сифатида тақдим қилинган.

Тавсифи

"Оловли июн" дастлаб Леигҳтонннинг бошқа асари – Ёзги уйқудаги мармар ҳаммомни безаш учун мўлжалланган безак сифатида бошланган эди. Бироқ у ушбу тасвирни шу қадар ёқтириб қолдики, уни мустақил асар сифатида яратишга қарор қилди.

Микеланжелонинг юксак улуғвор сиймосига хос мотам оҳанги Виктория даври рассоми томонидан ўзлаштирилиб, қайта талқин этилганда анча илиқроқ тус олди. Леигҳтон қаҳрамонни шундай жойлаштирганки, у либосда бўлса-да, уйқудаги қизнинг гўзаллиги томошабинга кўзни қамаштирадиган тарзда тақдим этилган. Шу орқали кузатувчи беихтиёр ўзини воеурнинг ўрнида ҳис қилади. Қизнинг юзи қизариб, гўё у ухлаётган бўлса ҳам кузатилаётганини ҳис қилаётгандек таассурот уйғотади[1].

Санъацҳунос Эндрю Граҳам-Диксоннинг таъкидлашича, „қизнинг ҳолати Флоренсиядаги Медичи қабрларида жойлашган Микеланжелонинг машҳур Нигҳт ҳайкалидан моделлаштирилган бўлиб, Леигҳтон бу асарни Ғарб санъатининг энг юксак ютуқларидан бири деб ҳисоблаган“[1]. Ухлаётган аёлнинг жойлашуви Леигҳтонга анчагина қийинчилик туғдирган. Рассом қаҳрамон қандай ётиши кераклигини аниқлаш учун бир неча дастлабки эскизлар чизган, айниқса, унинг ўнг қўлининг бурчагини табиий кўрсатишда қийналган. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, якуний натижага келишидан аввал расм камида тўрт марта эскиздан ўтган. Ушбу эскизларнинг тўрттаси яланғоч, бири эса либосли эди[2].

Юқори ўнг бурчакда тасвирланган заҳарли самбитгул шохи эҳтимол уйқу билан ўлим ўртасидаги нозик боғлиқликни рамзий тарзда ифодалайди[3].

„Оловли июн“ Фредериc Леигҳтонинг энг машҳур асарига айланган. Cоуртаулд Институте асосчиси Самуэл Cоуртаулд уни „мавжуд бўлган энг ажойиб расм“ деб атаган[4]. Ухлаб ётган аёл кийимидаги шаффоф матонинг реализми, ниҳоятда бой ва ёрқин ранглар Леигҳтон ижодига хос жиҳатлар ҳисобланади. Шунингдек, у табиий ёруғликдан маҳорат билан фойдаланган. Орқа фондаги қуёш ботишини у эриган олтиндек тасвирлаган[5].

Келиб чиқиши

Леигҳтонинг Оловли июн асарига тайёрлаган ишланмаси

Расмнинг биринчи эгаси, „Тҳе Грапҳиc“ журнали, уни юқори сифатли нашр яратиш мақсадида сотиб олган ва 1895-йилда Рождество совғаси сифатида тарқатилган[6]. Леигҳтон 1896-йил январда вафот этганида, расм уларнинг офис ойнасига қўйилган. 1900-йилларнинг бошларида у Ашмолеан музейига берилган; ундан кейинги манзили номаълум. 1960-йилларнинг бошида расм Баттерсеа шаҳридаги бир уйда, печ устига қўйилган ҳолатда қайта топилган. Тез орада Эндрю Ллойд Wеббер уни Кингс Роад’даги дўконда кўрган, бироқ унинг бувис „Менинг квартирамда Виктория даври арзон нарсалари бўлмасин“ деб айтиб, 50 фунт стерлинглик нархини беришдан бош тортган[4].

1963-йилда машҳур Пуэрто-Риколик саноаткор ва сиёсатчи Луис А. Феррé Европага саёҳатидан беш йил кейин губернатор этиб сайланади. Саёҳати давомида ўзи асос солган Пуэрто-Рикодаги Мусео де Арте де Понcе учун расм ва ҳайкаллар сотиб олган. „Виктория даври учун жуда муҳим бўлган бу асар 1960-йилда Луис А. Феррé томонидан Амстердамда 1 000 доллардан кам нархда сотиб олинган[7] .“

Расм Мусео де Арте де Понcе коллекциясига киргач, у музейнинг рамзи ва энг таниқли асарига айланган. Шундан сўнг, расм дунёнинг муҳим музейларига қарзга берилган, жумладан, 2008-йилда Мадриддаги Прадо, 2009-йилда Германиядаги Стаацгалериэ Стуттгарт ва 2015-йилда Ню-Ёркдаги Фриcк Cоллеcтион музейларига берилган[8].

2016-йилда расм Кенсингтондаги Леигҳтон Ҳоусе Мусеум музейига қарзга берилган ва у яратилган студияда намойиш этилган[4][9][10].

2015-йилда расмнинг оригинал қалам ва бўр ишланмаларидан бири Бамбер Гасcоигненинг холаси Мери Иннес-Кер, Рохбургҳе герсогинясининг вафотидан кейин мерос қолган уйнинг ётоқхона эшиги орқасида топилган[11].

2023-йилда Леигҳтонинг ушбу расмга оид ягона маълум рангли ишланмаси, мойбўёқли асари, Сир Давид Верей томонидан Леигҳтон Ҳоусе Мусеум музейига тақдим этилган[12][13].

Моделлари

Доротҳй Дене, 1880-йилларда

Аёлнинг танаси сирли бўлиб қолса-да, унинг юзи 1890-йилларда Леигҳтонинг икки севимли моделидан бири, Доротҳй Дене [14][15] ёки Марй Ллойдга тегишли бўлиши мумкинлиги тахмин қилинади[16][17].

Мери Ллойд камбағал қишлоқ зобитининг қизи эди[18]. У Лондонга келиб, рассом модели сифатида катта муваффақиятга эришган; фақат бош ва қўллари учун поз берган, яланғоч ҳолда эмас – бу муҳим фарқ ҳисобланади. У тахминан 1893-йилда Леигҳтон учун моделликни бошлаган ва 1895-йил январда Леигҳтонинг Лачрймаэ (1894–1895) асари учун моделлик қилиши сўралган. Эҳтимол, у Леигҳтонинг Тwихт Ҳопе анд Феар (тахминан 1895) асари учун ҳам модел бўлган[18].

Ҳаволалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Граҳам-Дихон, Андреw „ИТП 266: Фламинг Жуне бй Фредериc Леигҳтон“. Тҳе Сундай Телеграпҳ (2005-йил 5-июн).
  2. ↑ Cф. Т. Баррингер & Э. Преттежоҳн, Фредериc Леигҳтон: Антиқуитй, Ренаиссанcе, Модернитй, Яле Университй Пресс (1999), с.в. „Фламинг Жуне“.
  3. ↑ „Леигҳтон, Фредериc: Фламинг Жуне (1895)“. Тҳе Индепендент (2008-йил 25-апрел).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Маэв Кеннедй.. „Леигҳтон'с Фламинг Жуне то го он дисплай ин студио wҳере ит wас паинтед“. Тҳе Гуардиан (2016-йил 20-июн).
  5. ↑ А. Wеидингер, Магнифиcент Эхтраваганcе – Фредериc, Лорд Леигҳтонъс Фламинг Жуне 1894–95, Белведере (2010), пассим.
  6. ↑ „Тҳе Ретурн оф Фламинг Жуне“ (эн-ГБ). Нигел Ип (2017-йил 20-март). Қаралди: 2024-йил 31-март.
  7. ↑ Фламинг Жуне Скетч Редисcоверед Афтер 100 Еарс оф Силенcе. Жоэй Медрано. Пуэрто Риcо Арт Ревиэw. 2 Май 2015. Аccессед 30 Жануарй 2019.
  8. ↑ Леигҳтонъс Иcониc Паинтинг Фламинг Жуне он Виэw ин Неw Ёрк Cитй фор тҳе Фирст Тиме: Жуне 9 тҳроугҳ Септембер 6, 2015. Пресс Релеасе 256. 4 Май 2015.
  9. ↑ „Жиммй Паге wелcомес Фламинг Жуне паинтинг баcк то Кенсингтон“ (2016-йил 2-ноябр).
  10. ↑ „Фламинг Жуне wилл бригҳтен тҳе даркнесс“.
  11. ↑ „Пре-Рапҳаэлите студй беҳинд доор ин Энглиш мансион“, Тҳе Гуардиан, 1 Май 2015, 18 Май 2015да асл нусхадан архивланди, қаралди: 3 Май 2015
  12. ↑ Тҳорпе, Ванесса. „Фламинг Жуне, онcе а студент постер фавоурите, ретурнс то Лондон ҳоме“. Тҳе Обсервер (2023-йил 28-май).
  13. ↑ „Студй фор Фламинг Жуне: оил он cанвас“. Галлерй 19C. Қаралди: 2023-йил 28-май.
  14. ↑ Монаҳан, Патриcк. „Тҳе Странге Жоурней оф Оне оф тҳе Wорлд'с Мост Фамоус Паинтингс“. Ванитй Фаир.
  15. ↑ „Доротҳй Дене: Лорд Леигҳтон'с сеcрет ловер?“. Тҳе Даилй Телеграпҳ.
  16. ↑ Жилл Берк Жиминез. Диcтионарй оф Артисц' Моделс. Роутледге, 15 Оcтобер 2013 — 593–-бет. ИСБН 978-1-135-95914-2. 
  17. ↑ „Аполло Магазине“. 2013-йил 2-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 18-январ.
  18. ↑ 18,0 18,1 „Фредериc, Лорд Леигҳтон | Лачрймаэ“ (эн). Тҳе Метрополитан Мусеум оф Арт. Қаралди: 2023-йил 2-май.